» » Koronavirus arab dunyosini yana tolqinlantirib yuboradimi? COVID-19ning immun tizimiga tasiri qanday? Jahon matbuoti koronavirus haqida

Koronavirus arab dunyosini yana tolqinlantirib yuboradimi? COVID-19ning immun tizimiga tasiri qanday? Jahon matbuoti koronavirus haqida


Koronavirus pandemiyasi Yaqin Sharq mamlakatlarisiyosiy vaziyatiga qanday tasir korsatadi?Yevropa Ittifoqi qarshisidagi geosiyosiy muammolar va COVID-19 ustida olib borilayotgan tadqiqotlar haqidajahon matbuoti sharhi ruknining koronavirusga bagishlangan navbatdagi sonida malumot olasiz.

Yangi koronavirus pandemiyasi Yaqin Sharqdagi siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy vaziyatni yanada murakkablashtirib yuborishi mumkin va bu asosan fuqarolik urushi ketayotgan arab davlatlarida sodir boladi, deb yozadi The New York Times nashri.

Koronavirus pandemiyasi Yaqin Sharqda urush ketayotgan hududlardan bosh olib ketayotgan qochqinlarga talafot keltiradi. Bundan tashqari, koronavirus Yaqin Sharq mamlakatlaridagi qonuniylik va tartib bilan bogliq muammolarni ham yuzaga keltiradi. Yaqin Sharq mamlakatlari hukumatlari pandemiya borasida aholi salomatligini muhofaza qilish uchun tezkor choralarni korishga intilayotgan bolsa-da, bu avtoritar rejimga asoslangan hukumatlarning hokimiyat tepasida qolishi uchun sabab bola olmaydi.

2011-yilgi Arab bahori isyonlari va otgan yildagi norozilik namoyishlaridan olingan saboq shuki, siyosiy kuchlarning barchasi ishtiroki taminlanmagan siyosiy tizim, korrupsiya, adolatsizlik va iqtisodiy nochorlik texnokratiyaga asoslangan rejimlar uchun majburlov kabi choralar muvaqqat chora. Pandemiyadan song Yaqin Sharq mamlakatlarida fuqarolarni boshqaruvda ishtirok etish tendensiyasi kuchayadi. Ayniqsa, Liviya, Yaman va Suriyada pandemiya bu mamlakatlardagi siyosatga halokatli tasir qiladi.

Liviya

Polkovnik Muammar Kaddafi davrida Liviyada sogliqni saqlash tizimi ancha zaiflashgan edi. Uning hokimiyatdan agdarilishidan toqqiz yil otib, mamlakatda bir qator fuqarolik urushlari natijasida sogliqni saqlash tizimi yanada abgor holatga keldi. Korrupsiya esa tizimni yanada izdan chiqardi.

2019-yil aprel oyida boshlangan Xalifa Xaftarning xalqaro jamiyat tomonidan dastaklanayotgan bosh vazir Faiz as-Saroj hukumatini agdarish uchun Tripoliga qilgan zarbasi natijasida bir necha marotaba tibbiyot bolinmalariga hujum uyushtirildi. Dunyo hamjamiyati pandemiya bilan ovora bolib qolayotgan bir vaziyatda Liviyada qurolli toqnashuvlar yanada avj olmoqda.

Ikkiga ajralib qolgan mamlakatda ozaro kurashuvchi raqiblar pandemiya sharoitida aholi salomatligini muhofaza qilish uchun yetarli darajada ishlar olib borayotgani yoq. Koronavirusning oldini olish uchun komendantlik soati va ommaviy yiginlarni taqiqlash bilangina koronavirusga qarshi kurashib bolmaydi. Boz ustiga, neft narxining tushib ketishi, neft terminallarining Xaftar armiyasi tomonidan qamalga olinishi va dushmanlashayotgan elitaning oz jangarilariga haq tolashdan bosh tortayotgani kabi holatlar koronavirusga qarshi tadbirlarni samarasiz qilmoqda.

Mamlakatda siyosiy hokimiyat qurolli guruhlarga tobe ekan, mazkur guruhlar sogliqni saqlashdagi inqirozdan oz nufuz va tasirlarini yoyishda foydalanishi ham mumkin. Xaftar nazoratidagi jangarilar shimoliy Liviyadagi shifokorlarga koronavirus bilan bogliq vaziyat borasida haqiqatni aytgani uchun tahdidga uchramoqda. Liviyaning bir tumanida koronavirus aniqlanadigan bolsa, u holda mazkur tumanning aholisi jangarilarning shafqatsizligiga ham duchor bolishi mumkin.

