» » Yengilmas Armadaning yengilishi. 8-avgust Buyuk Britaniya Ispaniyadan dengiz hukmronligini tortib olgan kun

Yengilmas Armadaning yengilishi. 8-avgust Buyuk Britaniya Ispaniyadan dengiz hukmronligini tortib olgan kun


1588-yil 8-avgust kuni Angliya va Ispaniya ortasida 15841604-yillarda bolib otgan urushlar doirasida oz davrining eng kuchli floti bolgan Yengilmas ispan Armadasi maglubiyatga uchradi va amalda dengizlardagi hukmronlikni Angliyaga topshirdi. Daryo sana munosabati bilan bugungi maqolada Yengilmas armadaning yengilishi haqida hikoya qiladi.

Yengilmas Armada ispanchada Grande y Felic?sima Armada, Ispaniya qirolligining 1588-yili Angliyaga qarshi yuborilgan eng katta harbiy-dengiz flotining nomidir. Flot umumiy hisobda 130 ta kemadan iborat edi. Ular 30 ming kishilik qoshin, shundan 19 ming harbiy, 300 ta ot va eshak, shaharlarni qamal qilish uchun kerakli vositalar, shifo chodirlari kabi urush uchun zarur vositlar bilan jihozlangan edi. Osha paytda bu flot Yengilmas Armada nomi bilan ishlatilmas edi. Bu atama keyinchalik ironiya olaroq, 1588-yil 8-avgustdagi Gravlin jangida ispan flotini maglubiyatidan keyin ishlatiladigan bolgan.

1558-yilda Angliya taxtiga Genri VIII ning qizi Elizabet I otirdi.U ozining ogay opasi, Genri VIII ning aragonlik Katrin bilan nikohidan bolgan Mariya Tyudordan keyin taxtga kelgan edi. Mariya Tyudor esa Ispaniya qiroli Filip II ning qollovi bilan qirolicha bolgan edi. XVI asrning 60-yillaridan Ispaniya qiroli Filip II iqtisodiy va diniy sabablarga kora Angliyaning ichki ishlariga aralashishga harakat qildi. Qirol Filip II ashaddiy katoliklardan edi.

Protestant bolgan Elizabet I esa katoliklarning gazabini keltirardi. U katolik messalariga keladiganlarni qamoqqa olish haqida qaror qabul qildi. Shunday sharoitda, Angliya katoliklari Styuartlardan bolgan Shotlandiya qirolichasi Mariya Styuartni taxt vorisi sifatida kordi va uni qollay boshladi. Bundan xabar topgan Elizabet II Mariya Styuartni qamoqqa olib qatl qildi. Ozini katoliklar rahnamosi hisoblagan Ispaniya qiroli Filip II Angliya ishini bitirishga qaror qildi.

Ispaniya qirolining Angliyaga hujum qilishga undagan sabablardan yana biri bu Elizabet IIning Niderlandiyadagi protestantlarni qollab-quvvatlab, u yerdagi ispan hukmronligiga soya solayotgani edi. Shuningdek, kuchsizlanayotgan Ispaniya va kuchayayotgan Angliya qarama-qarshiligi ham ikki davlat ortasidagi urushlarning sabablaridan eng asosiysi edi.

1588-yilning may oyida 130 kemadan iborat Armada Lissabonni tark etib, Angliyaga qarab suzib ketdi. Dastlab flot qomondonligi mashhur dengizchi, Santa Kruz markizi fransuzlarni maglub etgan Alvaro de Bazanga topshirilishi kerak edi. Ammo u tosatdan vafot etgach, Filip II Sidoniya gersogi Alonso Perez de Guzmanni bosh qomondon etib tayinladi. Ammo ushbu tayinlov majburiy edi va Alonso Perez dengizchi emasdi. Unga qarshi esa ingliz dengizchilarining eng saralari Charlz Hovard Notingem, Jon Hokins, Fransis Dreyk va Martin Frobisherlar jang qildi.

Dastlab ispanlar Flandriya qirgoqlariga langar tashlab, u yerdan Parma gersogining 18 ming kishilik qoshinini olib, keyin Angliya tomonga yuzlanishi lozim edi. Inglizlar esa La Mansh bogoziga 197 kema va 15 ming harbiydan iborat flotni joylashtirgan edi. Lamanshda ikki ortada yuz bergan bir nechta toqnashuvlar hech narsani hal qilmadi.

7-avgust kuni Armada Kale portiga kirib keldi. 7-avgustdan 8-avgustga otar kechasi ikki ortada hal qiluvchi jang bolib otdi. Inglizlar ozlarining sakkizta kemalarini yoqib, ispan kemalari ustiga yubordi. Kun davomida Gravlin yaqinida dengiz jangiz bolib otdi. Kechga borib ispanlarning Angliyaga bostirib kirish rejasi chippakka chiqqani malum boldi. Inglizlarning sakkiz kemasi suvga garq bolgan bu jangda ispanlar birorta kemani ham boy bermadi. Kale porti yaqinida yuz bergan kuchli boron ispan kemalarini shimoliy dengiz sari yetaklab ketdi. Bunga qarshi hech qanday harakat qila olmagan Alonso Perez Ispaniyaga qaytishga qaror qildi.

Ertasi kuni Alonso shimoldan Shotlandiyani aylanib otib Ispaniyaga qaytishga qaror qildi. Jangda birorta kema inglizlar tomonidan choktirilmagan ispan flotining katta yoqotishlari aynan qaytish chogida sodir boldi. Ikki oy davomida tinimsiz dengiz tofonlari ispan flotini taqib qilib bordi. Aniq xaritalarsiz, qoyalar bilan tolib toshgan ingliz qirgoqlari, tinimsiz tofonlar ispan flotiga qiyomat azoblarini soldi. Natijada, uzoq masofaga moslashmagan Orta Yer dengiziga moslangan kemalar halok boldi. 130 kemadan 100 tasi Santander portiga langar tashlashga muvaffaq boldi.

Jangda birorta Ispaniyaning birorta urush kemasi choktirilmagan bolsa-da, inglizlarning katta propagandasi, ispanlarning qora afsonlari ushbu jangni inglizlarning ulkan galabasiga aylantirdi.

Ispaniya va Angliya ortasida kechgan 20 yillik qarama-qarshilik 1604-yilda London shartnomasi imzolanishi bilan nihoyasiga yetdi. Bu paytga kelib hukmdorlar ozgargan edi. Ispaniyada yangi qirol Filip III, Angliyada esa Yakov I Styuart taxtga otirgan edi. Yangi hukmdorlar mojaroga nuqta qoyishga qaror qildi va 1604-yilning 18-avgust kuni Londonda urushga yakun yasagan shartnomani imzolashdi. Unga kora, Ispaniya va Angliya Irlandiya va Ispan Niderlandiyasiga bolgan harbiy harakatlarni toxtatishga kelishib oldi. Shuningdek, inglizlar Karib havzasida amalga oshirilayotgan qaroqchilik faoliyatlariga nuqta qoyishlari kerak edi.

Shartnomaning eng muhim qismlari quyidagilardan iborat edi:

Shartnoma Ispaniyada yaxshi qabul qilindi. Angliya esa shartnomadan qanoat hosil qilmadi. Bu esa ham diniy, ham iqtisodiy-siyosiy jihatdan kelgusi qarama-qarshiliklarga yol ochdi. Shunday qilib, shartnoma imzolanganidan keyin ikki mamlakat ortasida 1625-yilgacha tinchlik hukm surdi.

Jahongir Ostonov tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (8-08-2020, 23:26)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 25) ( 0) ( 23) ( 2)
:
-
:
20 ... -