» » OAV va blogerning ovozini ochirishga urinish bilan hech qanday natijaga erishib bolmaydi Komil Allamjonov

OAV va blogerning ovozini ochirishga urinish bilan hech qanday natijaga erishib bolmaydi Komil Allamjonov


6-avgust kuni bir qator ozbekistonlik jurnalistlar va blogerlar Telegramdagi akkauntlarini buzishga urinishlar bolganini malum qildi. Qalloblar mahalliy uyali aloqa operatorlarining soxta raqamlaridan amalga oshirilgan qongiroqlar orqali identifikatsiya qilish uchun SMS-kodni qolga kiritishga uringan.

Masalan, Daryo jurnalisti Eldor Asanovning sozlariga kora, nomalum yigit unga +998-97-130-09-09 (Mobiuz operatori) raqamidan qongiroq qilib, viktorina haqida malumot bergan. Viktorina goliblariga qongiroqlar uchun daqiqalar, SMS va internet uchun megabaytlar vada qilinishi haqida aytgan.

Mavzuga doir:Ozbekistonda firibgarlar Telegram foydalanuvchilarini aldashga uringani malum qilindi

Qalloblik ekani shu zahotiyoq aqlimga kelganiga qaramay, oyin oynashga qaror qildim, oxiri nima bolishini koray dedim. Koronavirus haqida juda oddiy savollar berib, meni golib deb elon qilishdi. Song telefoningizga kod yubordik, shuni bizga aytib yuboring, deyishdi. Qarasam Telegramdan kelgan kod. Yani uzoqdan turib akkauntimga kirishga urinishyapti. Juda sodda, jon yolini tanlashibdi, deb yozdi u ozining Telegram-kanalida.

Eldor Asanov ehtiyot chorasi sifatida barcha akkauntlaridan chiqib ketgan, qalloblar uning hisobiga kirish uchun pul ogirlashini kutgan.

Ammo akkauntimga kira olmagan qalloblar qayta-qayta qongiroq qilaverishdi. Kotarganimda bonus tushdimi? deb sorashdi. Yoq deganimdan song qongiroq qivoramiz, deyishdi. Bir daqiqadan song hisobimga 84 ming som tushdi. Shundan ularning maqsadi pul emasligini tushundim. Yana qongiroq qilib, bu tushirilgan pul yordamida bonusni qanday aktivatsiya qilishimni tushuntirishdi. Song qayta-qayta qongiroq qilaverib, uzoqdan turib Telegram-akkauntimga qayta-qayta kirishga urinaverib, kod sorayverishdi. Balki taslim bolishar deb biroz kutdim, axiyri bolmadi. Kimsiz, akkauntim nega kerak? deb soraganimni bilaman, telefon ochdi, deb yozadi u.

Jurnalist raqam boyicha qayta qongiroq qilib, Mobiuz kompaniyasiga ulangan. U operatorga ularning raqamlari orqali firibgarlik qilishga uringanliklarini tushuntirgan. Uning sozlariga kora, operator oz raqamlariga boshqa joydan ulanishning iloji yoqligini aytgan (IP-manzil Niderlandiyaniki edi) va, agar shikoyat bolsa, ichki ishlar xodimlariga murojaat qilishni taklif qilgan.

OzA jurnalisti Anora Sodiqova ham shunga oxshash hodisa haqida yozdi (unga qongiroq Ucell operatoridan kelgan). Nablyudeniya pod chinaroy blogi muallifi Feruzxon Yoqubxojayev va jurnalist Zafarbek Solijonov ham ularning akkauntlariga buzib kirishga urinishlar bolgani haqida malum qildi.

Milliy ommaviy axborot vositalarini qollab-quvvatlash va rivojlantirish jamoat fondi Vasiylik kengashi raisi Komil Allamjonov ushbu vaziyatni izohlab, OAV va blogerning ovozini ochirishga urinish bilan hech qanday natijaga erishib bolmaydi deya takidladi. Gazeta.uz Allamjonovning bayonoti matnini elon qildi.

Kuni-kecha koplab blogerlarimiz ozlarining Telegram-kanallarida ularni akkauntlarini buzishga urinish bolganligi haqida yozdi.Buni kim tomonidan va nima maqsadda qilinganini biz yaxshi bilmaymiz. Lekin, nima bolganda ham, ommaviy axborot vositalari va blogerlarning ovozini ochirishga urinish bu hech qachon yaxshi natija bermagan.

