» » Koronavirus Ozbekiston davlat budjetiga 2020-yilning 3 oyida qanday tasir korsatgani malum boldi

Koronavirus Ozbekiston davlat budjetiga 2020-yilning 3 oyida qanday tasir korsatgani malum boldi


Ozbekiston Moliya vazirligi 2020-yil birinchi chorak yakunlari boyicha davlat budjeti ijrosi togrisida axborot tahliliy sharhnitaqdim etdi.

Vazirlik tomonidan berilgan malumotlarga kora, 2020-yil birinchi chorak yakunlariga kora,davlat budjeti daromadlari28,5 trillion somni, xarajatlari esa27,7 trillion somni tashkil etib,davlat budjeti profitsiti0,8 trillion somni yoki yalpi ichki mahsulotga nisbatan 0,5 foizni tashkil etdi.

Asosiy korsatkichlar

Ozbekiston davlat budjetining 2020-yil birinchi chorakdagi daromadlari28,5 trillion somyoki otgan yilning mos davriga nisbatan5,4 trillion somga koproqni tashkil etdi. Budjet daromadlari tarkibida 2020-yil birinchi choragidasoliq tushumlari23,8 trillion somni tashkil qilgan. Ular otgan yilning birinchi choragi bilan solishtirganda5,3 trillion somga kopaygan.Yirik soliq tolovchilarboyicha mintaqalararo inspeksiya toliq faoliyat yurita boshladi va15,4 trillion somyoki soliq organlari tomonidan mamuriylashtiriladigan barcha daromadlarning 65 foizi yigilishini taminlab berdi.

Vazirlik tomonidan malum qilinishicha,koronavirus pandemiyasi 2020-yil birinchi choragida budjet daromadlarining tushumiga katta tasir korsatmagan. Bunga daromadlar asosan 2019-yilning dekabridan 2020-yilning fevral oyigacha bolgan iqtisodiy faoliyat natijalaridan shakllantirilgani sabab bolgan.

Masalan, joriy yilning birinchi choragida4,8 trillion sommiqdoridagibojxona tolovlarining tushumitaminlandi, otgan yilning xuddi shu davrida bojxona tolovlari tushumi 3,4 trillion som bolgan edi. Bu tushumlar orasida eng katta ulushni quyidagilar tashkil etdi: import qilinadigan tovarlar boyicha qoshilgan qiymat soligi 3,8 trillion som, aksiz soligi 0,2 trillion som, bojxona boji 0,6 trillion som.

Soliqlar kesimida davlat budjeti daromadlarining asosiy ulushi quyidagilar hisobidan shakllantirildi: QQS 7,2 trillion som (umumiy tushumlarning 25,4 foizi), foyda soligi 6,3 trillion som (22,1 foiz), jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligi 3,6 trillion som (12,5 foiz), yer qaridan foydalanganlik uchun soliq 3,9 trillion som (13,6 foiz) va aksiz soligi 3,2 trillion som (11,1 foiz).

Soliqlar tushumi

Qoshilgan qiymat soligi boyicha joriy yil birinchi choragidagi tushumlar (7,2 trillion som) otgan yilning shu davri bilan solishtirganda0,5 trillion somga kamaydi.Tushumlar hajmining kamayishiga soliqning 20 foizdan 15 foizga pasaytirilishi, shuningdek, yangi tahrirdagi Soliq kodeksi qabul qilinishi bilan 2020-yil 1-yanvardan yangi qoidalarning kuchga kiritilishi sabab boldi.

Shu orinda, soliqning nol stavkasini qollaydigan korxonalarga QQSni qoplash amalga oshirilmoqda. Bunda joriy yilning birinchi choragidagi qoplash summasi 1 trillion somdan kopni tashkil etdi.

Shu bilan birga, avtomobil sanoati korxonalariga berilgan imtiyozlarning bekor qilinishi hisobiga joriy yilning birinchi choragida budjetga qoshimcha tushumlar 350 milliard somni, shu jumladan, import boyicha 150 milliard somni tashkil etdi.

Foyda soligi boyicha tushumlar hisobot davrida taxminan6,3 trillion somni tashkil etdi, bu 2019-yilning shu davridagiga nisbatan 3,9 trillion somga kopdir. Tushumlarning osishi umumiy iqtisodiy osish (chorakdan chorakka) bilan bir vaqtda oltin qazib olish sanoati korxonalarining qariyb 3 trillion somlik foyda soligi boyicha tushumlari hisobiga taminlandi.

Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligi, shu jumladan, yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan tolanadigan mazkur soliqdan joriy yilning birinchi choragida qariyb3,6 trillion somkelib tushdi, otgan yilning xuddi shu davrida 2,7 trillion som bolgan edi. Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligining bazaviy stavkasi 12 foiz bolib ozgarishsiz qoldi. Bunda yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun ornatilgan soliqning qatiy belgilangan miqdorlari (ilgari qatiy belgilangan soliq) ularga jami yillik daromadi togrisidagi deklaratsiya asosida soliq tolashni tanlash huquqini berish bilan 2020-yildan 25 foizga pasaytirildi.

Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligi boyicha tushumlar tarkibida ish beruvchilar (soliq agentlari) tomonidan bazaviy stavkada ushlab qolinadigan soliqlar 93 foizni tashkil qiladi. Tushumlarning yalpi hajmida dividendlar va foizlar tarzidagi daromadlardan undiriladigan soliq ulushi 2 foizni, yakka tartibdagi tadbirkorlardan undiriladigan soliq ulushi 3 foizni tashkil etadi.

Soliq solishning yassi stavkasining joriy etilishi, davlat ulushi 50 foiz va undan yuqori bolgan korxonalar uchun ijtimoiy soliqning 25 foizdan 12 foizga pasaytirilishi, shuningdek, eng kam ish haqining oshirilishi legal sektordagi mehnatga haq tolash fondini37 foizga oshirishgaturtki boldi. Qabul qilingan choralardan xojalik yurituvchi subyektlar ham yutdi. Davlat ulushi 50 foiz va undan yuqori bolgan korxonalar uchun birgina ijtimoiy soliqning 25 foizdan 12 foizgacha pasaytirilishi ular ixtiyorida1 trillion som atrofida mablag qolishini taminladi.

Aksiz soligi boyicha yalpi tushumlar joriy yilning birinchi choragida taxminan3,2 trillion somni, shu jumladan, yakuniy istemolchiga realizatsiya qilinadigan neft mahsulotlari boyicha 543,5 milliard somni, tamaki mahsulotlari boyicha 395,8 milliard somni, alkogolli mahsulotlar boyicha 335,4 milliard somni, mobil aloqa xizmatlari boyicha 334,9 milliard somni, polietilen granulalar boyicha 56,9 milliard somni tashkil etdi.

Resurs soliqlari va mol-mulk soligi.Yer uchastkalari, mol-mulk va suv resurslaridan samarali va oqilona foydalanish maqsadida 2020-yildan bozorlar, qishloq xojaligi mahsulotlari ishlab chiqaruvchilari, shuningdek, gastrol-konsert faoliyatini amalga oshiruvchi yuridik shaxslar quyidagilarni tolashga otkazildi.

Joriy yilning birinchi choragida yuridik shaxslardan olinadiganmol-mulk soligiboyicha tushumlar 2019-yilning xuddi shu davri bilan solishtirganda162,1 milliard somga kamaygan. Bu 2019-yil boshida mol-mulk soligi 2018-yil uchun hisob-kitoblarga binoan 5 foiz stavkada tushganligi bilan bogliqdir.

Yer qaridan foydalanganlik uchun soliqboyicha tushumlar 2020-yilning birinchi choragida otgan yilning xuddi shu davri bilan solishtirganda 564,5 milliard somga oshib,3,9 trillionsomni tashkil etdi. Osish quyidagi omillar bilan bogliq boldi:

Keyingi ikkita omil boyicha qoshimcha tushumlar qariyb 40 milliard somni tashkil etdi.

Davlat budjetining xarajatlari ijrosi

Davlat budjetining 2020-yil birinchi chorakdagi xarajatlari27,661 trillion somni yoki jami yillik tasdiqlangan xarajatlarning 21,1 foizini tashkil etdi. Shundan, respublika budjeti xarajatlari18,153 trillion somni tashkil etgan bolsa, mahalliy budjetlar orqali9,508 trillion somlik xarajatlar moliyalashtirilgan.

Ijtimoiy sohaga xarajatlar

Hisobot davrida ijtimoiy xarajatlarni moliyalashtirish uchun davlat budjetidan15,550 trillion somyoki umumiy xarajatlarning 56,6 foizi miqdorida mablag sarflandi. Ijtimoiy xarajatlarning otgan yilning mos davriga nisbatan osishi 18,5 foizni tashkil etdi.