Yaman

Liviya bilan solishtirganda Yamandagi vaziyat anchayin dahshatli tus oldi. Yamanda urush va kasalliklar simbioz holatda yashamoqda. Hozirgi zamonda Yamanda yuzaga kelgan vabo kasalligini tarqalishi Saudiya Arabistoni boshchiligidagi koalitsiyaning Yamandagi shifoxonalarni, suv taminoti markazlarini havo hujumi nishoniga aylanishi natijasi hisoblanadi.

Harbiy amaliyotlar natijasida bugunda yamanliklar ocharchilikni boshidan kechirib, yamanliklarning hayoti bugunda xorijdan keladigan yordam va yoqilgi importiga bogliq bolib qolmoqda. Bugun Yamanda koronavirus bilan bogliq holat qayd etilmaganini, avvalo, mamlakatda virusni aniqlashga yordam beradigan testlarning mavjud emasligi bilan izohlash mumkin. Koronavirus pandemiyasi kuchayadigan bolsa, yamanliklar koronavirus va ocharchilik ortasida qolib ketadi.

Harbiy amaliyotlar Yamandagi sogliqni saqlash tizimini parokanda qildi, shifokorlar mamlakatdan qochib chiqmoqda. Virus tarqaladigan bolsa, aholi zich yashaydigan mamlakatda yanada koproq qurbonlar bolishi, mamlakatda jangari guruhlar hokimiyatni oz qoliga olishi mumkin.

Suriya

Suriya ham oz tarixi mobaynidagi eng murakkab davrni boshidan kechirmoqda. Assad rejimi va uning himoyachisi rasmiy Kreml qurolli kuchlari mamlakatda muxolifot qol ostida bolgan hududlarga havo zarbasi bermoqda. Natijada mamlakatda shifoxonalar vayron boldi. Uch million aholiga ega bolgan Idlib viloyatida bor-yogi 153 dona suniy nafas oldirish apparati mavjud. Suv taminotidagi uzilishlar, aholining ota zich joylashuvi kabi holatlar Idlibda koronavirusdan vafot etadiganlar soni 100 mingdan oshib ketishini taxmin qilishga asos boladi.

Suriya iqtisodiyoti inqirozga yuz tutgan, Suriya lirasi esa qadrsizlanishda davom etmoqda. Koronavirus pandemiyasi boshlangunga qadar Suriyada iqtisodiy tanglik va tibbiy yordam olishning imkonsizligi sabab bir qator norozilik namoyishlari boldi. Hozirgi vaziyatda bunday noroziliklar yanada avj olishi mumkin.

Yaqin Sharq mintaqasining boy mamlakatlari ham neft narxining arzonlashuvi natijasida mashaqqatli davrlarni boshidan otkazyapti. Sayyohlikni, logistikani va savdo-sotiqni rivojlantirish istiqbollari hozircha korinmayapti. Boy arab mamlakatlari mazkur iqtisodiy qiyinchilik davrida oz davlatlari budjetlarini cheklashga majbur bolmoqda. Shunday bir vaziyatda boy arab mamlakatlari saxovatidan Misr, Marokash va Iordaniya kabi mamlakatlar mahrum bolishi aniqroq bolib qoldi. Koronavirus sabab bu mamlakatlarda yuzaga kelgan ogriqli vaziyat biroz tinchigan, norozilik uyushtirayotganlar yangi kuch toplash uchun hozir karantinda yangi rejalar tuzayotgan hamdir.

Arab davlatlari rahbariyati qiyinchiliklar oldida bugun yakkama-yakka qolmoqda. Shunday ogir damlarda boy arab korfazi mamlakatlari, xalqaro tashkilotlar, AQSh va Yevropa Ittifoqi olib keladigan yordam bu safar bolmaydi. Xalqaro tashkilotlar iqtisodiy qiyinchilikni boshidan kechirayotgan arab mamlakatlariga malum miqdorda yordam bersa-da, ularning ham xalqaro resessiya kuzatilayotgan bir davrdagi mablaglari zaxirasi cheklangan. Yevropa Ittifoqi koronavirusdan misli korilmagan darajada aziyat chekmoqda. AQSh esa koronavirus sabab ichki siyosati bilan ovora bolib qoldi.

