» » Ozbekiston futboli: chiroyli parda ortiga yashiringan muammolar haqida

Ozbekiston futboli: chiroyli parda ortiga yashiringan muammolar haqida


Anhor.uz Rossiyada istiqomat qiladigan ozbekistonlik futbol mutaxassisi Alisher Aminov bilan ikkinchi bor suhbat uyushtirdi. Uning birinchisini shu havolada oqish mumkin.

Quyida osha intervyu boricha taqdim etiladi. Unda Aminov nafaqat Ozbekiston, balki MDHning bir qator mamlakatlaridagi futboldagi ahvol haqida ham malum bergan.

Yaqindagina siz ozbek futboli borasida tanqidiy intervyu berib, uning muammolari tizimli harakterga ega ekani haqida aytib otgandingiz. Nima deb oylaysiz, osha tanqidlardan keyin nimadir ozgarishi mumkinmi? Futbol jamoatchiligi yoki hokimiyat tepasidagilardan reaksiya kutyapsizmi?

Hozircha reaksiya yoq. Bu shundan darak bermoqdaki, jamoatchilik tizimli muammolarni muhokama qilishga tayyor emas. Buning hayron qoladigan yeri ham yoq, futbol subektlari va OFF qarashlari bir-birini inkor qilib keladi. Chunki deyarli barcha katta ozgarish va qarorlar shaxsan federatsiya prezidenti tomonidan qabul qilinadi.

Bunda yana osha fikrimni takrorlayman, OFF faoliyatini demokratik tamoyillar yordamida shakllantirish, uni professionalizm, shaffoflik va bamaslahat qabul qilinadigan qarorlar bilan boshqarish mamlakat futbolini oyoqqa turgazishi mumkin.

OFF prezidenti Mirabror Usmonov oziga orinbosar sifatida ogli Jahongir Usmonovni (futzal assotsiatsiyasi prezidenti) korayotgan bolishi mumkin degan xayol keladi…

Bu sizni hayron qoldiradimi? Meni esa yoq. MDH mamlakatlarining deyarli barchasida futbol federatsiyalaridagi boshqaruv tizimi bir-biridan katta farq qilmaydi. Bunda qarindosh-urugchilik, oshna-ogaynigarchilik yoki eng kamida ozi bilan hamfikr bolgan yaqinlarning yuqori lavozimda bolishi kozga tashlanadi. Oz vaqtida Qozogiston futbol federatsiyasini Nazarboyevning marhum kuyovi boshqarardi, endi esa boshqa bir qarindoshi. Tojikistonda futbolga mamlakat prezidentining ogli javob beradi, Ozarbayjonda Sokar davlat neft kompaniyasi rahbari, Rossiyada esa prezident Putinning dostlari. Belarus va Turkmanistonda ham deyarli shunday vaziyat.

OFF prezidentining 11 yillik faoliyati organib chiqilsa, unda ijodiy ozgarishlar qatorida salbiy holatlar ham kozga tashlanadi. Masalan, OFFning moliyaviy va xojalik ishlari mustaqil audit tizimiga ega bolganida, yomon bolmasdi. Ahir federatsiya xususiy kompaniya emas, jamoatchilik tashkiloti. Buning uchun esa, albatta, qarorlar hamjihatlikda qabul qilinishi lozim, rahbariyatning sirli metodlariga kora emas.

Sizningcha Jahongir Usmonov futbol federatsiyasini boshqara olmasligi mumkinmi? Ahir futzal assotsiatsiyasi maqtashga arzigulik ishlar qildi-ku?

Bazi mutaxassislar futzal termasining Jahon chempionatiga chiqa olganiga yuqori baho berib, mamlakat futzal assotsiatsiyasining rahbarlik faoliyatini ijobiy deb biladi. Chunki bosh jamoa muvaffaqiyati har qanday federatsiya faoliyati uchun namunali natijadir.

Biroq bu natijani yuqori deb bolmaydi. Chunki, 2016-yilgi mundial uchun Osiyo qitasiga shu vaqtgacha bolgan eng katta kvota beshta orin berilgandi. Yani, terma jamoa oldidagi vazifa juda jon edi: Toshkentda otadigan Osiyo chempionatida beshlikka kir va Jahon chempionatiga bor. Bunga qadar Toshkentda otgan avvalgi ikki qita chempionatida Ozbekiston termasi finalga qadar yetib borgandi. Demak, bu safar ham shuni takrorlay olishi qiyin emasdi.