Ijtimoiy xarajatlarning asosiy qismini tashkil etgan talim tizimi muassasalarini saqlash va ularni rivojlantirish xarajatlariga davlat budjetidan7,961 trillion sommablag ajratildi. Shundanmaktabgacha talimmuassasalarini saqlash xarajatlari uchun 1,426 trillion som(otgan yilning mos davriga nisbatan 450,5 milliard som yoki qariyb 1,5 baravarga kop), jumladan, oziq-ovqat sotib olish xarajatlariga 162,6 milliard som (otgan yilning shu davriga nisbatan 53,6 milliard somga yoki 1,5 baravarga kop) mablaglar ajratilgan.

Xususan, nodavlat maktabgacha talim muassasalariga amalga oshirgan xarajatlarini qisman qoplash uchun 134,5 milliard somlik subsidiyalar (2019-yil birinchi choragida 6,9 milliard som) ajratilgan.

Ilm-fanni rivojlantirishgahisobot davrida150,0 milliard somyoki ijtimoiy sohaga ajratilgan mablaglarning 1 foizi miqdorida mablag ajratildi (2019-yil birinchi choragida 0,3 foiz).

Sogliqni saqlash sohasigadavlat budjetidan yonaltirilgan mablaglar miqdori3,883 trillion somyoki otgan yilning mos davriga nisbatan 1,084 trillion somga (1,4 baravarga) kop mablaglar ajratilgan. Ajratilgan mablagning jami davlat budjeti xarajatlaridagi ulushi 14 foizni (2019-yilda 11,6 foiz) tashkil etdi. Jumladan, dori-darmonlar xarid qilish xarajatlariga 252,2 milliard som (2019-yilda 189,9 milliard som) ajratilgan.

Bundan tashqari, joriy yilning birinchi choragida sogliqni saqlash sohasiga tashkil etilganInqirozga qarshi kurashishjamgarmasi mablaglari hisobidan343,6 milliard sommablag ajratilgan.

Ushbu mablaglar quyidagi tadbirlarni amalga oshirish uchun yonaltirildi:

Madaniyat va sport sohasigadavlat budjetidan 2020-yilning birinchi choragida yonaltirilgan mablaglar miqdori541 milliard somni tashkil etib, ushbu xarajatlarning249,2 milliard somi madaniyat sohasi,291,8 milliard somi sport sohasihissasiga togri kelmoqda.

Madaniyat va sport sohasiga yonaltirilgan mablaglar miqdori otgan yilning mos davriga nisbatan 58,6 foizga osgan. Buni quyidagilar bilan izohlash mumkin: Ozbekiston Prezidentining qaroriga asosan Alisher Navoiy nomidagi Ozbekiston Milliy kutubxonasi qoshida 186 ta tuman (shahar) axborot-kutubxona markazlari tashkil etildi. Shuningdek, Milliy kutubxonaning 2020-yil shtatlar jadvalida 92 ta qoshimcha shtat birligi ajratildi. Bu esa oz navbatida, otgan yilning mos davriga nisbatan xarajatlarni 18,2 milliard somga oshirgan.

Shuningdek, milliy kinematografiyani yanada rivojlantirish chora-tadbirlari dasturi doirasida badiiy film, hujjatli film vamultiplikatsionfilmni suratga olish, shuningdek, qisqa metrajli va bolalar yumoristik filmlarini suratga olish xarajatlariga joriy yilning birinchi choragida19,3 milliard sommablag ajratilgan bolib, bu otgan yilning mos davriga nisbatan 8,9 milliard somga kopdir.

Bundan tashqari,Ozbekiston Milliy teleradiokompaniyasi xodimlarining gonorar tolovlari, radio aloqa, radio eshittirish va televideniya markazi xizmati hamda boshqa amalga oshirilgan xarajatlar hisobiga otgan yilgi raqamlarga nisbatan xarajatlar24 milliard somga oshgan.

Vazirlar Mahkamasining qaroriga asosan,sport maktablarihamda olimpiya va milliy sport turlari boyicha ixtisoslashtirilgan davlat maktab-internatlari ayrim xodimlarining bazaviy tarif stavkalari 2020-yil 1-yanvardan ortacha 1,35 baravarga oshirilgan bolib, natijada sport maktablarining ish haqi va unga tenglashtirilgan tolovlari boyicha xarajatlar 2019-yilning birinchi choragiga nisbatan58,3 milliard somga oshganligi sabab bolgan.

