» » Ish faoliyatini tiklayotgan britaniyaliklar va AQShning ustidan kulayotgan Xitoy. Pandemiyadan song BMTni nimalar kutmoqda? Jahon matbuoti sharhi

Ish faoliyatini tiklayotgan britaniyaliklar va AQShning ustidan kulayotgan Xitoy. Pandemiyadan song BMTni nimalar kutmoqda? Jahon matbuoti sharhi


Daryo jahon matbuoti sharhi ruknining navbatdagi muhokamalarga boy sonini diqqatingizga havola etadi.

Bosh vazir Boris Jonson uyidan turib ishlash imkoniga ega bolmaganlar oz ishlariga qaytishi mumkinligi haqida gapirdi, deb yozadi The Independent nashri. 10-may sanasida Britaniya bosh vaziri mamlakatda karantin bilan bogliq holatlarni yumshatish borasida yangi choralarni tatbiq etish haqida chiqish qildi.

Yangi choralar doirasida mamlakat miqyosida ishchilarga beriladigan xavfsizlik choralari boyicha ozgarishlar ham orin oldi. Mamlakatda 23-mart sanasida pandemiya bilan bogliq tatbiq qilingan karantin sharoitida mehnat faoliyatini davom ettirayotganlar agar imkoni bolsa, oz vazifalarini uydan turib amalga oshirishlari haqida takidlagan edi. Bu choralar faqatgina supermarketlar, transport va sogliqni saqlash tizimi hamda talim tizimida mehnat qilayotganlarni istisno qilgan va ular oz mehnat faoliyatini ish joylaridan turib amalga oshirishlariga ruxsat bergandi.

Boris Jonson 10-maydagi nutqi davomida karantin sharoitida agar kimda kim oz mehnat faoliyatini uydan turib davom ettira olmayotgan bolsa, shulargina oz ish joylariga borib ishlashlari mumkinligi haqida gapirdi. Bu birinchi navbatda qurilish va ishlab chiqarish sohasida faoliyat yuritayotganlargagina taalluqli ekanini ham takidladi. Shu bilan birga, oz ish joylariga qaytayotganlar xavfsizlikka asosiy urgu qaratishlari borasida ham maslahat berdi. Ish faoliyatiga qaytayotganlarga imkoni boricha jamoat transportidan foydalanmaslik va ijtimoiy masofani saqlash ham tavsiya qilindi.

Nashrning izohlashicha, oz mehnat faoliyatini ish joyidan davom ettirishga ruxsat berilayotgan ishlab chiqarish va qurilish sohasi xodimlari oz imkoniyatlariga qarab qaror qabul qilishi mumkinligi nazarda tutiladi. Ecotricity yashil energiya kompaniyasi asoschisi Deyl Vinsning The Guardian nashriga bergan intervyusida kompaniya oz xodimlarini ishga qaytishga majbur qilib, ularning salomatligini xavf ostiga qoyishini istamasligini aytgan.

Britaniya izolyatsiyada qolayotgan bir davrda asosiy tarmoq ishchilari sogliqni saqlash tizimi, supermarketlarda ishlayotganlar, jamoat transporti, yongin xavfsizligi va politsiya xodimlari asosiy soha xodimlari sifatida karantin davrida ham ishlamoqda.

Bosh vazir oz nutqi davomida koronavirusdan holi mehnat hududlari qanday bolishi borasida izoh berar ekan, bunday hududlarga shaxsiy mashina yoki velosipedda qatnab ishlash mumkin hududlar ekanini, qolaversa, jamoat transportida ham koronavirusdan saqlanish standartlariga etibor berishi haqida gapirish bilan cheklangan bolsa-da, koronavirusdan xoli mehnat hududi qanday bolishi haqida batafsil malumot bermadi.

Shunga qaramasdan koronavirusdan xoli hudud qanday bolishi borasida parlamentga taqdim etilgan dastlabki hujjatlar rejasini BBC axborot agentligi jamoatchilikka taqdim qilishga ulgurdi va bunda karantin bilan bogliq vaziyatni yumshatishga doir bir qator tadbirlar orin olgan.

Buzz Feed News nashri esa izolyatsiyani yumshatish bilan bogliq vazirlar imzolagan yetti qismdan iborat hujjatning qoralamasi bilan tanishligi borasida axborot tarqatdi.

Qoralama nusxadagi tadbirga kora, mehmonxona va restoran biznesida ishlaydigan xodimlar, gamxorlik va parvarish bilan bogliq ishlarda boshqalarning uylarida ishlovchi xodimlar, fabrika va zavod ishchilari, obodonchilik tizimida ishlovchi xodimlar, dokon sotuvchilari, ofis xodimlari va transport xodimlariga ish faoliyatini davom ettirishlariga yol qoyilishi haqida soz ketadi.

