» » Advokatlarning telefonini tinglash haqida qonuniy ozgartirish taklif qilindi. Bu qanchalik togri? Mutaxassis javob beradi

Advokatlarning telefonini tinglash haqida qonuniy ozgartirish taklif qilindi. Bu qanchalik togri? Mutaxassis javob beradi


Karantinga oid turli xabarlar fonida Oliy Majlis Senati tomonidan Advokatlik faoliyatining kafolatlari va advokatlarning ijtimoiy himoyasi togrisidagi qonunga ozgartirish kiritilgani jamiyatda turli munosabatlarni keltirib chiqardi. Xususan, yangi tuzatishlar advokatlarning telefonlarini eshitishga oid. Daryo bu masalani sharhlashni sorab advokat, Toshkent davlat yuridik universiteti oqituvchisi Otkirbek Xolmirzayevga murojaat qildi.

Tezkor-qidiruv tadbirlarining yangi turlari joriy etilishi munosabati bilan Advokatlik faoliyatining kafolatlari va advokatlarning ijtimoiy himoyasi togrisidagi qonunga, aniqrogi, uning 6-moddasi uchinchi qismiga ozgartirish kiritilib, unda prokurorning roziligi bilan advokatning telefonlari va boshqa telekommunikatsiya qurilmalari orqali amalga oshiriladigan sozlashuvlari, uzatiladigan xabarlari va malumotlarini nazorat qilish belgilanishiga oid xabarjamiyatda turli munosabatlarni keltirib chiqardi.

Albatta, Senat xabari biroz noaniq bolgani ham bunga sabab boldi. Biroq amaldagi holat ham kongildagidek emas edi. Kopchilik advokat telekommunikatsion qurilmalar orqali amalga oshiriladigan sozlashuvlarini eshitish, xabarlarini oqish prokuror roziligi bilan bolishiga etiroz bildirdi. Bu etirozlar orinli, albatta. Lekin kiritilayotgan ozgartirish mutlaqo kop narsani ozgartirayotgani yoq.

Amaldagi norma boyicha advokat sozlashmalarini eshitish mumkinmidi?

Ha, bu qonunda belgilangan. Etiroz, avvalo, amaldagi normaning oziga bolishi kerak edi. Aslida, qonunning amaldagi 6-moddasi advokatning uy-joyi yoki xizmat xonasiga, shaxsiy yoki foydalanayotgan transportiga kirish, ularni kozdan kechirish, tintuv otkazish yoki olib qoyish, uning telefon va boshqa sozlashuv qurilmalari orqali olib boriladigan sozlashuvlarini eshitib turish, advokatni kozdan kechirish va shaxsiy tintuvdan otkazish, xuddi shuningdek, uning pochta-telegraf jonatmalarini, unga tegishli ashyolar va hujjatlarni kozdan kechirish yoki olib qoyish, advokatni majburiy keltirish, ushlab turishga tegishli prokuror sanksiyasiga asosan ruxsat bergan.

Bu tergov harakatlarini otkazish advokatning oziga nisbatan jinoyat ishi doirasidami yoki uning himoyasi ostidagi shaxs jinoyat ishi doirasidami? Norma mazmuniga kora, har ikki holatda ham tergov harakatlarini amalga oshirish mumkin. Demak, kiritilayotgan ozgartirishlarsiz ham prokuror sanksiyasi bilan advokatning telefon sozlashmalarini eshitish mumkin.

Bu togrimi?

Advokatura huquqiy demokratik jamiyatning eng muhim va fundamental instituti hisoblanadi. U jamiyatdagi kuchlar muvozanatini taminlashda hal qiluvchi rol oynaydi. Adolatga imkon qadar erishishning eng muhim mexanizmi sifatida ushbu institut ming yillardan beri shakllanib kelgan. U ayblov tomon (davlat ayblovi prokuratura) bilan teng kuchga ega bolishi kerak.

Ozbekiston ushbu institutni qabul qilgan (retsepsiya), shu sababli bizda kopchilik tomonidan uning nazariy va fundamental asoslari uncha yaxshi tushunilmaydi.

Advokatura advokat va unga ishonch bildiruvchi shaxsning (himoyasi ostidagi shaxs bejizga ishonch bildiruvchi deb atalmagan) ozaro ishonchiga asoslanadi. Bu ishonchli hamkorlik advokaturaning advokatlik sirini saqlash, advokatning daxlsizligi, uning davlat tomonidan himoya qilinishi, uning faoliyatiga aralashmaslik kabi bir qator ota muhim qoidalar bilan kafolatlanadi. Bu asrlar davomida deyarli barcha rivojlangan jamiyatlar tajribasiga asoslangan (bizning mentalitet boshqa degan bahonalar bolmasligi uchun) qoidalardir. Bunday kafolatlarsiz advokatura samarali faoliyat korsatolmaydi.

