» » Birinchi Prezidentning birinchi va songgi davlat kotibi Rahim Rajabov: Islom Karimov nega xalqdan pulini zudlik bilan sarflashni soragandi?

Birinchi Prezidentning birinchi va songgi davlat kotibi Rahim Rajabov: Islom Karimov nega xalqdan pulini zudlik bilan sarflashni soragandi?


OzA Birinchi Prezidentning birinchi va songgi davlat kotibi Rahim Rajabov xotiralarining davominielon qildi.

Oshanda bizda davlat boshqaruvi tarixida kutilmagan qaltis vaziyat roy berdi. Prezident hatto Ozbekiston televideniyesi orqali chiqish qilib, pulinglar bolsa mol-jon sotib olinglar, ushlab turmanglar, sarflanglar, deb togridan-togri xalqqa murojaat qildi.

Rossiya eski pulining orniga bir necha himoya vositasiga ega bolgan yangi pulini chiqardi. Oldi-sotdiga joriy etildi, lekin Ozbekistonda hali hech kimda bunday pul yoq edi. Odamlar qolida bolgan eski 50 rublliklar bir kechada kuyib ketdi. Oshanda bozor iqtisodiyotiga otishni, mustaqil ish faoliyati yuritishni endi boshlagan qanchadan-qancha odamlar qolida kok rangli dasta-dasta pullar faqat tandir-ochoqda yondirishgagina yaraydigan oddiy bir qogozga, pista pochoqqa aylandi-qoldi.

Oz pulimizning yoqligi ish samaradorligiga ham tasir korsata boshladi. Bunday vaziyatda nima qilish kerak, degan savol Islom Karimovga tinchlik bermay qoydi. Bilasizmi, shunday murakkab bir paytda buyuk sarkarda Amir Temur yordamga keldi, desam, hech mubolaga bolmaydi. Aniqroq aytganda, Sohibqironning mablagi tugab qolgani, hatto askarlarga beradigan nafaqa puli ham yoqligi haqida dunyoning qaysidir mamlakatidan chopar orqali Samarqandga yollagan maktubi va unga suyukli yori, maslahatchisi Bibixonimdan kelgan javob Islom Karimovning yodiga tushdi. Buyuk Amir Temurning aqlda tengsiz, suyukli rafiqasi Bibixonimning Amirim, ha, agar pulingiz yoq bolsa, aqlingiz ham yoqmi, unga nima bolgan?! degan sozlari Islom akaning bu masalaga yechim topishiga katta turtki berdi.

Shu gaplarni yozyapman-u, Islom Karimovning mustaqillikning dastlabki yilida xorijga qilgan tashriflari yodimga tushadi. Pul islohotidan bir-ikki yil burun Ozbekiston Prezidenti avval Hindistonga, song Turkiyaga rasmiy tashrif bilan bordi. Xorijiy safarga ketish arafasida delegatsiya azolariga vedomostga qol qoydirib, Hindistonga boladigan uch kunlik safarga 16 dollar, Turkiyaga esa 21 dollar miqdorida xizmat safari haqi berilgan edi. Ha, haqiqatdan ham pul tanqis edi. Odatda, pul yoq bolsa, oldi-berdi ham toxtaydi.

Pul yoq, xosh, nima qilish kerak?, deb boshi qotib turgan Islom Karimovning xayoliga yarq etib bir fikr keladi. Ha, puli bolmasa ham ilgari songgi misqoligacha Markazga jonatilgan, puldan ham aloroq, butun jahon hisoblashadigan oltini bor-ku Ozbekistonning! Lekin orta asrlarda bolgani kabi oltinni chontakka solib olib yurib bolmasa, unga dokondan biror narsa xarid qilish imkonsiz, xorijiy aeroportlarda yonilgi uchun hisob-kitob qilib bolmaydi!

Yodimda, osha paytda Islom Karimov sanoqligina rahbarlarni xonasiga yigib, shunday dedi: Muhokama qiladigan mavzuimiz juda nozik. Milliy pulimiz muammosi. Ozimizning milliy valyutamizga otish masalasi murakkab va u chozilib ketayapti. Biz ikki yirik davlat bilan muzokaralar olib bormoqdamiz. Bu ozaro ikki tomonlama ota yopiq muzokaralar bolgani sababli gap shu yerda va shu xonada qolishi shart deb biroz sukut saqladi-da, song gapida davom etdi: Pulni bosish jarayoni deyarli tugagan, qogoz pullar shu davlatlar omborlarida tayyor turibdi. Faqat shu qimmatbaho qogozlarga ketgan sarf-xarajat haqini tolab, ozimizning mutaxassislarimiz tomonidan yaratilgan va qator himoya chiziqlariga ega bolgan ozbek milliy qogoz pulini Ozbekistonga olib kelishimiz kerak. Bu bilan mustaqillikka erishish yolida yana bir muhim qadam qoygan bolamiz. Biz bu davlatlar bilan ozbek somi uchun bozor bahosida oltin bilan hisoblashamiz.