Xavfsizlikni amalga oshirish borasida esa oz mehnat kiyimlarini ish joyida dezinfeksiya qilish, xodimlarning ishga kelish va ketish vaqtini alohida qayd etish, binolarga kirish va chiqishni bir yonalishda tashkil qilish, qolni yuvish va dezinfeksiya xonalarini tashkil qilish, koridorlarni, zina va liftlarni dezinfeksiya qilishni nazarda tutadigan choralar mavjudligi korinadi.

Xitoyda nashr etiladigan Global Times nashri respublikachilarning Xitoydagi koronavirusdan yetkazilgan zararni qoplash borasidagi davo tashabbusi sababli AQShni mamlakatni suverenitetiga daxl qilishi va rasmiy Pekin aks javob tarzida loyiha tashabbuskorlari qiyin ahvolda qolishi uchun bor imkoniyatni ishga solishga tayyorligi haqida maqola chiqardi.

Xitoylik amaldorlar AQShning nima qilib bolmasin Xitoyni COVID-19 pandemiyasining yoyilishida aybdor qilishga urinishlaridan paymonasi toldi. Shu sababli Xitoy hukumati AQShdagi bir qator yuridik shaxslarga va kompaniyalarga nisbatan aks choralar korilishini ochiqladi. Ular orasida Missuri shtati bosh prokurori Erik Shmidt ham bor. Erik Shmidt koronavirus sabab Xitoyga qarshi sudga davo arizasi kiritgan. The Global Times nashriga yaqin bolgan xitoylik mulozimlar mamlakat aks chora sifatida tort nafar respublikachi kongressmenlar va ikkita Amerika kompaniyasini qora royxatga kiritishni rejalashtirdi.

Bu esa shunchaki ramziy javob chorasi emas, aksincha AQSh uchun ogriqli javob chorasi bolishi ehtimol. Ayrim Xitoyga adovatda bolgan respublikachi kongressmenlar, gubernatorlar, prokurorlar Xitoy pandemiya sharoitida beetiborlik qilgani natijasida jiddiy iqtisodiy oqibatlar kelib chiqqani iddao qilib, Xitoydan tovon undirish maqsadida davo qozgagan.

AQSh federal sudiga shu kungacha shunday davo arizalaridan oltitasi kelib tushdi. Ayrim qonunshunoslar bolsa oz qonun loyihalarida Xitoyga sud tartibida davo qozgash huquqiy tosiqlarga qaramasdan ancha yengilroq kechishi mumkinligi borasida fikr bildirdi. Shtatlar uchun esa bu ancha mushkul ish ekani bilan oz fikrlarini bayon qildi. Missuri shtati Xitoyga qarshi pandemiya uchun davo qozgagan birinchi Amerika shtati boldi.

21-aprel sanasida Missuri shtati bosh prokurori Erik Shmidt Xitoy virusni toxtatish borasida hech narsa qilmagani, virusning xavfli ekani borasida yolgon malumot bergani va shtat iqtisodiyot virus oqibatida 10 milliardlab dollar zarar korgani yuzasidan Xitoyga qarshi sudga davo kiritdi. Missisipi shtati bosh prokurori oz kasbdoshidan ornak olgan holda Missisipi shtati aholisi adolatga erishishi va Xitoyni javobgarlikka tortish kerakligi borasida davo ishi qozgadi va xitoylik ekspertlar va qonunshunoslar ortasida kulgiga qoldi.

Xitoylik rasmiylar esa Xitoyni javobgarlikka tortish tashabbusi bilan chiqqan amerikalik mulozimlar siyosiy farazdan boshqa narsaga erishmaydi va shu bilan birga ular jiddiy oqibatlar ostida qoladi, bu esa Xitoy va Missuri ortasidagi savdo aloqalarining sustlashuvida korinadi, demoqda. Pandemiya bois Xitoyga qarshi qonun loyihasini faol ilgari surayotgan senatorlar orasida missurilik Josh Xouli nomi ham bor.

Aprel oyining ortalarida janob Xouli Xitoy suverinetiga daxl qiluvchi va amerikaliklarga pandemiya bilan bogliq asl manzarani buzib korsatuvchi malumotlarni tarqatgani bois Xitoyga qarshi davo qilish imkonini beradigan tashabbusni ilgari surdi. Arkanzaslik senator Tom Kotton va texaslik respublikachi senator Den Krenshoular ham koronavirus sababli Xitoyga qarshi davo bilan chiqish qonun loyihasini kotarib chiqdi. Oradan bir kun otib, nyu-jersilik qonunshunos Kris Smit Xitoyni suverenitetidan mahrum qilish va har bir amerikalikka Xitoyga qarshi davo qozgash imkonini beruvchi qonunchilik tashabbusini kotarib chiqdi.

