» » Xirosima oylari. Atom asri bizga nimalarni vada qilgan edi?

Xirosima oylari. Atom asri bizga nimalarni vada qilgan edi?


Bundan roppa-rosa 75 yil muqaddam 1945-yil 9-avgustda Yaponiyaning Nagasaki shahriga AQSh kuchlari yadroviy bomba tashlagan edi. Tarixda ikkinchi va oxirgi marta yadroviy qurol harbiy maqsadda qollanilishi oqibatida (birinchi marta unda uch kun avval - osha yilning 6-avgustida Yaponiyaning Xirosima shahriga shu turdagi bomba tashlangandi) Nagasakida on minglab odamlar halok boldi, yuz minglab odamlar mayib-majruh bolib qoldi. Bu Yaponiya tarixidagi eng yirik fojialardan biriga aylandi, shuningdek, AQShning eng katta harbiy jinoyati boldi.

Xirosima va Nagasaki butun insoniyatga yadroviy qurol dahshatlarini korsatib berdi. Shundan buyon progressiv insoniyat bu qurolni yoqotishga bolgan urinishlarini toxtatmayapti, ammo yirik hokimiyatlar xalqaro maydonda kuch muvozanatini saqlash uchun yadroviy quroldan tola voz kechmayapti. Natijada insoniyat doimiy yadroviy urush tahlikasi ostida yashashga majbur bolmoqda. Bu tahlika, ayniqsa, Sovuq urush yillarida avjga chiqib, millionlab odamlarning tinch hayotini buzgan.

Mavzuga doir:Fojialardan ibrat olmaydigan odamzod. Xirosima va Nagasaki fojialariga salkam 75 yil boldi

9-avgust Nagasaki fojiasi munosabati bilan Daryo kolumnisti Nurbek Alimov yadroviy qurol asrida yashashga majbur bolayotgan insoniyatning xavotirlari hamda bizni kutayotgan tahlikalar haqida fikr yuritadi.

XX asrning ortalarida insoniyat yadroviy bombani ixtiro qildi va shundan keyingina u qanday dahshatli maxluq yaratib qoyganini anglab yetdi. Ilgari butun boshli shaharlarni bir zumda yoq qilib yuborish mumkinligini hech kim tasavvur ham qila olmagan. Atom bombasi paydo bolishi bilan hech kim ozini xavfsiz his qila olmay qoldi. Ammo eng dahshatlisi ushbu qurol nafaqat katta davlatlarning siyosatiga tasir qildi u oz izini sanat, madaniyat, ilmiy fantastika, hatto siz va menda ham qoldirdi...

XX asrning boshlarida ilmiy va sanoat inqilobi avjiga chiqdi va dunyo kelajakka optimizm bilan qaray boshladi. Asosiy sensatsiyalardan biri nurlanishning kashf qilinishi edi. Gazetalar radiatsiyaning turli sohalarda ishlatilishini muhokama qilish bilan kim ozarga yozardi. Radiatsiya saraton kasalligini davolashga yordam beradi, atom energiyasi har qanday yoqilgining ornini bosadi va hammaning uyida yadro generatorlari va yadroviy dvigatelli avtomobil boladi, deb ishonilgan.

Xirosima va Nagasakining bombardimon qilinishi esa dunyoda haqiqiy vahima uygotdi. Ikkinchi jahon urushida koplab shaharlar odatiy bombalar bilan vayron qilingan, ammo bu yangi qurol insonlarni dahshatga solib qoygan edi. Matbuotda dozax olovi, qiyomat kuni va hatto Frankenshteyn maxluqi kabi iboralari yangray boshladi.

AQSh va Sovet Ittifoqi 1945-yildan 1954-yilgacha bir qator yadroviy va termoyadroviy qurollarning sinovlarini otkazdi. Amerika bombalari, asosan, Nevada shtatidagi poligonlarda yoki Tinch okeanidagi Marshall orollarida sinovdan otkazildi. Sinov natijalari togrisidagi malumotlar sirli sarlavhasi ostiga yashiringan, ammo hamma malumotlarni ham jamoatchilikdan yashira olishmagan.