Mundialga borish Ozbekiston terma jamoasi uchun faqatgina minimum vazifa. Ahir kichik Usmonov tashabbusi bilan termada olti yildan buyon chet ellik mutaxassislar ishlaydi.

Unda maksimum vazifa qanday?

Hech bolmaganda Jahon chempionatining guruh bosqichidan chiqish. Kolumbiyadagi qura Ozbekiston uchun omadli kelsa-da, Ozbekiston hatto Panamaga yutqazib, guruhda oxirgi orinni egalladi.

Yani, futzal muvaffaqiyatlar bobida katta futboldan u qadar ozib ketmaganmi?

Futzal assotsiatsiyasi songgi on yil davomida futzalning mamlakatdagi rivoji uchun hech narsa qilmadi. Shunga kora chempionat va kubok oyinlari bosqichli usulda otkazilmoqda, asosan Toshkentda. Yani, viloyatlardagi ishqibozlar oz jamoasini yillab kormaydi. Poytaxt klublari esa ularni rad etadi. Agar sen bu tizim doirasida har kuni zalga chiqsang, mashgulot jarayoni haqida yana qanday gap bolishi mumkin? Futzalchi ozini qayta tiklab olishiga, klublar taktikasini rivojlantirishga fursat topa olmaydi.

Sizda biror-bir ijobiy misollar topiladimi bunga?

Misollar kop. Masalan, Rossiyada chempionat oyinlari markazdan chetda otkaziladi. Tur oyinlari dam olish kunlari bolib otadi. Bunda muxlis ozi uchun qulay paytda oyin korish uchun kelishi, jamoalar esa hafta davomida oz oyinini takomillashtirib borish imkoniyatiga ega boladi.

Menga Rossiya va Ozbekiston klublarining moliyaviy imkoniyatlarini taqqoslab bolmaydi, deb etiroz bildirishlari mumkin. Xop, yaxshi. Biroq qoshni Qirgiziston va Tojikistonda ham chempionat shu qolip boyicha bolib otmoqda-ku. Nega ular moliyaviy tanqislikdan nolimaydi? Shuning uchun ham OFK yuqoridagi davlatlarda futzalning rivojlanib borayotganini tan oldi va ularga klublar ortasiadgi qita chempionatida qatnashish huquqini berdi.

Bizdagi bu kabi tizim sportning jozibali turiga ishqibozlar va ishtirokchilar qiziqishining pasayib ketishiga olib keladi. Futzal assotsiatsiyasida esa tolaqonli murabbiylik maktabi ham, texnik rivojlanish strategiyasi ham yoq. Demak, qoloq assotsiatsiyasi rahbarining yanada kattaroq tashkilot tepasiga kelib, birdaniga ijobiy ozgarishlar qilib yuborishiga ishonish qiyin.

Shu kasbga aloqadar odamlar OFF va OFA rahbarlari orasidagi qarindoshlik rishtalari va buning tarixi haqida yaxshi biladi. Aytgancha, OFAni faqatgina Usmonovning ogli boshqarmaydi. Unga OFF terma jamoalar markazi direktori Asqar Tolibjonovning ogli Rustam Tolibjonov ham yordam beradi. Uning faoliyati borasidagi fikrlarda ham qator soroqlar mavjud.

Sizningcha, Ozbekiston futbol federatsiyasiga prezident tanlash tizimi qay yosinda samarali boladi?

Qaytarishga majburman, afsuski, MDH mamlakatlarida futbol togridan-togri hukumat bilan boglangan, aniqrogi, chirmab tashlangan. Unda jamoat tashkilotida bolishi shart bolgan masalalar: aytaylik, qaror qabul qilish, prezident saylash, futbolni moliyalashtirish kabilar hukumat tuzilmalarining aralashuvisiz hal bolmaydi.

Albatta, bu bir nechta bosqichdan iborat, ammo Ozbekistonda asosiy aniqlovchi baribir davlatning ozi. Tajribadan malum-ki, bu futbol sohasining togridan-togri tanazzuli demakdir. Agar mamlakat rahbariyati sport federatsiyalarini isloh qilishdagi tolaqonli ozgarishlarga tayyor bolmasa, unda kamida barcha sport turlarining ahvolini tahlil qilish darajasi ustida ishlashi lozim.