Mana, masalan, otgan davrni olaylik. Yillar davomida matbuot kuchli bosim ostida bolgan. Matbuot kuchli senzura ostida bolgan va jurnalistlar nafaqat ozining fikrini bayon qila olgan, balki ular bir tuzukroq bir muammoni kotarib ham chiqa olmagan. Oqibatda nima boldi? Oqibatda fikrlar xilma-xilligi bolmadi. Oqibatda jamiyat rivojanmadi. Oqibatda, umuman, davlat bir qoloq davlatlar qatorida turaverdi va xech qanday bir natijaga erishmadik. Chunki muammoni kotarib chiqadigan instrument ochiq edi.

Hozir, mana, Prezidentimiz boshchiliklarida matbuotga keng yol ochib berildi. Matbuotning haqiqatan tortinchi hokimiyat bolishi uchun maqsadlar va vazifalar belgilab berildi. Aynan shu jarayonda agar hozir matbuotning ovozi ochirilsa, agar shu jarayonda blogerlar va jurnalistlar juda kuchli bosim ostida qolsa, unda nima bolishi mumkin?

Hozir men sizlar bilan ozimning tahliliy fikrlarim bilan ortoqlashmoqchiman. Keling, eng avvalo umuman informatsion polyani bir korib olsak. Mana bu, tasavvur qiling, informatsion maydon. Bu informatsion maydon qirgogining bu tomonida, misol uchun, chet eldan turib faoliyat yuritayotgan OAV va blogerlar, jurnalistlar yoki inson huquqlarini himoya qiluvchi tashkilotlar va hokazo. Bu esa Ozbekiston OAVlari. Bu yerda televideniye, radio, internet, ijtimoiy tarmoqlar va hokazo. Bu yer esa informatsion maydon. Bu yerdan fuqarolarimiz malumot oladi va aynan ushbu maydonga bu tomon ham va bu tomon ham ozining u yoki bu muammo, masalalar boyicha malumotlarni tashlaydi.

Agar biz hozir Ozbekiston tomonida faoliyat yuritayotgan televideniye jurnalistlari, radio, internet, ijtimoiy tarmoqlar, jurnalist va blogerlarni siquvga oladigan bolsak, ularni bogadigan boladigan bolsak, ularning faolligi sekin-asta pasayadi.

Ularning kopchiligi xususiy, reklamadan keladigan daromadga bogliq OAV. Har bir OAV u bloger boladimi yoki OAV bari reklama hisobidan kun koradi. Ular berayotgan maqolalar odamlarning hayoti bilan bogliq bolmasa, ular oz maqolalari yoki berayotgan materiallarida muammolarni kotarib chiqmasa, ularga bolgan qiziqish kamayadi va oz-ozidan ularga reklama ham kam beriladi. Shu bilan ular asta-sekin yomon ahvolga tushib qolishi mumkin.

Bu ham mayli, lekin Ozbekiston bundan nima yutadi?, deydigan bolsak, biz informatsion maydondagi immunitetimiz yoqotamiz. Informatsion maydonni bizga dost bolmagan davlatlarning OAVlari boshqara boshlaydi. Ularning maqsadi bizga nomalum. Ular nima qilmoqchi? Xalqimiz ozimizning OAVdan qiziqarli malumot ololgach, xorijiy OAVga murojaat qiladi. Shunday qilib bir tomonlama fikr shakllana boshlaydi.

Nima uchun OAVning fikrini ochirish yoki bular nazoratda bolishi kerak? degan fikr paydo boladi. Chunki bular bu yerdagi odamlar orasidagi muammolarni kotarib chiqadi. Bizda koproq bir yanglish fikr bor: muammoni hal qilish orniga uning ovozini ochirishga harakat qilamiz. Lekin muammo baribir bor-ku.

Yana bitta eng yomon tomoni bor. Xop, muammo qoldi, OAVning ovozi pasaytirildi. Boshqa tomondan chet el OAVining ovozi balandroq eshitila boshladi. Informatsion maydonda ovoz yagona bolsa, osha yagona ovoz balandroq eshitilmaydimi? Ovozlar kop, fikrlar xilma-xil bolsa yaxshi emasmi? Albatta, fikrlar xilma-xilligi bolganda, qayiqning chayqalishi ham kamroq.