Advokat ishonch bildiruvchi bilan bolgan muloqotda olgan har qanday malumot, tushuntirishlar advokatlik siri hisoblanib, advokat tomonidan muhofaza qilinishi shart. Shu sababli ham advokatdan (uning yordamchisi, stajeridan ham) advokatlik siri predmeti hisoblangan holatlar togrisida biron-bir tushuntirish yoki korsatuvlar berishni talab qilish, shuningdek, ular haqida tezkor-qidiruv faoliyatida, jinoyat ishlari, mamuriy huquqbuzarliklar togrisidagi ishlar va boshqa ishlarni yuritishda foydalanish uchun biron-bir material taqdim etishni talab qilish man etiladi.

Advokat daxlsizligi

Advokatning daxlsizligi advokatura institutining samarali va maqsadga muvofiq kafolati hisoblanadi. Advokat daxlsizligi va advokatlik sirini yoq qilish, kuchsizlantirish advokatura instituti poydevorini buzib tashlaydi.

Endi asosiy mavzuga qaytsak. Qonunning amaldagi 6-moddasi advokat daxlsizligini kafolatlay oladimi? Moddaning uchinchi qismi matniga etibor qaratamiz:

Advokatning uy-joyi yoki xizmat xonasiga, shaxsiy yoki foydalanishidagi transportiga kirish, ularni kozdan kechirish, tintuv otkazish yoki olib qoyish, uning telefon va boshqa sozlashuv qurilmalari orqali olib boriladigan sozlashuvlarini eshitib turish, advokatni kozdan kechirish va shaxsiy tintuvdan otkazish, xuddi shuningdek, uning pochta-telegraf jonatmalarini, unga tegishli ashyolar va hujjatlarni kozdan kechirish yoki olib qoyish, advokatni majburiy keltirish, ushlab turish Ozbekiston Respublikasi Bosh prokurori, Qoraqalpogiston Respublikasi prokurori, viloyat, Toshkent shahar prokurori va ularga tenglashtirilgan prokurorlarning sanksiyasi bilan amalga oshirilishi mumkin.

Demak, bu yerda advokatga nisbatan tergov harakatlari tegishli prokuror sanksiyasi bilan amalga oshirilishi mumkinligi korsatilgan. Etibor qaratish lozim bolgan holat shuki, ushbu tergov harakatlari advokatga nisbatan jinoyat ishi qozgatilgan holatdagina emas, uning himoyasi ostidagi shaxsga doir jinoyat ishi doirasida ham tergov harakatlari amalga oshirish istisno qilinmagan (yani advokatning ozi tergov harakatlari obyekti bolmagan holatda ham). Masalan, advokatning ofisida jinoyat ishiga ahamiyatli deb hisoblangan ashyoni topishga oid tintuv otkazilishi, narsalarini olib qoyish mumkinligi korinadi.

Qonunning 8-moddasi uchinchi qismi bu holatga aniqlik kiritadi, lekin toliq emas. Unga kora yuridik yordam berish bilan bogliq axborotni talab qilib olish, olib qoyish, kozdan kechirish, tekshirish, undan nusxa kochirish, bunday axborotni toplash va undan foydalanishga faqat advokat ayblanuvchi tariqasida javobgarlikka tortilgan taqdirda, boshqa hollarda jinoyat, fuqarolik ishlari, iqtisodiy ishlar, intizomiy ishlar yoki mamuriy huquqbuzarliklar togrisidagi ishlarni yuritishda esa faqat yuridik yordam sorab murojaat qilgan shaxsning roziligi bilan yol qoyiladi. Lekin bu moddada gap axborot haqida ketadi va vaziyatga toliq oydinlik kiritadi deb bolmaydi.

Shunday qilib, qonunning amaldagi 6-moddasi advokat daxlsizligini taminlay olmaydi deb hisoblash mumkin.

Kiritilayotgan ozgartirishlar

Yuqorida aytganimiz kabi kiritilayotgan ozgartirishlar amaldagi norma mohiyatiga katta tasir qilmaydi. Ozgartirishlar uning telefon va boshqa sozlashuv qurilmalari orqali olib boriladigan sozlashuvlarini eshitib turish sozlarini uning telefonlar va boshqa telekommunikatsiya qurilmalari orqali amalga oshiriladigan sozlashuvlarini, xabarlar va malumotlar uzatilishini nazorat qilish deb ozgartirishni nazarda tutadi.

