» » Vaksinani qollash qachondan boshlanadi? Lukashenkoga qarshi ayollar triumvirati va Markaziy Osiyo chegaralarini tan olmayotgan Xitoy. Jahon matbuoti sharhi

Vaksinani qollash qachondan boshlanadi? Lukashenkoga qarshi ayollar triumvirati va Markaziy Osiyo chegaralarini tan olmayotgan Xitoy. Jahon matbuoti sharhi


Avgust oyining navbatdagi haftasi ham jahon siyosiy maydonida qizgin bahslarga boy otmoqda. Jahon matbuoti sharhi ruknining navbatdagi tahlillarini havola etamiz.

Sir emaski, bugun butun dunyo aholisi 1918-yildan beri kuzatilmagan ulkan hajmdagi virus yuqish xavfi ostida yashamoqda. Jons Hopkins universiteti malumotlariga kora, 18306842 nafar shaxsda koronavirus infeksiyasi aniqlangan, koronavirusdan vafot etganlar soni 694406 nafarni tashkil qilmoqda. Shunday bir vaziyatda kop mamlakatlarda koronavirusga qarshi emlash jarayoni kongilli aholi orasida olib borilmoqda va vaksina yaratish songgi uchinchi bosqish darajasiga kirgan paytda aholini emlash ishlarini boshlash uchun vaqt kelmadimikan, deb yozadi The Forbes nashri.

Koronavirusga qarshi vaksina tayyorlash jarayoni hozirda ancha tezlashdi. Bu esa barcha uchun yaxshi yangilik. AQSh va Yevropada klinik tadqiqotlardan muvaffaqiyatli otgan ikkita vaksina natijalari ham deyarli tayyor. Klinik tadqiqotlar davomida minglab insonlar koronavirusga qarshi emlanganda qanday natija berishini kutish qoldi. Agarda vaksina natija beradigan bolsa, tibbiyot xodimlari vaksinalarni dunyo miqyosida ishlab chiqarishga start beradi.

Moderna va Astra Zeneka farm kompaniyalari ishlab chiqqan vaksinalar allaqachon klinik tadqiqotlar koronavirus infeksiyasiga chalingan insonlarda ijobiy natija berayotgani oz tasdigini topmoqda. Shu sababdan mazkur kompaniyalar oz vaksinalarini 30 ming odamda sinab kormoqda va ijobiy natijaga erishmoqda. The New York Times nashrining malumotiga kora, dunyo miqyosida yana uch vaksina klinik tadqiqotlardan muvaffaqiyatli ota boshlagan. Ulardan biri nemis-amerika hamkorligida Bayontek (BioNTech) dori ishlab chiqarish kompaniyasida, qolgan ikkitasi esa Xitoyning Sinofarm (Sinophram) va Sinova Bayotek (Sinova BioTeck) kompaniyalarida ishlab chiqilmoqda.

Shunday ekan, mazkur em dorilarni nega aholi orasida qollab bolish va bolmasligining ijobiy va salbiy oqibatlari haqida fikr yuritamiz, deb yozadi The Forbes nashri. Koronavirusga qarshi klinik tadqiqotlar uchinchi bosqichga otdi degani olimlar muvaffaqiyatga erishdi degani ham emas. Hali vaksinalarning turli yosh va kasalliklarga ega bolgan bemorlarda nojoya tasirlari qanday kechadi organilishi vaqt talab qiladi. Nojoya tasirlar aniqlanganda vaksina ustidagi klinik tadqiqotlar toxtatib qoyilishi mumkin.

Hindiston vaksinalar instituti direktori milliarder Adar Punavala hozirda Oksford universiteti olimlari bilan hamkorlikda katta tavakkalga qol urib, yuz million dona vaksina ishlab chiqarishga tayyorlanmoqda. Milliarder nazarida vaksinaning samarali bolishiga ishonchi katta. Biroq AQSh va Yevropadagi farm kompaniyalar Adar Punavala tutgan yoldan bormoqchi emas. Chunki buning bir nechta sabablari bor.

Avvalo, yuz millionlab vaksina ishlab chiqarish bilan bogliq pul masalasi. Agarda ishlab chiqarilgan vaksina samarasiz deb topiladigan bolsa, u holda katta miqdordagi pul havoga uchdi degani. Shunga qaramasdan ayrim davlatlar farm kompaniyalarga katta miqdorda mablag ajratmoqda. Misol uchun, AQSh hukumati Novavaks kompaniyasiga 1,6 milliard dollar ajratdi. Maqsad vaksinaning songgi klinik tadqiqotlarini amalga oshirish va vaksina tayyor bolganda birinchi bolib sotib olishga imkoniyatiga ega bolish. Hozirda AQSh hukumati vaksina ishlab chiqarilishiga uch trillion dollardan koproq mablag sarflab qoydi.