Bu masalaning ikkinchi tomoni. OAV ovozi yopilgani bilan, nima deb uylaysiz, jurnalist yoki bloger u yoki bu faoliyatini toxtatadimi? Bloger yoki jurnalist kim ozi? Vatanparvar, befarq bolmagan, muammolar oldidan bemalol otib ketolmaydigan shaxs, ular tugma shunday, bunaqa shaxslar tugiladi. Demak, OAV ovozi yopilgani bilan, ularning vatanparvarlik hissi baribir qoladimi? Kim kafolat bera oladi, bu bloger yoki jurnalist anonim jurnalistlik faoliyati yolga qoymaydi deb? Boshimizdan otkazdik-ku, kordik-ku! Masalan, 2016-yilda koplab blogerlarimizning kimligini bilmasdik.

Oldingi davr bilan hozirgi davrning eng katta farqi shundaki, otgan davrda texnika bu darajada rivojlanmagan edi. Hozir ijtimoiy tarmoqlar Facebook, Instagram, Telegram, Twitter va hokazolar hayotimizga shu qadar kirib ketganki, qaysidir resursni ochirib qoyish bilan maqsadga erishib bolmaydi.

Eng asosiy yechim juda oson. Yana bir bor takidlaymizki, jurnalistlar bilan emas, muammolar bilan kurashish kerak. Muammo bor ekan, jurnalist shu muammo haqida gapiradi, muammo bolmaganda jurnalist gapirmasdi. Agar muammo bolib, u haqda gapirilmasa, bu muammo ertaga toplanib-toplanib kuchli ijtimoiy noroziliklarni keltirib chiqarishi mumkin.

Endi men masalaning juda ham qiziq tomoniga etiboringizni qaratmoqchiman. Bugungi texnika asrida internet bor ekan, malumotlar oqimini toxtatishning iloji yuq. Biz matbuotimiz, blogerimiz va jurnalistlarimizning ovozini ochirsak, informatsion maydonda ovozlar kamayib, chet el tashkilotlari, bizga dost bolmagan turli xorijiy OAVning ovozi ustunlik qiladi. Informatsion suverenitetimizni yoqotib qoyishimiz ehtimoli juda katta.

Lekin shuni alohida takidlab otmoqchimanki, chet el OAVi yoki chet el tashkilotlari degani bari yomon tashkilotlar degani emas. Dost bor, dushman bor.

Ularning orasida garaz maqsadlarda, turli siyosiy bosim otkazish ilinjida bolgan, turli siyosiy bir jarayonlarni u yoki bu korinishda korsatishga manfaatdor bolganlari bor. Oz OAVimizning ovozini qonun, texnika, har qanday yol bilan u metodlarga alohida toxtamaylik pasaytirishga urinishimiz immunitetimizning, respublikamiz immunitetining pasaytirishga ham oxshaydigan bir jarayon, deb hisoblayman.

Bu bilan nima demoqchiman? Matbuot erkin bolishi kerak, fikrlar xilma-xil bolishi kerak. Kopincha muammolarni juda kop borttirib yozishyapti, yaxshi malumotlar juda kam berilyapti, deyishadi. Togri, lekin bir narsani inobatga olish kerak: matbuotning vazifasi muammolarni kotarish, xalq dardini olib chiqish, jamoatchilik nomidan muammoni yuqoriga kotargan holda uning hal qilinishiga erishish, bundan tashqari ular hukumat va davlat idoralarining faoliyati ustidan xalq nozirlari hamdir. Xalqning, jamoatchilik nazoratchilari.

Shunday ekan, har doim ham yaxshi yoki maqtoli materiallarni berolmaydi. Eng asosiysi, jurnalist va blogerlar uchun xolislik, etika degan masalalar juda muhim. Bu narsalarda ham kamchiliklar bolishi mumkin, lekin ularning ovozni pasaytirishdan kora, aynan shu jihatlar ustida ishlagan maqul. Chunki ularning ovozi pasaygani bilan, muammolar joyida qolayotgan ekan, bu muammolar baribir u yoki bu yullar bilan bosh kotaraveradi. Anonim yol bilan chiqib keladi, Telegramda hozir mingta har xil kanallar ochilgan ularda paydo boladi.

Qandaydir informatsiyani yashirishning iloji yoq. Informatsiyani yashirishning umuman imkoniyati yoq.

Mana, masalan, biror-bir ijtimoiy tarmoq muammoga uchradi. Foydalanuvchilar Facebookga murojaat qilyapti. Shu murojaat jarayonida muammolar paydo bolyapti. Va undan keyin nima bolyapti? Foydalanuvchilar Facebookga umuman kirmay qoyyaptimi? Yuq. Unga kirishning yoli bor albatta. Yoli VPN. Demak, Facebook foydalanuvchilari VPNga murojaat qiladi va u orqali Facebookka kiradi.