Qonunning 6-moddasi uchinchi qismiga kiritilayotgan ozgartirishlar boyicha solishtirma jadval.

Bu telefon sozlashuvidan tashqari boshqa telekommunikatsion qurilmalar yordamida (masalan, planshet, noutbuk, PK) mesenjerlar, boshqa ilovalar orqali boladigan muloqotlarni ham nazorat qilish imkoniyatini beradi.

Advokatga nisbatan tergov va operativ-qidiruv harakatlarini amalga oshirish amaldagi qonunda mavjud va advokat daxlsizligini taminlay olmaydi. Buning ustiga ozgartirishlar Ozbekiston Respublikasining Tezkor-qidiruv faoliyati togrisidagi qonuniga kiritilayotgan ozgartirishlarga muvofiqlashtirish uchun kiritilayotgani ham etiborga sazovor.

Malumot uchun: tezkor qidiruv tadbirlari jinoyat ishi qozgatilgunga qadar ham amalga oshiriladi. Boshqa tafsilotlar hali malum bolmagani uchun ozgartirishlar boyicha xulosaga kelish qiyin.

Chet el tajribasi

Rossiya Federatsiyasida advokatga nisbatan tergov harakatlari, tezkor-qidiruv harkatlari faqatgina sud qarori bilan otkaziladi. Tergov va tezkor harakatlar natijasida olingan malumotlar, narsalar va hujjatlar faqatgina ular advokat va ishonch bildiruvchi ortasidagi yuridik yordam ishiga aloqador bolmagan holatlarda dalil sifatida kuchga ega boladi. Yani, advokatga nisbatan tergov va tezkor-qidiruv harakatlari amalga oshirish uning ishonch bildiruvchisi bilan bogliq bolmagan holatda manoga ega boladi.

Fransiyada advokat foydalanyotgan binoni kozdan kechirish, u yerda tintuv qilish, advokat tergov harakati obyekti bolmasa ham yol qoyiladi (Fransiya Jinoyat protsessual kodeksi, 59-1-moddasi). Biroq bu harakatlar sud qarori bilan amalga oshirilib, jarayonda Advokatlar palatasi raisi ishtiroki shart qilib qoyiladi.

Germaniyada advokatura mustaqil odil sudlov organi hisoblanadi. Ishonch bildiruvchi shaxs bilan bogliq jinoyat ishi doirasida advokatga nisbatan tergov harakatlari olib borish faqatgina sud qarori bilan amalga oshirilishi mumkin (buning uchun juda kop narsalarni asoslash kerak).

Qanday ozgartirish maqsadga muvofiq?

Advokatga nisbatan u tergov harakati (tezkor-qidiruv harkati) obyekti bolmagan holatda tergov harakatlari otkazish uning daxlsizligini, advokatlik siri muhofazasini xavf ostiga qoyadi. Shu sababli qonunni quyidagilarni hisobga olgan holda takomillashtirish, yani advokatga nisbatan tergov (tezkor-qidiruv) harakatlarini otkazishni (u tergov harakati obyekti bolmagan holatda):

Advokatlar daxlsizligini cheklash, advokatlik sirini qolga kiritishga qaratilgan yuqoridagi normalarni ayrim advokatlar tomonidan sodir etilayotgan huquqbuzarliklarni bartaraf etishga urinish bilan oqlashga harakat qilinadi. Lekin u huquqbuzarliklar advokat daxlsizligini buzishni oqlamaydi. U huquqbuzarliklar tegishli vakolatli organlar tomonidan qonunda ornatilgan tartibda professionallik bilan bartaraf etilishi kerak. Aslo advokatura instituti asoslarini kuchsizlantirish bilan emas.

Zero maqsad vositani oqlamaydi. Har qanday odil sudlovni taminlash maqsadlariga faqat huquqiy, muvozanatli va axloqiy vositalar bilan erishilishi lozim.

Bundan tashqari, qonun loyihasini parlamentga kiritishda Advokatlar palatasi bilan kelishilmagani etirof etilgani, umumiy muhokamaga qoyilmagani ham loyiha ornatilgan tartib buzilgan holda kiritilganini anglatadi.

Advokaturaning jamiyat institutlari muvozanatidagi roli juda muhim. Bu muvozanatni buzishni hech narsa bilan oqlab bolmaydi. Bu qadriyat huquq tizimining asosi ekanini unutmaslik kerak. Axir huquq tizimli va oldindan koriladigan bolishi shart.

Muallif fikri tahririyat nuqtayi nazaridan farq qilishi mumkin.



Manba: Daryo.uz
: admin (, 09:26)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 36) ( 0) ( 34) ( 2)
:
-
:
20 ... -