Arab mamlakatlari hozircha vaziyatni onglashi mumkin. Buning uchun kichik ozgarishlardan boshlab, mamlakatdagi siyosiy vaziyatni chuqur tubdan oylab korish boshqalarning qoli bilan olib borilayotgan siyosiy nizolardan voz kechish kerak.

Xalqaro munosabatlarda Yevropa kengashi saytida keltirilishicha, Yevropa Ittifoqi virus bilan bogliq inqirozdan song ham avvalgi geosiyosiy muammolar qarshisida qolaveradi. Lekin bu safar Yevropa hamjamiyati mavjud muammolarni hal qilish uchun birdamlik va ishonchga koproq muhtojlik sezishi aniq.

Koronavirus dunyoning oxiri ham emsaligini nazarda tutish muhim ekan, virus bilan bogliq inqiroz Yevropa kengashi raisi Ursula fon der Lyayen va Xalqaro munosabatlar va xavfsizlik raisi Jozef Borelning dastlabki rejalarini ham xavotir ostiga qoymoqda. Yevropa Ittifoqi mamlakatlari inqirozdan saboq olgan holda oz vatandoshlarini izolyatsiyada qolishga chaqiryapti va milliy hukumatlarini karantin sharoitiga moslashtiryapti. Yevropa Ittifoqi manzarasi ozgarishi aniq bolsa-da, geosiyosat virus qurboniga aylanmasligi ham bor gap.

Inqiroz davrida Yevropa sogliqni saqlash tizimini va iqtisodiyotini qayta korib chiqish masalasi kondalang turgan ekan, Yevropa Ittifoqi uchun geosiyosat har qachongidan ham koproq tabiiy zaruratga aylanadi. Chunki koronavirus allaqachon Yevropa Ittifoqi tashqi siyosati uchun xavflarni yuzaga keltirdi. Bu xavflar, avvalo, nimalarda korinmoqda?

Birinchidan, Italiya va boshqa Yevropa Ittifoqi mamlakatlari ortasida birdamlik borasida yuzaga kelgan darz. Virus Yevropa kochalarida kezib yurgan bir vaziyatda niqoblarning, suniy nafas oldiruvchi apparatlarning yetishmasligi kabi muammolar bilan yakkama-yakka qolib ketganligi-yu, janubiy Yevropadagi ittifoqdoshlarning sogliqni saqlash tizimidagi muammolar Yevropa Ittifoqi har qachongidan birdam degan goya royo ekanini korsatib qoydi.

Shuningdek, virus bilan bogliq inqiroz birdam Yevropaning mustaqil xavfsizlik va mudofaa tizimlarini yaratishga bolgan urinishini ham soya ostiga olmoqda. Virusga qarshi kurashishda tarqoq harakat qilayotgan Yevropa hamjamiyati azolarining bunday bir vaziyatda tashqi xavflarga birdam bolib harakat qilish goyasi quloqqa galati eshitilarkan.

Yevropa Ittifoqi markaziy bankining virus inqirozi paytida azo mamlakatlarga 750 milliard yevroga yaqin mablagni ajratishi borasidagi bayonoti ham Rossiya va Xitoyning Italiyaga korsatayotgan yordamlari oldida hech qanday samara bermayotgandek. Rossiya va Xitoyning Italiyaga korsatayotgan amaliy yordami va 750 milliard yevrolik yordam qiyoslanganda keyingisi faqat asablarni junbushga keltirmoqda.

Xolisona qaralganda, Yevropa Ittifoqi virusga qarshi kurashda boshqalarga solishtirganda yaxshiroq uddalayapti. AQSh hukumati virus bilan bogliq inqirozdan avval ozini qanday manfaatparast sifatida tutib kelgan bolsa, oz odatiga kora ish yuritmoqda. Tashqaridan qaraganda rus propagandasi va Xitoyning agressiv qudratini namoyish qilayotgani yaxshi taassurot uygotmaydi.