Ikkinchidan, ehtiyotkorlik. Odatda, vaksinani sinab korish va uni qollashga ruxsat olish uch bosqichdan iborat. Sinovlarning birinchi va ikkinchi bosqichida farm kompaniyalar vaksinaning xavfsizligini va qanday miqdorda berilgan vaksina eng yaxshi tasir qilishini organadi. Kop holatlarda bu bosqichlarda vaksina yaxshi tasir natijaariga ega boladi, sababi vaksinani sinab koradiganlar ozchilikni tashkil qiladi. Uchinchi bosqichda esa koproq odamlarda vaksina sinab korilishi jarayoni boshlanadi. Keyin esa yana uzoq oylarga choziladigan kutish jarayoni boshlanadi. Tibbiyot xodimlari vaksina kasallangan minglab odamlarga qanday yordam bermoqda, tekshirilishi ham kerak.

Hozirda insoniyat 1918-yildan beri kuzatilmagan global pandemiya sharoitida yashamoqda. Har daqiqada minglab odamlar koronavirusdan vafot etmoqda. Shu sababli vaksinani ishlab chiqarish jarayoniga start berilishi va vaksinalar bepul tarqatilishi lozim, deb yozadi The Forbes nashri.

Yana ikki kundan song, 9-avgust sanasida Belarusda prezidentlik saylovi bolib otadi. Aleksandr Lukashenko esa qanday qilib bolmasin prezidentlik kursisini saqlab qolishga urinmoqda, deb yozadi The Project Syndicate nashri.

Chokayotgan odam jonini saqlab qolish uchun chopga ham yopishadi. Belarus maxsus xizmatlari hozirda saylovlarga hech qancha vaqt qolganiga qaramasdan qama-qama jarayonlarini boshlab yubordi. Shu kunlarda Belgazprom tergov ishi yuzasidan Ilya Shapotkoskiyni qamoqqa oldi. Mamlakatda yuzaga kelgan bugungi siyosiy vaziyat esa hali kopchilik panjaraga ortiga tashlanishi mumkinligi haqidagi tasavvurlarni uygotadi.. Basharti Lukashenko prezidentlik kursisida qoladigan bolsa

Aleksandr Lukashenko 1994-yildan beri Belarusni boshqarib kelayotgan yakka hokim. Kop chiqishlarida ayollar haqida ajoyib iqtiboslar qilishi bilan ham tanilgan. Bugun esa gozal jins vakillaridan iborat uchlik Lukashenkoga qarshi kurash olib bormoqda. Kop ehtimol bilan aytish kerakki, Lukashenko gozal ayollar nimaga qodir ekanliklarini hisobga olmagan korinadi.

1994-yildan beri belaruslar besh marta prezidentlik saylovlarida ishtirok etdi. 9-avgust sanasidagisi esa oltinchisi. Har safar belaruslar mamlakatda ozgarish bolar, hayotimiz yaxshilanar degan umid bilan Lukashenkoga ovoz beradi. Biroq har safar belaruslarning umidlari sarob boladi, yana eski tos, eski hammom.

Vloger Sergey Tixanovskiy bu safargi saylov oldidan muxolifat uchun kutilmagan tashabbus boshladi. U Belarusning eng qashshoq tumanlaridagi aholi bilan uchrashdi va Suvarakni toxtating aksiyasini boshlab yubordi. Oz harakatining ramziy belgisi sifatida shippakni tanladi. Shippaklar yordamida suvarakni oldirish esa muammo emas. Mamlakatda siyosiy namoyishlar otkazilishi taqiqlanishiga qaramasdan minglab odamlar amaldagi prezidentdan noroziligini ifodalash uchun kochalarga chiqdi.

Lukashenko esa mazaxlarga toqati yoq. Bir kishining ovozi ochirilsa, xalq tinchlanib qoladi dedi-yu, Sergey Taxanovskiyni qamoqqa olishni buyurdi. Aynan shunda vlogerning turmush ortogi, oddiy uy bekasi va ingliz tili fani oqituvchisi Svetlana Tixanovskaya siyosat maydoniga chiqib keldi. U Lukashenkoga muxolif sifatida prezidentlik saylovlarida qatnashish uchun kerak bolgan 100 ming ovozni toplay oldi va 14-iyul sanasida prezidentlikka rasmiy nomzod sifatida royxatdan otdi.

Lukashenko Tixanovxkayaga nomzod bolishga ruxsat berib uncha katta tavakkalga qol urmayotganiga ishongandi. Lukashenko tabiri bilan aytganda, Konstitutsiya yuklayotgan majburiyatlar hattoki erkak kishiga ham ogirlik qiladi. Agar bu yukni ayol kishi zimmasiga oladigan bolsa, uni, bechorani bosib qoladi, deya fikr bildirgandi.