Natijada nimaga erishyapmiz? VPN egalari Facebookdan tashqari yana bu yerda minglab terroristik mazmundagi, pornografik yoki qurol-yarog sotadigan, ekstremistik saytlarning hammasiga ham bemalol kira olishyapti. Bu ertaga kiber-jinoyat uchun ham keng yol ochib berishi mumkin bolgan keraksiz vosita hisoblanadi. Facebookda shunday muammolar bolgandan keyin, baribir ham odamlar bu Facebookka kirishni davom etaveradi.

Keling, umumlashtirgan holda fikrimni aytsam. Blogerlar va jurnalistarning ovozi pasaytirilsa, demak Ozbekistoning immuniteti tushadi, fikrlar xilma-xilligi kamayadi, informatsion suverenitetimizga bu juda ham jiddiy salbiy tasir korsatishi mumkin.

Undan tashqari, ular anonim faoliyatga otishi mumkin. Undan tashqari, ular boshqa resurslarda, umuman korinmagan holda, faoliyatlarini davom ettirishlari mumkin. Eng asosiysi, shuni unutmaslik kerakki, blogerlar, jurnalistlar baribir befarq insonlar emas. Ularga turli qonun yoli bilan yoki boshqa yollar bilan ming taqiq qoying, ular baribir oz faoliyatini davom ettiraveradi.

Ikkinchisi, OAV yoki ijtimoiy tarmoqlarning turli texnik nosozliklarga uchrashi bu muammoning boshqa tomoni. Bu xavfsizlik tizimarini butunlay buzib yuboruvchi VPN orqali Facebookga yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlarga kirish mumkin boladi, lekin zararlarini aytib otdim.

Shu bilan birga Facebookda xozirgi pandemiya sharoitida juda koplab shiforoklarning maslahatlari bor, turli onlayn loyihalar bor. Ularning bariga putur yetadi. Unda reklama maydonchasi sifatida foydalanadigan biznes tashkilotlariga putur yetadi. Eng asosiysi, fuqarolarni bezovta qilayotgan u yoki bu muammolar haqidagi xabarlar tabiiy kelib turuvchi oqim yopiladi.

Lekin muammolar haqidagi xabarlar kelishi yopilgani bilan, u muammolar hal qilinmasa, ular baribir ozining aks-sadosini beradi. Shuning uchun OAV, ijtimoiy tarmoqlar va blogerlar bilan togri ishlashni organishimiz kerak bu eng muhimi.

Togri ishlash nima degani? OAV, birinchidan, togri, xolis bolishi kerak. Qonunlarimiz juda ham mukammal qonunlar ishlashi kerak. Qonunlarning puxta amaliyotda qollanilishiga erishlishi kerak va, eng asosiysi, ochiqlik bolib, jurnalistlar kotargan muammolarga zudlik bilan chora korilsa, masala juda ham oddiy hal boladi.

OAV, blogerlar, jurnalistlar faoliyatida ham kamchiliklar yetarli. His-hayajonga berilish, masalaga bir tomonlama yondashish yoki yolgon, feyk malumotlar berish bu ham eng asosiy boshogriqlaridan biri. Lekin bularning hammasi ishlasa yechsa boladigan masalalar.

Nima boldi shu ikki-uch yillik jarayonda? Aholining axborot qabul qilishi, informatsiyaga bolgan munosabati butunlay ozgardi. Hozirgi Ozbekiston fuqarolari bundan 34 yil oldingi ishonuvchanlik darajasida emas, ularning ozlari ham biror-bir sayoz u yoki bu malumotlarga fikr bildiradigan darajaga yetdi.

Aytmoqchimanki, aholining ozi ham juda katta filtr vazifasini bajarib beryapti. Shunday ekan, keling jurnalist va blogerlarni dushman deb bilmasdan, ular bilan ishlashni yolga qoyaylik, ularga dost bolib, kamchiliklari bolsa, aytaylik. Lekin bir tomoni bor dostning akkaunti hech qachon vzlom qilinmasligi kerak.

Komil Allamjonov



Manba: Daryo.uz
: admin (9-08-2020, 18:26)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 29) ( 0) ( 28) ( 1)
:
-
:
:
20 ... -