Rubl qadrining 25 punktgacha pastlab ketgani manzarasida dunyo bozorlarida neft narxining 30 dollardan arzon sotilayotgani ortidan saudiyaliklarning rus nefti xaridorlarini ozlari tomon ogdirib olayotgani va Xitoy hukumatining virus inqirozining ilk davrlarida virusga qarshi muvaffaqiyatsiz harakati va virus nazoratga olingach, koplab niqoblarni ishlab chiqarishga otgani kabi holatlar bir necha serbiyalik hamda italyanlarni ularga mahliyo qilishi turgan gap, ammo boshqa yevropaliklar ulardan masofa saqlab harakat qilishlari ham rost.

COVID-19 sharoitida bazi sharqiy Yevropa mamlakatlari, Bolqon mamlakatlari va Yaqin Sharq Yevropa Ittifoqi manfaatlariga ziyon keltiradigan usulda harakat qilmoqda. Ukraina Donbas masalasida Kiyev va Moskva ortasida shaffof bitimga kelishuv borasida shubha qilmoqda, Moldova va Gruziya kuzda bolib otadigan noshaffof saylovlarga tayyorlanmoqda, Livan hukumati defoltni boshidan kechirmoqda, Rossiya va Turkiya kelishuvlariga qaramasdan Idlibda turk askarlari halok bolmoqda.

Yevropa Ittifoqi virus bilan bogliq krizisdan song pandemiyadan avvalgi muammolarga duch keladi, faqat bu safar Yevropa Ittifoqi azo davlatlari sogliqni saqlash tizimini oyoqqa turgizib, oz iqtisodiyotini qutqarishga yordam beradigan zaxiralarni asrab, Yevropa geosiyosatini oldinga surishga yordam beradigan mablag va birdamlikka koproq ahamiyat berib harakat qilishlari lozim. Shuningdek, Yevropa Ittifoqi koronavirusdan song oz qoshnilarining iqtisodiyotini barqarorlashtirish uchun zaxira fondi tashkil qilishi mumkin.

Shu bilan birgalikda, Yevropa Ittifoqi xalqaro hamjamiyat sifatida sanksiyalar qollash siyosatini kuchaytirishi talab etiladi, yani faqat AQSh kompaniyalari ustidan shikoyat qilishni kamaytirib, Yevropa Ittifoqida biznes yuritayotgan va Yevropa Ittifoqi qonunlarini buzayotgan kompaniyalarga ham oz sanksiyalarini joriy qilsa maqsadga muvofiq boladi. Song barcha Yevropa Ittifoqi mamlakatlari Fransiya ilgariga surayotgan Senegal shimoli, Mavritaniya janubi, Mali, Burkina Faso shimoli, Jazoir, Niger, Nigeriya shimoli, Kamerun, Markaziy Afrika Respublikasi, Chad, Janubiy Sudan, Eritreya, Efiopiya shimolidagi murakkab vaziyatni hal qilishda birlashishi kerak boladi.

Agar mazkur vazifalar ozaro tushunish va milliy manfaatlardan voz kechib harakat qilinsagina, Yevropa Ittifoqi kelajagi uchun yorug kunlarni keltirishi mumkin, aksincha bolsa, biz bilgan Yevropa Ittifoqi sekin-asta parchalanishi, goya nima bolganda ham goyaligicha qolishi mumkinligi haqidagi aksiomaga aylanishi mumkin.

Mashhur The Nature nashri COVID-19ni davolash jarayonida shifokorlarda yuzaga kelayotgan shubha va gumonlar haqida fikr bildirdi. Shifokorlar Naxarida COVID-19 virusiga chalingan bemorlarning immun tizimi ularning sogayishiga tosqinlik qilayotgani haqida aytdi. Shu sababli bugun tibbiyot xodimlari va tibbiyot olimlari oldida inson immun tizimiga ziyon yetkazmagan holda koronavirusni qanday davolash mumkinligi vazifasi kondalang bolmoqda.

Aynan qanday omil insonlarni koronavirus tufayli hayotdan koz yumishiga olib keladi immun tizimimi yoki virusning ozimi degan masala shifokorlarda virusga chalingan bemorlarni davolashda optimal muolaja usulini topishiga tosqinlik qilmoqda.