Lukashenkoga siyosiy raqib sifatida chiqqan belarus isteblismenti vakillari sobiq banker Viktor Babariko va sobiq elchi Valeriy Sepkalo ham saylovlarda pichoqqa ilinadigan nomzod bola olmadi. Belaruslar Babariko nomzodi korsatilishi uchun soatlab navbatda turgan bolsa-da, Babarikoning moliyaviy maxinatsiyalar tufayli qamoqqa olinishi, keyinroq esa Sepkaloning ovoz yigish jarayonida soxtaliklarga yol qoygani malum boldi-yu, Lukashenkoga raqiblikdan chiqib ketdi. Ular uchun prezidentlik oyinlari nihoyasiga yetdi. Lukashenko saylovlarda galabasini taminlagandek boldi.

Kutilmaganda 16-iyul sanasida otkazilgan matbuot anjumanida Babariko va Sepkalo saylov shtabi oz ovozlarini Tixanovskaya saylov shtabiga berishini malum qildi. Uch shtab qoshilishi esa ayollar triumviratini hosil qildi. Songgi davrlarda Belarusda bunday katta voqea kuzatilmagani mamlakat uchun ahamiyatli voqea sifatida korila boshlandi. Ular saylov uchun Sevganimiz uchun ham galaba qozonamiz shiorini tanlab olishdi. Yuz minglab belaruslar ular ortidan ergashmoqda.

Svetlana Tixananovskaya, Mariya Kolesnikova va Veronika Sepkalo uchlik hozirda hukumatning bosimlariga uchramoqda. Ularning turmush ortoqlari qamoqda, farzandlari har daqiqada olib qoyilishi va davlat qaramogiga olinishi mumkin. Aynan shu bosimlar yukini kamaytirish uchun Svetlana Tixanovskaya oz farzandlarini xorijga olib chiqib yashirib qoyishga ham majbur boldi.

Triumvirat Lukashenkoni dahshatga solib, saylovoldi kampaniyasida qonuniy va mutlaqo kreativ siyosiy tadbirlarni amalga oshirmoqda. Ayollar hattoki saylovlar buzilishini qayd etadigan xakaton raqamli uskunalaridan ham foydalanishni oylab topdi. Raqamli texnologiyalar muvaffaqiyatni belgilab beradigan omil boldi. Ayollar saylovchilardan ovoz berish jarayonida qollariga oq rangli elektron bilak uzuk taqib olishlarini soramoqda. Bu esa ovozlarning togri hisoblanishida juda muhim.

Svetlana Tixanovskaya bugun mamlakatning bosh qahramoniga aylangan. Belarusdagi siyosiy nosoglom vaziyat oddiy uy bekasi bolgan ayolni siyosiy muxolifatchi darajasiga yetishida muhim vazifani bajardi. Uning Lukashenko uchun jiddiy raqib bolishini prezidentning ozi ham kutmagan bolsa, ehtimol.

Yaqinda Xitoy matbuotida Xitoyning Tojikistinning Pomir hududlariga nisbatan davosi rasmiy Dushanbeda ogriqli dardni qozgatdi. Aftidan bu bilan rasmiy Pekin Markziy Osiyo davlatlariga kuch va tilyoglamalik bilan tasir otkazishga urinayotgandek tasavvurlarni yuzaga keltiradi deb yozadi, The Euroasia.net sayti.

16-iyul sanasida Markaziy Osiyo rahbarlari onlayn tarzda muloqot otkazdi va bu muloqot chogida Markziy Osiyo tashqi ishlar vazirlari xitoylik hamkasbini ham muloqot jarayonida ishtirok etishlariga imkon berdi. Xitoy tashqi ishlar vaziri Van I oz nutqi dvomida Markaziy Osiyo Xitoy uchun muhim hamkor ekanini takidlar ekan, Markaziy Osiyo davlati rahbarlariga Xitoyni Gonkong va Shinjondagi siyosiy masalalardagi pozisiyasini olqishlashga ham vaqt topdi.

Xitoy tashqi ishlar vaziri AQSh va Xitoy ortasida 2018-yilda boshlangan savdo urushlari haqida gapirar ekan, bugungi dunyo keskin tub burilishlarni boshidan kechirayotgani haqida ham nutq irod qildi va mintaqaga pandemiya sharoitida savdo va xavfsizlik borasida oz yordamini ham taklif qildi. Xavfsizlik masalasi esa Markaziy Osiyoning toliq yoki qisman noliberal bolgan davlat rahbarlarini sergak torttirdi. Bu onlayn muloqotning Xitoy va Hindiston ortasidagi chegaraviy nizolardan kop vaqt otmasdan tashkil qilinishi ham diqqatga molik. Mazkur nizodan keyin Xitoy tarafi Butanning ayrim hududlariga davogarlik qila boshladi. Va shu orada Qozogiston, Qirgiziston va Tojikiston bilan Xitoy ortasidagi chegaralar haqida oz qoshnilari bilan dostona hamkorlikda ekanini ham qistirib otdi.