Ijtimoiy nafaqalar, moddiy yordam, kompensatsiya tolovlari va aholi bandlik darajasini oshirishga davlat budjetidan hisobot davrida1,668 trillion somni yoki otgan yilning mos davrida ajratilgan mablagga nisbatan 293,6 milliard som koproq mablag ajratildi, osish 21,4 foizni tashkil etdi.

Iqtisodiyotga amalga oshirilgan xarajatlarjoriy yilning birinchi choragida3,158 trillion somni tashkil qilib, ushbu xarajatlar jami davlat budjeti birinchi chorak xarajatlarining 11,4 foizini tashkil etdi. Iqtisodiyot xarajatlari, asosan quyidagi yonalishlarga amalga oshirildi:

Davlat hokimiyati, boshqaruv, adliya, prokuratura va sud organlari taminotigahisobot davrida1,781 trillion somyoki jami davlat budjeti xarajatlarining 6,4 foizi yonaltirildi.

Davlat budjeti ijrosining iqtisodiy tasnif boyicha ijrosini tahliliish haqi va unga tenglashtirilgan tolovlar boyicha jami xarajatlarning ulushi otgan yilning birinchi choragidagi35,2 foizdanhisobot davrida39 foizgayetganligini korsatmoqda. Joriy yilning birinchi choragi davomida budjet tashkilotlarining qariyb10,8 trillion somlik ish haqi va unga tenglashtirilgan tolovlari hamda2,3 trillion somdan ortiq ish haqiga nisbatan ajratmalari oz muddatlarida toliq moliyalashtirilishi taminlandi.

Shuningdek, hisobot davrida 1,6 trillion somlik kapital qoyilmalar va 12,8 trillion somlik boshqa xarajatlar moliyalashtirildi.

Joriy yilning birinchi choragida subsidiyalar miqdorining otgan yilning mos davriga nisbatan oshishiga davlat budjeti mablaglari hisobidan Pensiya jamgarmasiga 655 milliard som miqdorida transfert ajratilishi sabab bolgan.

Mahalliy budjetlar ijrosi

Hisobot davrida mahalliy budjetlarningdaromadlarqismi prognozga nisbatan 113,2 foizga bajarildi yoki6,263 trillion somni,xarajatlarqismi esa rejaga nisbatan 89,8 foizga ijro etilib,9,508 trillion somni tashkil etdi. 2020-yilning birinchi choragi davomida mahalliy budjetlarda quyidagilar hisobidan 1 781,3 milliard somlik qoshimcha xarajat manbalari hosil bolgan:

Shakllangan qoshimcha manbalari hisobidan Qoraqalpogiston Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hamda tuman (shahar) hokimliklarining tegishli qaror (farmoyish)lari bilan turli tadbirlarni moliyalashtirish uchun1,368 trillion somlik mablaglar yonaltirildi.

Xususan, mahalliy budjetlarning erkin qoldiq, musodara, xususiylashtirish va yer uchastkalariga bolgan huquqlarni sotishdan tushgan pul mablaglari hisobidan quyidagi xarajatlarga mablag ajratildi:

Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 29-iyundagi 445-sonli qarori bilan moliya va soliq idoralari ozaro hamkorlik qilishi belgilab qoyilgan. Uning ijrosini taminlash maqsadida moliya va soliq idoralari hamkorligida otkazilgan monitoring va organishlar natijasida 2020-yil 1-aprel holatiga Qoraqalpogiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar mahalliy budjetiga jami125,9 milliard somlik qoshimcha daromadlar jalb qilindi. Jumladan:

boshqa faoliyatlar boyicha tashkil qilingan monitoring, xatlov va organish davomida jami 15 250 ta holatda 53,1 milliard som budjet va budjetdan tashqari maqsadli jamgarmalarga qoshimcha daromadlar zaxiralari aniqlangan.

Eslatib oyamiz, koronavirus sababli 2020-yil davlat budjetiga ozgartirish kiritildi va budjet xarajatlari optimizatsiya qilindi.

Mavzuga doir:Markaziy bank: Ozbekistonda YaIMning osishi 2020-yilda 1,5 foizgacha pasayadi



Manba: Daryo.uz
: admin (18-05-2020, 17:56)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 28) ( 0) ( 27) ( 1)
:
-
:
:
20 ... -