1954-yilda Tinch okeanidagi Bikini orolida Kasl Bravodeb nomlangan bomba sinovi otkazildi bombalar shu qadar kuchli ediki, sinov qatnashchilaridan hech biri portlashning oqibatlarini bashorat qila olmas edi. Ular esa halokatli edi, natijada butun boshli shtat kattaligidagi hudud ifloslangan, harbiylar aholini bir nechta orollardan evakuatsiya qilishga majbur bolgan. Portlash paytida yuzaga kelgan radioaktiv bulut mingga yaqin yapon kemalari baliq ovlayotgan ulkan hududga tarqalib ketdi.

Portlash episentridan atigi yuz kilometr narida joylashgan Fukuryu-Maru kemasi eng yomon zarbani qabul qilib oldi. Ekipajning barcha azolari jiddiy nurlanish dozasini oldi va umrlarining oxirigacha nogiron bolib qoldi. Oradan olti oy otib, ushbu kema radisti Aykiti Kuboyama nurlanish kasalligidan juda qattiq aziyat chekdi va olim toshagida edi. Aykiti Kuboyama: Men yadro bombasining songgi qurboni bolishimga umid qilaman, deya songgi sozlarini aytib vafot etdi.

Millionlab yaponiyaliklar baliqdan voz kechdi, qirgoq aholisi bolalarga okeanda suzishni taqiqladi. Butun dunyoda yadro qurolini taqiqlashni talab qilib namoyishlar boshlandi. Kasl Bravogacha AQSh hukumati yadroviy portlashlarning atrof-muhitga tasiri haqida munozaralarni minimallashtirishga muvaffaq bolgan edi. Ammo Pandora qutisi ochilib bolgan edi va radioaktiv bulutlar uzoq masofalarga tarqalishi mumkinligi haqidagi fikrlar ommaviy ongga kirib ulgurgandi.

1957-yilda Reporter jurnalida jurnalist Pol Jeykobsning Nevadadagi bulutlar maqolasi nashr etildi. Jeykobs Nevada poligonida amalga oshirilgan yadroviy qurol sinovlari mahalliy aholiga qanday tasir qilganini bilmoqchi edi. Uning xulosalariga kora, poligon atrofidagi joylarda kasallar va nogironlar soni juda yuqori edi. Jurnalist chorva mollarini ommaviy qirilishi va boshqa muammolar haqida yozdi. Ushbu maqola ham ommaviy fikrga juda katta tasir qildi.

1940-yillarning oxiri va 1950-yillarning boshlariga kelib har bir amerikalikning hayotiga kommunistik tahdid qorquvi kirib kela boshladi. Sovuq urushning tasirini birinchi bolib kasaba uyushmalari sezdi. Prezident Garri Truman ularni Qoshma Shtatlardagi kommunistik tasir manbayi sifatida korib, kasaba uyushmalarini koplab huquq va imkoniyatlardan mahrum qildi. Davlat xizmatida tozalash ishlari boshlandi: 1951-yilga kelib, 200 ga yaqin amaldor SSSRga xayrixohlikda ayblanib ishdan boshatildi. Amerikaga qarshi harakatlarni tekshirish boyicha komissiya hattoki Gollivudga ham yetib bordi. Bir nechta kinoijodkorlar qamoq jazosiga hukm qilindi va bundan ham koprogi qora royxatga kiritildi, bu esa ularning kinodagi faoliyatlari yakunini anglatardi.

Sovet yadro bombasining birinchi sinovi otkazilgandan song AQSh yadro urushi boshlanishiga jiddiy tayyorgarlik korishni boshladi. Maktablarda havo reydi paytida qanday harakat qilish kerakligi boyicha mashqlar otkazildi. Uylarda eng yaqin bombadan yashirinish mumkin bolgan joylarni korsatuvchi belgilar qoyildi va shahar atrofidagi maydonlarda bunkerlar qurilib, konservalar bilan taminlandi. Radio va televideniyeda tez-tez ovoz tizimining shoshilinch sinovlari otkazib turildi.