Biroq onlayn muloqotdan hech qancha vaqt otmay, Xitoy matbuotida Tojikistonning Pomir hududi tarixan Xitoyga tegishli ekani haqida maqola chop etildi. Garchi maqola xitoylik millatchi tarafidan yozilgan rasmiy Pekinning pozitsiyasini belgilab beradigan omil bolmasa-da, rasmiy Dushanbe bu maqoladan ancha tashvishga tushdi.

Biroq SSSR parchalangan, Markaziy Osiyo mustaqillikka erishgan davrdan boshlab mintaqa davlatlari Xitoy tarafidan boladigan xavflarni his qilib keladi. 2011-yilda rasmiy Dushanbe hattoki Xitoy oldidagi qarzlarini tolay olmagani hisobiga Pomirdagi ming kvadrat kilometr hududini Xitoyga bergani haqidagi malumotlar ham mavjud. Oradan besh yil otib Tojikiston hukumati Xitoyga Pomirda harbiy baza ochishga ruxsat beradi. Tojikiston tashqi qarzlarining yarmidan kopi esa Xitoyga tegishli.

22-iyul sanasida Tojikiston tashqi ishlar vaziri orinbosari Nozir Xusrav Xitoy elchisi Lyu Bin bilan boglanib, Xitoy matbuotida elon qilingan maqola senzuraga olinishi haqida soradi. Maqola esa olib tashlandi. Vazirlar ushrashuvi chogida el boshi Nazarboyev Xitoyga Qozogistonda nomalum virus tarqalgani borasida malumotlar yuzasidan etiroz bildirdi. Biroq Xitoy rasmiysi aslida ham koronavirus Markaziy Osiyoda xavfli tus olgani haqiqat ekani, bu malumotlarni yashirmasdan elon qilish kerakligini malum qilib, el boshini hovuridan tushiradi.

Bugunda Markaziy Osiyo shamol tegirmonlari yordamida qayta ishlanadigan energiya sanoatiga katta urgu bermoqda. Qozogistonning Jambil viloyatida quvvati 100 MVt bolgan xitoyliklar sarmoyasiga qurilgan shamol elektro stansiyasi qurib bitkazildi. Xitoy bosh sarmoyachi bolgan Osiyo banki mutaxassislari fikricha, mazkur loyiha Qozogistonga yiliga 110 ming tonna komirni tejab qolishga imkon beradi.

26-iyul sanasida Shahrixondagi GESni tamirlashga Xitoy tarafi 63 million dollar miqdorida yordam korsatgan. Avvalroq esa 14 kunlik karantindan song xitoylik mutaxassislar Navoiydagi PVX ishlab chiqarish zavodidagi jarayonni kuzatish uchun yol olgan. Otgan yili qurib bitkazilgan zavod Ozbekistonga 430 million dollarga tushgan.

Ozbekiston, Qozogiston va Turkmaniston gazini eng yirik xaridori ham hozirda Xitoy sanaladi. Sinxua axborot nashri tarqatgan malumotlarga kora, Xitoy 2020-yilning birinchi choragida Markaziy Osiyo mamlakatlaridan 19 milliard kubometr gaz xarid qilgan. Raqamlar 2019-yilga solishtirgan 17 foizga kamdir.

Xitoy Markziy Osiyodan gaz xarid qilishni kamaytirgan bolsa-da, yangi gaz konlarini aniqlashda va ishlab chiqarishda yordam berib kelmoqda. Xitoy hukumati, shuningdek, Ozbekistondagi avtomobilsozlik va insonparvarlik yordamini korsatishda ham sezilarli darajada oldinda. Markaziy Osiyo mamlakatlari orasida insonparvarlik yordamini olishda birinchi orinda Tojikiston, keyin Ozbekiston va Rossiya yetakchilar qatoridan joy olgan. Bunday malumotlar esa barchani diqqatini tortiradigan holat. Xitoy Markaziy Osiyoni ozining Bir kamar, bir yol loyihasiga faolroq jalb qilish va kerak bolsa, Markaziy Osiyoga qamchi va shirinlik siyosatini korsatib qoyishga tayyor.

Jahongir Ergashev tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (8-08-2020, 10:26)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 42) ( 0) ( 39) ( 3)
:
-
:
20 ... -