» » Finlyandiyada ikki ming kishi yarim yildan buyon shartsiz daromad olmoqda. Oyiga 560 yevro shunchaki. Bu qanday ishlamoqda?

Finlyandiyada ikki ming kishi yarim yildan buyon shartsiz daromad olmoqda. Oyiga 560 yevro shunchaki. Bu qanday ishlamoqda?


Yanvar oyi boshida Finlyandiyada shartsiz tayanch daromad joriy etish boyicha dunyodagi birinchi tajriba yolga qoyildi: 2000 kishi har oyda 560 yevro ola boshladi. Ular ish topgan taqdirda ham bu pullardan mahrum bolmaydi tayanch daromad tajriba ishtirokchilari hech bolmaganda minimal pullarni har qanday holatda olishini kafolatlaydi.

Meduza loyiha ideologlaridan biri Kela (Ijtimoiy sugurta masalalari bilan shugullanuvchi Finlyandiya davlat agentligi) professori Olli Kangas bilan suhbatlashdi.

2016-yilda Kela va Finlyandiyaning bir nechta universitetlari tayanch daromadni qollash ehtimollari boyicha dastlabki tadqiqot otkazdi. Bu tadqiqot natijalari qanday boldi? Nega tajribani boshlashga qaror qildingiz?

Tajriba otkazilishini hukumatning ozi istadi, bu hukumat goyasi edi. Ular tayanch daromadni joriy etishorqali islohot (ijtimoiy sohada) otkazish mumkin-mumkin emasligi, tayanchdaromad bazi muammolarning yechimi bola olish-olmasligini aniqlashni xohladi. Ulardan biri shundaki, bazi holatlarda ijtimoiy taminot tizimi ishga joylashishni ragbatlantirishga qarshi ishlaydi. Boshqacha aytganda, ijtimoiy tolovlarga suyansangiz, ishga chiqqandan kora koproq pul olasiz. Ishsizlik boyicha nafaqalar hisobiga yashovchi odam ish uning daromad darajasiga hech narsa qoshmasligini tushunadi.

Aynan shuning uchun tayanch daromad ana shunday tuzoqlarning biridan xalos bolsa nima bolishi haqida oylab kordik.

Tajriba shartlari ikki ming kishi, dastur amal qilish muddati ikki yil, oyiga 560 yevro. Bu shartlar hukumat tomonidan belgilandimi yoki tadqiqotchilar tomonidan taklif qilindimi?

Biz kop sonli ozaro kelishuvlarga erishdik. Hukumat tajriba uchun 20 million yevro ajratdi hamdau 2017 va 2018-yillarda otkazilishini malum qildi. Biz ikki yil kishilarning ozini tutishiga tasirini baholash uchun juda qisqa muddat ekanligini aytishga urindik va budjet ikki, hatto uch karra ortiq bolishi kerakligini takidladik. Ular bunga konmadi. Shuning uchun qaysi darajadagi tayanch daromad bilan tajriba otkazishni hal qilishimizga togri keldi. 560 yevro? 760? Ehtimol, 800?

Hukumat barchasi 2017-yilda boshlanishini talab qildi, biroq buning uchun qonunchilik asosini yaratish kerak edi. Qonun qabul qilish esa vaqt talab qiladi u bir nechta qomitalar, birinchi navbatda, konstitutsiyaviy qomitadan otishi lozim. Aynan u eng qiyini edi, chunki Finlyandiya konstitutsiyasida barcha teng munosabat huquqiga ega ekanligi belgilangan, bu kabi tajriba esa kishilarni bir-biridan ajratadi.

Keling, hech qanday moliyaviy va siyosiy cheklovlar yoq deb tasavvur qilamiz sizning fikringizcha, tajriba tuzilishi qanday bolishi lozim? Uzoqroq muddatlimi? Olti yilmi?

Tort yil adekvat muddat bolar edi. Tanlov ham munitsipal va mahalliy emas, davlat darajasida bolishi lozim. Tajriba kamchiligi uning majburiyligi; unda qatnashish uchun tanlanganlar unda ishtirok etishga majbur. Agar u ixtiyoriy bolganda, unda tajriba goyasiga qoshilganlar ishtirok etgan bolardi. Bundan tashqari, agar unda ishtirok etish ixtiyoriy bolsa, undan chiqish imkoniyati bolar edi bizning tajribamizda esa buning iloji yoq.

Tajriba qatnashchilari qanday shartlar asosida tanlandi? Bu toliq tasodifiy tanlovmi?

Ha, mutlaqo. Bizda Keladan pul oluvchi (ishsizlik boyich nafaqa kozda tutilmoqda) kishilar royxati bor edi. Undan tasodifiy raqamlar usuli bilan ishtirokchilar tanlandi.

Tajriba ishtirokchilari nima bilan shugullanayotganini kuzatish vositalariga egamisiz?

Bu Kela bilan bogliq bolganligi tufayli bizda ular qanday ijtimoiy imtiyozlar, qanday tibbiy yordam olayotgani, biror-bir tashxis qoyilganmi-yoqmi, masalan, tajriba ishtirokchisi tushkunlik xastaligidan aziyat chekayotgan-chekmayotganligi haqida malumotlar anketasi mavjud. Bundan tashqari, 2018-yil oxirida sorovlar va intervyu otkazilishi rejalashtirilmoqda.

