» » Pompei shahrini komgan portlash. Vezuviy vulqonining otilishi tarixi

Pompei shahrini komgan portlash. Vezuviy vulqonining otilishi tarixi


Vezuviy Italiyaning janubida, Neapoldan 15 kilometr uzoqlikda joylashgan faol vulqon. Ushbu vulqon Italiyadagi uch faol vulqondan biri, kontinental Yevropada yagona va eng xavfli hisoblanadi. Qariyb 2 ming yil avval ushbu vulqonning otilishi Rimning gozal shaharlaridan biri Pompeini yer qariga komgan edi. Daryo Vezuviy vulqonining eng yirik portlashlaridan biri haqida hikoya qiladi.

Krateri diametri 750 metr, chuqurligi esa 200 metr bolgan vulqonning tarixiga nazar soladigan bolsak, unda 80 dan ortiq portlash sodir bolgan. Ularning eng yirik va mashhurlaridan biri 79-yil 24-avgustda, yani XIX asr 1941-yil avval sodir bolgan. Vezuviy vulqoni 25 ming yil oldin ikki tektonik plitalarning toqnashuvi natijasida paydo bolgan. Eng qadimgi malum portlash izlari miloddan avvalgi 7000-yillar atrofiga togri keladi.

Vezuviyning kuchli otilishi past faollikda yuz berar edi. Ushbu portlashlar natijasi aksar hollarda katta miqdorda kul va gaz chiqarishdan iborat edi, xolos. Portlashlar paytida kopincha vulqon yonbagrida osimliklar va aholi voqea qurboniga aylangan.

79-yilning 24-avgust tongida allaqachon uyquga ketgan deb ishonilgan vulqonni qora bulut qoplab oladi. Tosatdan osmon larzaga kelib, vulqondan kul parchalari chiqa boshlaydi, kul shu darajaga yetdiki, u quyoshni butunlay tosib qoydi va shahar zulmatga chokdi. Kochaga boshni yostiqcha bilan tosmasdan chiqishning iloji yoq edi, chunki osmondan kul bilan birgalikda toshlar ham yogayotgan edi.

Kop otmay, vulqondan otilib chiqqan ulkan toshlar, kul va tutun 33 km balandlikka kotarildi. Jarayon issiqlik energiyasining chiqarilishi bilan birga kechdi, bu Xirosimadagi atom bombasi portlashi paytida chiqqandan bir necha baravar yuqori edi. Portlash shu darajada kuchli ediki, undan chiqqan kul hatto Misr va Suriyaga ham yetib bordi. Bunday kuchli portlashlarga eng yaqin tarixdan Bayrut portlashini misol qilib korsatish mumkin. Unda port portlashi natijasida sodir bolgan yer silkinishi kuchi Kiprda ham sezildi.

Ushbu tabiiy ofat natijasida vulqon etagida joylashgan qadimgi Rimning Pompei, Gerkulanum va Stabiya shaharlari butunlay vayron bolgan. Qiziq tomoni, qazish ishlari davomida shaharlardagi hamma narsa portlashdan oldingi kabi saqlanib qolganligi malum boldi.79-yildagi portlashda uch metrga yaqin vulqonli konlar otilib, xuddi yomgir kabi yogib, Pompei shahrini kop metrli qatlami bilan toldirdi. Qoldiq kullarning ostidan kochalar, toliq jihozlangan uylar va qochishga ulgurmagan odamlar va hayvonlar topilgan.

Mavjud hisob-kitoblarga kora, Pompei va Gerkulanumda kulning kopligi va havoni Selsiy boyicha 700 darajagacha kotarib yuborgan gidrotermal piroplastik oqim oqibatida 16 mingga yaqin inson vafot etgan. Rimlik siyosiy arbob va yozuvchi Kichik Pliniy ushbu voqea qatnashchisi hisoblanadi, uning togasi esa qurbon. U vulqon krateri ustida ulkan bulut kotarilgani, kul va toshlar yomgiri va sunami keltirib chiqaruvchi zilzila sodir bolganini yozib qoldirgan. Pliniy, shuningdek, bu tabiiy hodisani organishga shoshilgan amakasining olimini shunday tasvirlaydi: dastlab, amakim u yerga buyruq asosida borgan, keyinchalik u qirgoq tomon yol oladi va unga qalin tutunlar nafas olishiga qarshilik qiladi...

Vezuviyning 79-yilda otilishini organish yaqinlashib kelayotgan vulqon otilishini taxmin qilishga imkon berdi. Ushbu vulqonda, shuningdek, 1631, 1794, 1822, 1872 va 1906-yillarda ham kuchli otilishlar kuzatildi. 1631-yildagi portlash kuchi 79-yilgidan 10 barobar kuchsizroq bolgan, lekin yon-atrofda aholi zich joylashgani sababli u koplab qurbon talab qildi taxminan, 4 ming kishi.

Bugungi maqolamiz qahramoniga aylangan qotil vulqon bilan oxirgi tarixiy portlash sodir bolganida 1944-yil edi. Tabiiy ofat 27 kishining yostigini quritgan. Shuningdek, San-Sebastian va Massa shaharlariga zarar yetkazgan. Ushbu voqeaga unchalik ham kop bolmagani sababli, yani yaqin tarixdaligi uchun u haqda yetarlicha malumot mavjud markaziy kraterdan otilgan lava favvorasi 800 metr, otilib chiquvchi ustundan esa vulqondan 9 ming metr balandlikka kotarildi. Ushbu portlashdan song Vezuviy vulqoni hozirgacha uyquda sanaladi.

Mirjalol Qosimov tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (24-08-2020, 22:56)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 8) ( 0) ( 7) ( 1)
:
-
:
20 ... -