Mamlakat prezidentining turli sohalarni nazorat qiluvchi, shu jumladan, jismoniy tarbiya va sport masalalaridagi u yoki bu muammoga birinchi bolib etibor qaratuvchi yordamchilari bor. Nahotki bu togri qaror qabul qilish uchun yetarli emas bolmasa?!

Hozirgi zamonaviy jamiyatda jismoniy madaniyat va sportning orni haddan ziyod yuqori. Fuqarolarning faol jismoniy mashqlar bilan mashgul bolishi, millat salomatligi bilan bogliq. Bu esa oz navbatida mamlakatning iqtisodiy koratkichlariga va davlatning raqobatbardoshligiga tasir otkazmay qolmaydi.

Davlat ichki siyosatida sanoat rivojlanishi ustuvor vazifalardan bir bolishi lozim.
Rioda bolib otgan Olimpiada Ozbekiston tarixidagi eng yaxshisidir. Muvaffaqiyatlar shuni korsatmoqdaki, milliy sport rivojlanmoqda. Ammo medallar royxatiga etibor qaratadigan bolsak, ularning yarmidan kopi individual sport turlarida qolga kiritildi. Olimpiya oyinlarida sportchilarimiz yengil atletika, suzish kabi sport turlarida sovrinli orinlarga yaqin ham kelishmagan, jamoaviy sport turlarida esa kamdan kam qatnashishgan. Bu eng ommabop sport turlari oqsashda davom etayotganini korsatadi. Bunga sabablar kop, ammo ulardan eng asosiysi jismoniy tarbiya va sport tizimida yol qoyilgan kamchiliklar hisoblanadi.

Davlat va sport tashkilotlari ortasida samarali mexanizmning mavjud emasligi, davlat kompaniyalari va klublar tasarrufidagi byudjet mablaglarining nazoratsiz sarflanishi, jamoaviy sport turlari rivojlanishining ustuvor yonalishlari yoqligi, sport hamjamiyati bilan uzviy aloqa mavjud emasligi bularning hammasi mamlakat rahbariyatiga koplab sport turlarida bolgani kabi futbolda ham muvaffaqiyatsizliklarning sababini baholash uchun imkon bermaydi.

Siz Rossiyada futbolni rivojlantirish dasturining muallifi hisoblanasiz. Uni ozingiz uchun qadrdon bolgan Ozbekistonda ham tadbiq qilish istagi yoqmi? Balki endi OFF prezidentligi uchun ham harakat qilsa bolar?

Ozbekiston futbolini rivojlantirish uchun men sozsiz tayyorman. Biroq OFF yoki men ikki bor harakat qilgan RFI prezidentligi men uchun ustuvor vazifa bolmagan. Siz aytayotgandek dasturlarni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun u qanchalik yaxshi bolmasin, bunga davlat tomonidan sharoit ham bolishi kerak. Muhimi hammada unga qiziqish, yakdillik bolsin. Bu yolda birlashish esa muammolar uchun yechim bola oladi.

Bunda bir narsani aytishim kerak, RFI prezidentligi uchun tayyorlagan dasturim faqatgina mening mehnatim emas. Bunda tashkilotdagi futbolni rivojlantirish qomitasidagi kishilar va yana bir qator boshqa mutaxassislarning mehnati yotibdi. Bunday katta ishni bir kishining ozi hech qachon yoza olmaydi, uni amalga tadbiq qilishda bu haqiqat ikki barobar yaqqol namoyon boladi.

RFI uchun raqobat sizda oxshamadi. Nega?

Songgi 12 yil Rossiya futboli uchun oson kechmadi. Bir tomondan neft narxining oshishi sabab pul kirib kelishi kopaygandek boldi. Biroq ular baribir futbol uchun foydali bolmadi.

RFI prezidenti Vitaliy Mutko ozidan chiqmaydigan har qanday tashabbusga etiborsizlarcha muomalada boldi. U boshqaruvni toliq qolga olib, mamlakat futbolining rivojlanishi dasturini amalga oshirishga, mintaqalarda mutaxassislar tayyorlash tizimining qoniqarli ishlashiga imkon bermadi. Biroq aytingchi, shunday cheksiz huquqlari bor bolgan inson davridagi 10 yilda Rossiya futboli qanday rivojlandi?