Tajriba yarim yildan ortiq davom etmoqda, biror-bir dastlabki natijalaringiz bormi?

Yoq, biror-bir aniq malumotni 2017-yil uchun soliq deklaratsiyalari topshirilgandan song malum qilish mumkin. Hozircha faqat ishtirokchilarning birinchi taassurotlari haqida gapirishimiz mumkin.

Tajriba ishtirokchilari OAVlari bilan cheklovlarsiz muloqot qila oladimi? Masalan, pullarni qanday sarflayotganligi haqida?

Ha. Ular OAVlariga istagan narsalarini malum qilishi mumkin. Biroq biz Kela ular bilan boglanish imkonini beruvchi malumotlarni oshkor qilish huquqiga ega emasmiz.

Nima tajribani nazariy jihatdan barbod qilishi mumkin?

Avvalroq aytganimdek, tajribaning muammosi moliyalashtirish ikki yil davom etadi va ishtirokchilar bu haqda biladi. Ular ikki yil ichida oz odatlarini kuchli ozgartirmaydi va oz hayotiga organish qiyin bolgan kichik ozgartirishlar kiritadi.

Yana bir omil ishtirokchilar soni. Ular koproq bolganda, xursand bolardim, biroq budjet boyicha cheklovlar bor.

Tajriba muvaffaqiyat va muvaffaqiyatsizligi mezonlari qanday boladi?

Tajriba allaqachon muvaffaqiyatga erishdi, deb hisoblayman. 2016-yil oxiriga qadar bunday tajriba otkaza olish-olmasligimiz ham noaniq edi. Loyihani yolga qoya olganimizning ozi kelajakda yangi, yanada yaxshiroq tajribalar otkazish uchun yangi imkoniyatlar doirasini ochadi. Bundan tashqari, tajriba qonuniy asoslarini yarata olganligimiz ham juda yaxshi.

Tajriba natijasi haqida juda qaygurmayotganligimni aytishim mumkin. Tajriba tayanch daromad yaxshi narsa ekanligini korsatsa, bu men uchun yaxshi, biroq tajriba natijasida tayanch daromad u hal qilishi lozim bolgan muammolarni yechishga yordam bermasligi aniqlansa ham yaxshi.

Tayanch daromad yaxshi yoki yomon narsa ekanligini qanday hal qilish mumkin? Mezonlar qanaqa?

Bizni qiziqtiruvchi asosiy narsa bandlik. Hukumatimiz aynan shu muammoni hal etishdan manfaatdor. Bundan tashqari, biz tayanch daromadga ega bolgan odamning toliqsiz ish kuni va bir martalik buyurtmalar boyicha shartnomalarga rozi bolishi oson-oson emasligini tushunishni istaymiz.

Ishsiz odamga u nima bilan shugullanishidan qatiy nazar puli bolishini vada qilsak, bu iqtisodiy stressni kamaytiradimi?

Tayanch daromad goyasi bazi siyosatchilar va qomitalar noroziligiga sabab bolganligini aytib otdingiz. Bu goya haqida Finlyandiya siyosatchilari qanday fikrda?

Siyosatchilar tayanch daromad haqida qanday fikrda ekanligi bir masala bolsa, ular tajribamiz haqida qanday fikrda ekanligi boshqa masala.

Tayanch daromad boyicha fikrlar kuchli farqlanadi. Chaplar (sobiq kommunistlar), yashillar va markazchilar, shuningdek, konservativ partiyaning kichik qismi ushbu goyani qollab-quvvatlamoqda. Sotsial-demokratlar va konservatorlarning aksariyat qismi esa unga qarshi.

Tajribaning ozi haqida gapiradigan bolsak, unga yashillar ham, sollar ham, konservatorlar ham shubha bilan qaramoqda. Albatta, sotsial-demokratlar ham. 20 million sarflashga qaror qilganligimiz borasida juda kop tanqidlarga uchradik.

Finlyandiya fuqarolari bu haqda qanday fikrda? Goya va tajriba borasidagi sorovnomalar natijalariga egamisiz?

Tajriba haqida gapiradigan bolsak, malumotlar toplaganim yoq, biroq Twitter yoki OAVlaridagi izohlarga qarasak, fikrlar bir-biriga zid. Bazilar pullarni shunchaki bermaslik kerakligini takidlamoqda. Boshqalar esa, va nihoyat, mavjud muammolarni hal qilish imkonini beruvchi tajribalar paydo bolganligini takidlamoqda.

Tayanch daromadga goya sifatida toxtaladigan bolsak, juda kop malumotlarga egamiz. Umumiy tarzda soraydigan bolsangiz, 70 foiz sorovnoma ishtirokchilari bu yaxshi ekanligini takidlamoqda. Biroq aniqroq savolga otsak, yani oyiga 600 yevro tayanch daromad tolasak, daromad soligi 40 foizgacha oshishi mumkinligini malum qilsak, qollab-quvvatlash darajasi 45, hatto 40 foizgacha pasaymoqda.

Umuman olganda, qollab-quvvatlash darajasi savol qanday qoyilishiga bogliq. Umumiy goya odamlar tomonidan qollab-quvvatlanmoqda, biroq tafsilotlar shubha uygotmoqda.

Daryoning Telegramdagi rasmiy kanali @toshqindaryoga azo boling!

: admin (12-09-2017, 12:27)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 39) ( 0) ( 37) ( 2)
:
-
:
20 ...