Bolalikdan dahshatli va noaniq muhitda osgan yoshlarga bu narsalar qattiq tasir korsatdi. Musiqada bu rok-n-rollning paydo bolishi va Elvis Preslining mashhurligini olib keldi, ekranlarda esa yosh sababsiz qozgolonchi Jeyms Din porladi va adabiyotda bit-avlod yozuvchilari Jek Keruak va Uilyam Berrouzlar katta sahnaga chiqdi.

Yadro tahdididan qorqish ilmiy fantastika janriga mashhurlik olib keldi. Ikkinchi jahon urushidan oldin ushbu janr unchalik katta muvaffaqiyatga erishmagandi, ammo endi javob berishga aynan u tayyor edi: atom asri bizga nimalarni vada qilmoqda?

Osha yillardagi fantastik filmlarining aksariyati bitta narsaga ustiga qurilgandi: yadroviy bomba yaratilishi va atom energiyasining kashf qilinishi faqat insoniyat muammolarini hal qilmadi, balki yangi muammolarni ham olib keldi. 50-yillarning ikkinchi yarmida kino va adabiyotda radiatsiya tasiri ostida jonzotlar mutatsiyaga uchrashi haqidagi mish-mishlardan keng foydalanildi. Qoida tariqasida barcha asarlardagi radioaktiv hayvonlar odatdagidan kora kattaroq va ularni oldirish juda qiyin. 19451965-yillarda mutantlar haqida 500 ga yaqin (!) film suratga olindi.

Yana bir dahshatli mavzu radiatsiya yoki atom portlashidan uygongan qadimgi hayvonlar haqida edi. Bu filmlarda dengiz ostidan kotarilgan qadimgi yirtqich hayvonlar, eng yaqin katta shaharni odatda, Tokio yoki Nyu-Yorkni vayron qilishga harakat qilardi. Ushbu janrning eng esda qolarli ikkita filmi 1954-yilda chiqdi. Biri AQShda suratga olingan Ular! filmi edi, unda Amerika armiyasi bahaybat chumolilarga qarshi kurashadi, Yaponiyada esa hozir klassik janrga aylanib ulgurgan Godzilla filmi suratga olindi.

60-yillarga kelib Kubada Karib inqirozi yuz berdi va dunyo haqiqiy yadroviy urush yoqasiga kelib qoldi. 1964-yilning ozida Uchinchi jahon urushiga bagishlangan birdaniga uchta film chiqarildi: Stenli Kubrikning Doktor Strenjlav filmi, May oyining yetti kuni va Xavfsizlik tizimi filmlari dunyo yuzini kordi. Ushbu filmlarni urushga qarshi yonaltirilgani, AQSh Mudofaa vazirligini Amerika askarlarining jasorati va tayyorgarligini madh etuvchi filmlarni moliyalashtirishga majbur qildi.

50-yillarda Amerika jamiyatining eng ongli qismining asosi ilmiy fantastika boldi. Boshqa janrlarda Makkartizm va jodugarlar ovi gullab-yashnagan bir paytda fantast yozuvchilar kommunizmda ayblanishdan qorqmasdan yozishlari mumkin edi. Ular oz asarlarida navbatdagi jahon urushi yoki yadroviy qurol sinovlarining dahshatli oqibatlarini korsatib berardi.

Uchinchi jahon urushi oldidagi qorquvlar bekor ketmadi. Bu qorquv urushga qarshi jiddiy harakatga aylandi, shu jumladan, Vyetnam urushiga qarshi ham. Koplab inson huquqlari guruhlari va tabiatni muhofaza qilish tashkilotlari paydo boldi. Afsuski, oqibatlarning hammasi ham ijobiy bolmadi. Yadro bombasidan qorqish atom energiyasidan qorqishni keltirib chiqardi va kelajakda Chernobil va Fukusima kabi dahshatli avariyalar sodir boldi. Ammo bu endi umuman boshqa hikoya...

Muallif fikri tahririyat nuqtayi nazaridan farq qilishi mumkin.



Manba: Daryo.uz
: admin (9-08-2020, 19:11)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 30) ( 0) ( 28) ( 2)
:
-
:
20 ... -