Sizni, Rahim Rajabovich, deya menga murojaat qildi Islom Abduganiyevich, shu davlatga (rivojlangan davlatlardan birining nomini aytdi), yana bir masul xodimga qarab, sizni esa (endi Sharq davlatlaridan birini tilga oldi) yuborishni rejalashtirayapmiz. Bir narsada nihoyatda ehtiyot bolishingizni sorayman. Xorijga uchayotgan samolyot Rossiyaning Ilichevsk shahrida yonilgi olishga toxtaydi, har bir aeroportda bolgani kabi u yerda ham samolyotni nazorat qiladigan bojxona xizmati mavjud. Bu tomonga uchayotgan samolyot (Yaqin Sharqdagi mamlakat aeroportining nomini aytdi Islom aka) shu yerda yonilgi olish uchun toxtaydi, u yerda ham bojxona bor. Bu masalalarni tushuntirish yoli bilan, shovqin-suronsiz, tinchgina hal qilmoq kerak.

Albatta, kutilmagan bu topshiriqdan avvaliga sarosimaga tushib qoldim. Shunday bolsa-da, xonasida, odamlar oldida etiroz bildirganim yoq. Lekin, yigilishdan keyin Islom Karimov xonasiga kirib:

Islom aka, men temir-tersakni bilaman, zavod-fabrikani bilaman, ana boring, qurilishning ham uddasidan chiqishim mumkin. Buning ustiga men ingliz tilini bilmasam, bunaqa operatsiyalarga umuman uquvim ham yoq, deya bunday murakkab va nozik topshiriqdan meni ozod qilishini soradim.

Islom akaning qattiq jahli chiqdi va menga qarab:

Ha qorqoq, yana davlat kotibi emish-a, deb baland ovozda gapirib tashladi.

Chidadim, nima ham qilishim mumkin edi? Milliy valyuta masalasi nihoyatda muhim, uni zudlik bilan joriy etish kerak. Keyin Prezident kimningdir manfaatini emas, xalq manfaatini, davlat manfaatini oylab ish qilayapti. Lekin, keyin malum bolishicha, qaysidir bir aeroportda samolyotimiz ushlangan. Tillolar hibsga olingan. Maxsus xalqaro komissiya barchasini tekshirgan. Tahlil qilib korilgach, bu tadbirda hech kimning qora bir niyati, shaxsiy manfaati yoqligi sababli va bu operatsiya endi mustaqillikni qolga kiritgan xalq manfaati va jahon xaritasida yangi paydo bolgan yosh davlatning bir martalik tadbiri ekani kabi asl sabablari tushuntirilgach, muammo diplomatik va yuridik yol bilan hal qilindi. Balki shu paytlarda zulmat saltanati debyuritiladigan Sovet Ittifoqidan ajralib chiqqanimiz ham yordam bergan bolsa, ajabmas.

Ha, albatta, davlat mustaqilligini qolga kiritish, keyin uning oyoqqa turishi hech qachon oson bolmagan. Endigina mustaqillik nashidasini surayotgan qariyb 22 millionli Ozbekiston xalqini har kuni oziq-ovqat, kiyim-kechak va boshqa hayotiy zarur vositalar bilan taminlash kerak. Dokonlar, bozor rastalari bom-bosh. Axir, ishchilarga maosh, pensionerlarga nafaqa, talabalarga stipendiya berish, qoyingki, jamiyatda, insonlar orasida boladigan ozaro munosabatlarning qariyb barchasi pul orqali amalga oshiriladi. Biz esa 3-4 yildan buyon boshqa davlat puli bilan yashar, moliyaviy faoliyat yuritar edik.

Shunday bir vaziyatda Islom Karimovning tashabbusi va gayrati bilan hukumat va moliya vazirligi xodimlarining hatti-harakatini haqiqiy jasorat, desa boladi. Bu ishda shu paytdagi rahbarlarning mustaqil Ozbekistonga bolgan mehri, vatanparvarligi, milliy goyaga sodiqligi va insoniy pokligi ularni ruhlantirar, dadil harakatlarga chorlar edi. Va, ana shu muhim, qaltis, lekin qilinishi muqarrar bolgan ish amalga oshdi.

Shunday qilib, mustaqil Ozbekiston oz puliga ega boldi. Lekin bu hali haqiqiy milliy valyuta emas, vaqtinchalik pul qogozlari edi, xolos. Xudoga ming qatla shukurlar bolsinki, hozir mana Ozbekiston oz tangasiga, boshqa pul birliklariga nisbatan qadr-qimmati belgilangan, yaxshi himoyalangan qogoz pullariga, davlat gaznaxonasiga, zamonaviy pul bosish korxonalariga, yuzlab banklariga ega.



Manba: Daryo.uz
: admin (18-01-2018, 08:58)
+1 (: 1)
. !

!


vote-icon
?

?
( 10) ( 0) ( 9) ( 1)
:
-
:
:
20 ... -