Aftidan mazkur qonunshunoslarning butun ish kuni Xitoyga qarshi harakatlar bilan band. Xouli respublikachi senator Rik Skot bilan birgalikda federal tizimda ish koradigan mulozimlar uchun TikTok ilovasidan foydalanishni taqiqlab qoyish taklifini ilgari surmoqda. Amerikalik senatorlar va kongresmenlar qanday qilib bolsa ham koronavirus uchun Xitoyni javobgar qilishga urinmoqda. Xitoy esa bir necha marotaba ikki davlatning yaxshi munosabatlari faqat ozaro manfaatli hamkorlik asosida kechishini takidlab keladi. Ammo Xitoy hukumati bu safar XitoyAQSh munosabatlariga pand berayotgan amerikalik siyosatchilarning korolmasliklariga yon bermoqchi emas.

Xitoy hukumatidagi mulozimlar nazarida ikki mamlakat ortasidagi aloqalarga raxna solayotgan amerikalik siyosatchilarning faoliyatiga panja ortidan qarab bolmaydi va Xitoy keskin va qatiy choralarni korishi kerak. Statistik malumotlarga etibor beriladigan bolsa, Xitoyning Missuri shtatidagi eksport hajmi Britaniya va Kanadadan song uchinchi orinda turadi. 2019-yilda Missuri shtatidan Xitoyga yetkazib berilgan tovarlar va xizmatlar kolami 1,1 milliard dollarni tashkil qilgan. Xitoyning Chikagodagi konsuli Xun Ley malumotlariga kora, Xitoy kompaniyalari Missuriga 1,1 milliard dollar sarmoya kiritgan va 4 500 nafar ishchi orin yaratgan.

Ayrim Missuridagi kompaniyalar ham Xitoyga sarmoya kirgizgan. Xitoy rahbariyati Missuri shtatiga qarshi javob tarzda iqtisodiy jazo choralari kiritgudek bolsa, bu missurilik tadbirkorlar uchun katta zarba boladi. AQSh mulozimlarining tashabbuslari esa ayni paytda bir siyosiy populizmdan boshqa narsa emasdek korinmoqda.

The Project Syndycate nashri BMTning songgi paytlarda nufuzi tushib ketayotgani ortidan mazkur tashkilotni isloh qilish borasida etiborga molik fikrlar bilan chiqmoqda.

COVID-19 pandemiyasi bir qator xalqaro institutlarning nufuzi tushib ketayotgani va shu boisdan ham BMTning isloh qilinishi borasida bir nechta mulohazalarni ortaga tashlaydi. Xususan, BMTning Jahon sogliqni saqlash tashkiloti nufuzi pandemiya sabab ancha obrosizlangani va buning asosiy sababi sifatida xalqaro konsensus va hamkorlikning yoqligini takidlaydi. Jahon sogliqni saqlash tashkiloti moliyaviy komakka eng zarur paytda muhtojlik sezayotgan paytda AQShning tashkilotni moliyalashtirishni toxtatib qoyishini elon qilishi ulkan zarba boldi.

BMTning koronavirus pandemiyasidan keyingi qadamlari qanday bolishiga esa kop narsa bogliq bolib qolmoqda va bu keyingi qadamlar tashkilotning kelajagini belgilashda muhim hisoblanadi. BMT tashkil etilgan paytdan beri dunyo siyosatiga ijobiy tasir qildi va koplab muammolarga yechim topa oldi. Bu esa tashkilotning kelajagi borasida umidbaxsh tasavvurlarni yuzaga keltirdi. Inson huquqlarini himoya qilish, siyosiy nizolarni tinch yol bilan bartaraf etish, kolonializmni tugatish borasidagi BMT qoshgan hissa beqiyos.

Ammo songgi paytlarda BMTning xalqaro maydondagi nufuzi tusha boshladi, uning dunyo mamlakatlari siyosatiga tasiri zaiflashdi. Qachonlardir dunyo siyosatida hakamlikka davo qilgan tashkilot bugunda eski doktrina va konsepsiyalar bois zaiflashdi. BMT xalqaro boshqaruv organi sifatida samarasiz, hech kim etiborga olmaydigan tashkilotga aylandi. Hozirda BMT ikkinchi jahon urushi va Sovet Ittifoqining parchalanishidan keyingi erishgan natijadorligidan mahrum boldi.