Klinik malumotlarga asoslaniladigan bolsa, koronavirusga chalingan bemorlar zaiflashib, vafot etayotganlarida immun tizimining ham roli muhim ekanini korsatmoqda. Ammo hozirda virusga qarshi qollanilayotgan ayrim malham dorilar inson immun tizimini zaiflashtiradi va bunday preparatlar organizmning virusga qarshi kurashishida xalaqit beradi degan fikr ham mavjud.

IGM BioSciences biotexnologik kompaniyasining direktori Daniel Chen fikricha, eng dahshatlisi virusga chalingan bemorlar infeksiyaga qarshi kurashayotgan oz immun tizimini zaiflashtirishga qol urayotgani, deydi.

Malham ortidan quvib

Bugun kop mamlakatlarda koronavirus asosiy muammoga aylanib, shifoxonalar virusga chalingan bemorlar bilan tolib toshgan bir vaziyatda shifokorlar oxirigacha organilmagan dori vositalaridan foydalanib, oz bemorlari sogligi uchun kurashmoqda. Hattoki bemor hayotini saqlab qolish uchun natijasi tekshirilmagan dori vositalaridan ham foydalanishmoqda.

Buyuk Britaniyadagi Edinburg universiteti klinikasi anesteziologi Kennet Beyli nazarida, shifokorlar oz koz oldida hayoti sonib borayotgan bemorni qutqarish uchun natijasi bolishi kerak bolgan har qanday dori vositasidan foydalanishga urinmoqda.

Xitoyda virus bilan kasallanganlarda opkaning ishdan chiqishigina emas, aksincha, inson immun tizimining virusga qarshi haddan ortiq qarshilik korsatishi ham olim holati qayd etilayotganini korsatmoqda. COVID-19 bilan ogir formada kasallangan bemorlarning qon tarkibida sitokin oqsillarining katta miqdori topildi va aynan shu oqsillar bemor immun tizimini virusga qarshi kuchli reaksiyani hosil qilgani tekshiruvlarda aniqlandi.

Ular orasida interleykin-6 oqsili immun tizimining tarkibiy qismi bolgan makrofaglarni ham virusga qarshi turishda qozgatgan. Makrofaglar shamollashni kuchaytiribgina qolmasdan, opkaning soglom hujayralarini ham zararlashi mumkin. Sitokinlar xuruji esa OITSinfeksiyasi davrida ham kuzatiladigan jarayon.

Mukammal malham shunday bolishi kerakki, u interleykin-6 faolligiga tosqinlik qilishi va opkaga makrofaglar otkazishini oldini olishi lozim. Bunday preparatlar Il-6 nomi bilan revmatoid artrit va boshqa kasalliklarni muolaja qilishda qollanilib kelinmoqda. Uxanda ham mazkur preparat koronavirus bilan ogrigan bemorlarni muolaja qilishda foydalanildi.

Immunitet muammolari

AQShning Merilend shtati Bedeste onkologik kasalliklarni davolash instituti immunonkologi Jeyms Galli nazarida Il-6 ingibitorlari nihoyatda kamligi bois dunyo shifokorlari immun tizimini zaiflashtiradigan steroidlardan keng foydalanmoqda. Il-6 ingibitorlari bemor organizmida COVID-19ga qarshi kurashda qol kelmoqda. Ammo ayrim steroidlar va preparatlar organizmni virusga qarshi kurashishida holsizlantirishi ham bor gap. Sababi ular makrofaglarnigina zaiflashtiribgina qolmay, muhim bolgan virus antikilleri bolgan CD-4 T, CD-8 T hujayralarini ham ishdan chiqarmoqda.

Oksford universiteti tadqiqotchisi Piter Xorbi steroidlardan kam dozalarda koronavirusni davolashda ishlatilishi hali malum natijalarni bergani yoqligini bildirsa-da, mazkur preparat koronavirusni muolaja qilishda Jahon sogliqni saqlash tashkilotining nufuzli vakillari tomonidan tavsiya etilayotganini ham takidlaydi.

Steroidlardan koronavirusga chalingan bemorlarni muolaja qilishda keng foydalanilayotgan ekan, natijalar qanday bolishidan qati nazar malum bir samara berishi mumkin. Asosiysi, klinik tadqiqotlar va kuzatishlar olib borilmoqda.

Jahongir Ergashev tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (11-04-2020, 14:26)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 40) ( 0) ( 37) ( 3)
:
-
:
20 ... -