» » Dunyoni egallagan oltin vasvasasi. 17-avgust mashhur Klondaykdan ilk oltin topilgan kun

Dunyoni egallagan oltin vasvasasi. 17-avgust mashhur Klondaykdan ilk oltin topilgan kun


1896-yil 17-avgust kuni oltin izlovchilar Jorj Karmak, Jim Skokum va Charli Dousonlar Alyaskadagi Klondayk daryosiga oqib tushadigan Bonanza Krik jilgasida sochilib yotgan oltin yombilarini topdi. Bu voqea XIX asr oxirida Alyaskada tartibsiz ravishda ommaviy oltin qazib olishni boshlab bergan Klondayk oltin vasvasining boshlangich nuqtasi edi.Daryo dunyoni egallagan oltin vasvasasi tarixi haqida hikoya qiladi.

1867-yilda AQSh Alyaskani Rossiyadan sotib olgan,oradan yetti yil otgach, Alyaskaning amerikalik mustamlakachilar tomonidan tizimli ravishda egallanishiboshlandi. 1874-yilda Jek Makkuesten va Alfred MeyolarAlyaskaning hozirgi Douson shahri yaqinida Fort-Relayans kompaniyasi uchun savdo punkti ochdi.

Kompaniya kelajakda topiladigan oltinning malum bir foizi evaziga konchilar uchun moynalar va oltin yuvib olishda kerak boladigan asbob-uskunalarni sotardi. Avvaliga bu yerlardan oltin topilmagan, shunga qaramay, savdo kompaniyasi oz ishini davom ettirgan. 1885-yilda esa ilk bor Styuart daryosida oltin topilgan va bu savdoning avj olishiga xizmat qilgan.

Bu kichik shov-shuvdan keyin kompaniya moyna savdo shoxobchalarini yopib, konchilar uchun moljallangan asbob-uskunalar savdosiga koproq etibor qarata boshladi. Styuart daryosidagi oltin bir zumda tugagan bolsa ham, tez orada oltin izlovchilar uni Fortimayl daryosidan ham topdi.

Fortimayl daryosi (Qirqinchi mil) Fort-Relayansdan qirq mil uzoqlikda joylashgani uchun ham ushbu nomni olgan. Fortimayl daryosi Yukon daryosiga quyiladi. Bu yerda oltin konlarining topilishi 1887-yilning qishida Yukon daryosi qirgoqlarida birinchi shahar Forti-Maylning paydo bolishiga olib keldi.

1895-yilda Fortimayl va Sikstimayl sohillarida 400 ming dollarlik oltin qazib olindi. Bu vaqtga kelib Fort-Maylda mingga yaqin konchilar yashar edi. Ajablanarlisi shundaki, shaharchada salun va dokonlardan tashqari kutubxona va Shekspir klubi, San-Fransisko truppasi ishlaydigan opera uyi va hatto tamaki fabrikasi ham mavjud edi. Kanadaning oltin qazib olish joylarini royxatga olish idorasi ham aynan shu aholi punktida joylashgandi.

Ammo tez orada Forti-Maylga raqib topildi. Alyaskadagi Birch-Krik okrugida yangi oltin koni aniqlandi. Yangi topilgan oltin izlovchilar shahri Arktik doirada joylashganligi sababli Circle City (doira shahar) deb nomlangan. Koplab oltin izlovchilar Cyorkl Citiga kochib otish uchun Forti-Maylni tark etdi. Biroq mintaqada hali ham haqiqiy oltin vasvasasi boshlanmagan edi.

Oltin vasvasasining ilk uchqunlari mashhur oltin izlovchi Robert Xendersonning Yukon daryosiga quyiladigan Klondayk daryosiga oltin izlab borganidan keyin paydo boldi. U Klondaykning shimoliy qirgogida bir nechta jilgalarni topdi va ularning birida juda katta miqdordagi oltinni topladi. Xenderson bu joyni oltin tub deb atadi.

1896-yilning yozida Xenderson oziq-ovqat va kerakli materiallar gamlash uchunjanubga safar qildi. Qaytishda u Jorj Karmak va uning rafiqasi hindularqabilasidan bolgan Keyt Karmakni, uning akasi Jim Skokumni va jiyani Charli Doussonni uchratdi. Xenderson yordamchilarga muhtoj bolgani sababli, ozining yangi tanishlariga Klondayk oltinlari haqida aytib berishga qaror qildi.

Karmakning ozi bu yangilikka unchalik qiziqmadi, ammo buoltin izlovchi bolishni istagan Skokumning etiborini tortdi. U boshqalarni ham oltin izlash uchun borishga kondirdi va oxir oqibat Karmak, Skokum va Douson avgust oyida oltin tub sari yolga tushishdi.

Avvaliga ular osha yerda oltin yuvdi, song yanada quyi oqim tomon ketishdi. Birinchi oltin yombini kim topgani hozirgacha nomalum. Ishtirokchilarning har biri voqea aslida qanday bolganini oz talqinlarida aytib bergan. Ammo bu mashhur oltin parchasi 1896-yil 17-avgustda topilganligi aniq. Uning vazni bir unsiyaning chorak qismini tashkil qilib, bahosi osha paytdagi narxlarda 4 dollar turadi.