Dunyo siyosati ozgargan bolsa-da, ammo BMT hamon eski konsepsiyalar bilan ish kormoqda. XXI asrda dunyo siyosati, iqtisodiyotidagi keskin ozgarishlarga moslashish uchun BMTga eskicha qarashlar xalaqit qilmoqda. COVID-19 bilan bogliq dunyo iqtisodiyotidagi tushkunlik BMT dunyo hamjamiyati oldidagi nufuzini tiklab olish uchun hali ham kech bolmagani umidini beradi. Bugungi dunyo yangi tizim uchun harakat qilar ekan, u yoki bu muammoni bir davlat yoki bir necha davlat uyushgan holda hal eta olmasligini korsatib qoydi.

Pandemiya bilan bogliq inqiroz paytida jahon hamjamiyati birdamligida kamchiliklar kozga tashlandi, mamlakatlar virusga qarshi kurashda yolgiz qoldi va oz manfaatlarini himoya qilishga urindi. Koronavirus inqirozi tugashi bilan dunyo mamlakatlari aybdorni izlashga tushib ketadi. Aynan shunday bir vaqtda BMT xalqaro tashkilot sifatida kuchli boronni izmiga solish uchun tasirga ega bolishi lozim. Bu esa BMT uchun mashaqqatli qaror qabul qilish jarayoni va eskicha dunyoqarashdan voz kechish imkonini beradi.

Pandemiyadan song talim, madaniyat, ilm-fan kabi sohalar ota muhim bolib qoladi va BMT qoshidagi YuNESKO tashkiloti uchun madaniy qadriyatlarni saqlab qolish, inson huquqlarini himoya qilish, ilmiy hamjamiyatni yonaltirish va yangi pandemiyalarning oldini olish, tashkilot xalqaro hamjamiyat azolarining manfaatlarini hisobga olgan holda rahbariyat ishini tashkil qilishdek masalalarga yangicha yondashuvi muhim masala bolib qoladi. Shu kabi muammolarga muvaffaqiyatli yechim topishgina BMT va YuNESKO kabi tashkilotlarning kelajagida muhim rol oynaydi.

BMTni isloh qilish yuqori bogin Xitoy, Rossiya, Fransiya, Buyuk Britaniya va AQSh azo bolgan Xavfsizlik kengashidan boshlanishi joiz. Xavfsizlik kengashi azolari Afrika, Lotin Amerikasi va Yaqin Sharq mintaqasi mamlakatlari davlatlari azolari hisobiga kengaytirilishi lozim. Bu esa global ahamiyatga ega masalalarni hal qilishda muhim. Bunday ozgarishlar esa tamomila ozini oqlaydi. Nega? Hindiston mazkur on yillikda eng aholisi kop mamlakatga, Yaponiya dunyoning iqtisodiy jihatdan yetakchi uchinchi mamlakatiga aylanadi, JAR va Nigeriya esa Afrika qitasidagi iqtisodiy va demografik osishi yuqori bolishi kutilayotgan mamlakatlardir.

Bundan tashqari, BMT tashkilotlari joylashgan mintaqa mamlakatlari tashkilotning yuqori mansablariga tayinlanmasligi kerak. Kopincha bunday holat tashkilotning qonun doirasida ish korishiga va mustaqilligiga salbiy tasir qilmoqda. Bunday qarorlar amalda qanday oqibatlarga olib kelayotgani pandemiya davrida yuzaga chiqib qolmoqda.

Qohirada joylashgan arab davlatlari Ligasi tashkiloti arab dunyosi hamkorligi uchun tashkil qilingan edi, ammo muntazam ravishda mazkur tashkilotning bosh kotibligiga misrlik vazirlar saylanib kelishi bu tashkilotning tanazzuliga olib keldi. Rasmiy Qohira mazkur tashkilotni Misr siyosatining tarmogiga aylantirishga urinishi natijasida tashkilot siyosati tanazzulga yuz tutdi va oz oldiga qoygan maqsadlarni amalga oshira olmadi.

COVID-19 pandemiyasi esa BMTni isloh qilish uchun yangi turtki bolib xizmat qilishi kerak. Islohotlar amalga oshmasa, qachonlardir muhim keskin siyosiy jarayonlarni oldini olishga yordam bergan tashkilot bugungi dunyodagi oz ahamiyati va nufuzini yoqotishda davom etadi.

Jahongir Ergashev tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (16-05-2020, 18:41)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 28) ( 0) ( 26) ( 2)
:
-
:
20 ... -