» » Neyron faolligini togridan togri matnga aylantirish imkonini beradigan suniy ong yaratildi

Neyron faolligini togridan togri matnga aylantirish imkonini beradigan suniy ong yaratildi


Kaliforniya universiteti olimlari miyadagi neyron signallarini togridan togri matnga aylantirish imkonini beradigan suniy intellekt tizimini yaratdi. Bu haqidagi tegishli ilmiy maqola 30-mart kuniNature jurnalida elon qilindi.

Tasavvur qiling, miyangizda hosil bolgan fikr togridan togri matn korinishida biror matn muharririda, masalan,SMS yoki messenjeringizning matn kiritadigan joyida paydo bolsa. Bu tez orada imkonli boladigan gapga oxshab turibdi.

Malum qilinishicha, olimlar tort nafar kongillining miyasiga maxsus elektrod implantlar joylashtirgan va ularga qogozga yozib qoyilgan 50 xil gaplardan bir nechtasini kop marta qayta-qayta takrorlab, ovoz chiqarib oqishni taklif qilgan. Kongillilar gaplarni oqiyotgan paytda olimlar ularning miyasidagi neyronlar faolligini kuzatib turgan.

Neyron signallaridan olingan axborot maxsus mashinaviy talim algoritmiga kelib tushgan va u orqali suniy intellekt tizimi har bir ovoz chiqarib oqilgan matnga mos neyron faolligini muayyan raqamli kodlangan tarzda ozi uchun qayd qilib borgan.

Tizim hammasini togri bajarayotganini tekshirib korish uchun u qayd etgan neyron faolligiga oid raqamli malumotlar bilan aynan shu matnning ovoz korinishida yozib olingani, yani tovush faylining raqamli tahlili taqqoslanadi. Ushbu ikkala soha ozaro mos kelsa, tizim boyagi neyron faolligi signallarini matnga ogirishni boshlaydi.

Olimlarning aytishicha, tizim dastlabki tajribalarda umuman manosiz sozlarni yozib chiqardi. U ishtirokchilar oqigan matnga mutlaqo mos kelmaydigan aqay-baqaylarni bera boshladi. Lekin ishtirokchilarga bir matnni bir necha qayta-qayta takroran oqitishning boisi ham shu chalkashlikni tobora bartaraf etish edi.

Aytilishicha, suniy intellekt tizimi borgan sari sozlar zanjirining qanday ozaro boglangani va qaysi soz qaysinisidan keyin yoki avval kelishi qonuniyatlarini ozi uchun aniqlay boshladi. Vaqt otishi bilan esa neyron signallardan oqib olingan matn tobora asl matn bilan katta aniqlik kasb etib, deyarli bir xil natija beradigan boldi.

Keyin esa olimlar avvaldan tayyorlangan sozlarni emas, balki kongillilarning ozi oylayotgan narsasini togridan togri matnga aylantirishga kirishdi. Bunda ham tizim koplab xatolarni berish bilan ish boshladi.

Vaqt otishi bilan esa tizimga qancha kop yangi malumotlar kelib tushib, yirik baza shakllana boshlagach, uning xatolik korsatkichi atigi 3 foizgacha pasaydi. Bu katta hajmdagi nutqni matnga aylantirish bilan shugullanadigan professional transkrpsiyachilarga xos bolgan ortacha 5 foiz xato korsatkichidan yaxshiroq demakdir.

Lekin olimlarning tan olishicha,tizim ozi oqitilgan (bazasida mavjud) neyron signallariga asoslanib sozlarni payqaydi va matn tuzadi, xolos. Masalan, u hozir osha orgatilgan 50 xil gapdan kelib chiqib neyron signallarini matnga ogiryapti.

Tadqiqot hammualiflaridan biri doktor Jozef Makinning fikricha, suniy intellektga asoslangan bu tizim vaqt otishi bilan til qonuniyatlaridan kelib chiqib miyadagi neyron faolligini identifikatsiyalashga organib boradi. Uning fikricha, bu tadqiqotlar mazkur yonalishda eng dastlabki qadamlar bolib, hali aniq natijalar haqida gap ochishga juda erta.

Biz hali endi yolning boshlanishida turibmiz, deydi Makin. U fikrini nutq orqali ifodalay olmaydigan kasalliklarga ega shaxslar uchun, xususan, loked-in sindromiga chalingan bemorlar uchun ushbutizim vaqti kelib yaxshi dastyor bolishiga umid bildirdi. Shuningdek, buni hali tolaqonli nutq-matn sintezatori deyishga ham shoshilmaslik kerakligini ham takidladi.

Tadqiqotlarda qatnashmagan, lekin ushbu sohaning kozga koringan mutaxassislaridan biri bolgan olim Maastrixt universiteti mutaxassisi Kristian Xerff esa mazkur ilmiy ishga yuqori baho berar ekan, Albatta, bu odamlar Ok Google deyish orqali ham oz nutqini matnga kochirishi mumkin, lekin tadqiqotda tovushni emas, aynan miyadagi fikrni matnga kochirish haqida gap bormoqda, deb fikr bildirdi.

Bu, birinchi navbatda, muayyan kasalliklarda bemorlarga fikrini ifodalashga imkoniyat yaratishni kozda tutadigan amaliy tadqiqotdir. Gap ozgalarning fikrini oqish haqida borayotgani yoq.

Doktor Xerffning alohida aytishicha, ushbu ilmiy ishdagi amaliy bosqich uchun odam miyasiga maxsus implantant elektrodlar joylash kerak boladi. Ularsiz suniy intellekt malumotlar yiga olmaydi. Qolaversa, implantlar miyaning faqat nutqqa javobgar sohasidagi neyron faolligini qayd qiladi. Xerff insonning ichki ovozi va nutq boshqa-boshqa narsalar ekaniga urgu berish bilan fikrini yakunladi.

Muzaffar Qosimov tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (8-04-2020, 23:26)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 36) ( 0) ( 34) ( 2)
:
-
:
20 ... -