Suvga shongib korgan qidiruvchilar oqimning tubida katta-katta oltin yombilarini topdi va ularni yigishga shoshildi. Oradan kop otmay, ular vinchester miltigining gilofini oltin bilan toldirishdi. Bu oqim esa keyinchalik Eldorado deb nomlanganligi ajablanarli emas.

Oltin izlovchilar yombilar topilgan joyga belgi qoyib, ushbu hududlarniroyxatdan otkazish uchun Forti-Maylga yol oldi. Dastlab kompaniya ofisidagilar Karmakga ishonmadi. Biroq u hayratda qolgan xizmatchilarga oltin bilan toldirilgan qurol gilofini korsatganida darhol ishonchsizlik yoqoldi.

Oltin haqidagi mish-mishlar Alyaskadagi konchilar jamoasi ichida yashin tezligida tarqaldi va sentabr oyiga kelib, Klondayk daryosi atrofidagi barcha yerlar royxatga olindi, bu yerda hech qanday bosh joy qolmadi. Karmakning ozi esa bir oydan kam vaqt ichida 1 400 dollarlik oltin izlab topgan. Agar oltin kursi boyicha bugungi narxlarga konversiya qiladigan bolsak, bu 133 000 dollarni tashkil etadi.

Biroq oltin haqidagi malumotlar butun dunyoga tarqalishi uchun yana bir yil kerak boldi. 1897-yil iyunga kelib,Ekselsior va Portlend kemalari Klondaykdan yuklarni olib ketguniga qadar bu yerdan oltin eksport qilinmagan edi.

1897-yil 15-iyulda Ekcelsior kemasi San-Fransiskoga yarim million dollarga teng oltin bilan kelib, omma orasida katta qiziqishuygotdi. Oradan ikki kun otgach, Portlend kemasi Sietlga yanada koproq oltin olib kelganida, uni ham olomon kutib oldi. Gazetalar Klondaykning ajoyib boyligi haqida xabarlar berib, qiziqishni kuchaytirdi.

Kanada hukumati topshirigiga binoan Klondaykning oltinga boy hududida geodezik ishlar bilan shugullangan Uilyam Ogilvining hisobotlari elon qilinganidan keyin bu haqiqiy shov-shuvga aylandi. Uning sozlariga kora, 18961897-yillarning qishining ozida bu yerlardan 2,5 million dollarlik oltin qazib olingan.Oltin vasvasasi boshlandi.

Klondaykga borgan koplab oltin izlovchilar amerikaliklar bolib, ularning katta qismi1890-yillardagi moliyaviy inqirozdan aziyat chekkan insonlar edi. Jamiyatning turli qatlamlariga mansub bolgan va ishidan ayrilgan odamlar oltin konlariga yol oldi. Osha paytlar Klondaykda sobiq oqituvchilar, shifokorlar, ot ochiruvchilar, bankirlar va hatto davlat xizmatchilarini ham uchratish mumkin edi.

Bundan tashqari, moliyaviy muammolarga duch kelmagan bolsa-da, oltin izlash sarguzashtlarini xohlagan, oltin vasvasasiga uchragan turli-tuman amerikaliklar, britaniyaliklar va avstraliyaliklar ham Klondaykga etib keldi. Hatto afsonalarga kora, Klondaykda oz oilasi va bolalarini tashlab, oltin qazib olish uchun kelgan bir nechta shaharlarning hokimlarini ham uchratish mumkin edi.

Qizigi shundaki, Klondaykga kelgan odamlarning yarmi oltin topish goyasidan voz kechgan va ozlarini xavf ostiga qoymaslikka qaror qilgan. Ammo oxir-oqibat mintaqaga kelgan koplab malakali oltin qidiruvchilar tufayli garbiy Kanada, Alyaska, AQSh va Kanadaning Tinch okeaniga tutash shimoli-garbiy hududlarida faol iqtisodiy rivojlanish boshlandi.

Oltin qidiruvchilarning keskin oqimi tufayli Klondayk tez orada oziq-ovqat yetishmovchiligiga duch keldi. Oltin eng arzon tovarga aylandi hattoki tuz va oltinning narxi teng bolib qoldi.

Bu hududda ommaviy oltin qazib olish 1906-yilga kelib toxtab qoldi, aynan shu yildan boshlab mintaqada oltin qazib olishni katta kompaniyalar oz qoliga oldi. Ular qimmatbaho asbob uskunalar ishlatardi va bu yerda endi oddiy asboblar bilan oltin topish amrimahol edi.

Oltin vasvasasi tufayli bu yerlarda qanchadan qancha insonlar oz sogligi va hatto umridan ayrildi, katta pul bor yerga esa tabiiyki kriminal elementlar ham kirib kela boshladi. Aslida, biz oltinga biz egalik qilamizmi yoki oltin bizni egallaydimi, buni tushunish qiyin, deyishgan edi 1700-yillarda Braziliyada bolib otgan oltin vasvasasi davrida. Ammo bu endi umuman boshqa hikoya...

Nurbek Alimov tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (17-08-2020, 17:11)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 26) ( 0) ( 24) ( 2)
:
-
:
20 ... -