Milliy terma jamoaning jahondagi reytingi tushib ketdi, ligalardagi raqobatda osish kozga tashlanmadi, sportni fan sifatida organish susayib bordi, bolalar murabbiylarini oqitish masalalari ortga ketdi. Davlat ajratayotgan pullar shu sohalarning rivojlanishi uchun emas, boshqa maqsadlarga yonaltirildi. Bunda ozbek futboli Rossiyadan ornak olishi kerak emas. Bu borada nemis modeli rivojlanishning eng samarali usuli ekanini bugun hamma bilib boldi.

Siz MDHning koplab mamlakatlariga xos tizimli muammolarga sabab faqatgina hukumat yoki futbol subektlari emas deb bir necha bor aytgandingiz…

Bu ayni haqiqat. Oz ustavi normalariga doim ham amal qilmaydigan FIFA rahbariyatining pozitsiyasi ham bu masalada salbiy rol oynaydi. Bundan tashqari, FIFA yurisdiksiyasi organlari reglamentida kamchiliklar bor. Masalan, manfaatlar toqnashuvi va davlat aralashuvi belgilari mavjud bolgan assotsiatsiya prezidenti saylovida Etika qomitasining pozitsiyasi mavhum.

Ishonch bilan takidlash mumkinki, songgi 12 yil ichida FIFA Rossiya futboli uchun saylovlarda oz normalariga amal qilmadi. FIFA oz xatolarini qiyinchilik bilan tan oladi, shunda ham uning pozitsiyasi doim ozgarib turadi.

2017-yilning 10-martida RFI prezidenti FIFA Kengashi azoligi uchun nomzodlar royhatiga qoyilmadi. Chunki u siyosiy neytrallik va har qanday shakldagi davlat aralashuvining oldini olish bilan bogliq prinsiplarni buzgan. Shu tariqa, FIFAning bitta qomitasi mening taftish qilish boyicha komissiyaga bergan arizam haqligini tan oldi. Endi RFI prezidentligi uchun otkazilgan songgi saylovning haqiqiy emas deb tan olingani borasidagi huquqiy asosni kutish qoldi.

Afsuski, Rossiya jahon va Yevropa futbolidan ortda qolmoqda. Mamlakat mundial mezbonligi oldidan FIFA va UEFAda vakilsiz qoldi. Endi u dunyo futbolida yuz berayotgan voqealarga tasir otkazish imkoniyatidan mahrum. Rivojlanish boyicha hal qiluvchi qarorni FIFA kengashi va UEFA ijro qomitasi qabul qiladi.

Vitaliy Mutkoning ozi esa jahon sporti arenalaridan butunlay chetlatildi. Bunga Braziliyadagi Olimpiadada ishtirok etish huquqidan mahrum qilinganligi isbot bola oladi. Jahon sporti tarixida qiyosi yoq hodisa.

Avtoritar tizim soyasida Rossiya futbolining boshqaruv prinsiplarini ozgartirish juda qiyinligini yaxshi tushunaman. Biroq Rossiyada umid butunlay songani yoq. 250 million aholisi bolgan bu mamlakat Sharqiy Yevropa va MDH mamlakatlarining jahon futboli bilan koprigi vazifasini bajarishi mumkin bolgan ulkan bozor ekanligini eslatish joiz.

RFI prezidentligi aytganingizdek oxshamagan bolsa-da, oxirgi ikki yil davomida men xalqaro faoliyatga koproq vaqt ajrata boshladim. 30 ta mamlakatda bolib, Yevropa futbol federatsiyalari va ligalari rahbarlari, konfederatsiyalar va assotsiatsiyalar rahbarlari, FIFA va UEFA rahbariyati bilan uchrashuvlar otkazdim. Bunda jahon futbolidagi muammolar mohiyatini chuqurroq anglab yetishga va shu bilan birga, ularning yechimi uchun real yollarni topishga urindim.

: admin (20-04-2017, 12:28)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 29) ( 0) ( 27) ( 2)
:
-
:
20 ... -