» » Amir Temur va Fransiya qiroli ortasidagi maktublar nima haqda edi?

Amir Temur va Fransiya qiroli ortasidagi maktublar nima haqda edi?


Xalq sozi Temuriylar tarixi Davlat muzeyi direktori Xurshi FayziyevningAmir Temurning Fransiya qiroli bilan yozishmalari haqidagi maqolasini elon qildi. Uni toligicha keltirib otamiz.

Jahon tarixida Fransiya bilan dostona munosabatlarimiz teran ildizlarga ega ekanini ifoda etuvchi malumotlar kop uchraydi.

Xususan, XIV asr ortalarida Buyuk Ipak yolining oarb mamlakatlariga olib boruvchi tarmogi turli nizolar tufayli inqirozga uchragan edi. Osha davrda Amir Temur turli sohalarda qitalararo aloqalar tiklanishiga sharoit yaratib berdi. Sohibqironning Yevropa qirollari bilan olib borgan muloqotlari orasida, ayniqsa, Fransiya qiroli Karl VI bilan yozishmalari alohida tarixiy ahamiyatga ega. 1394 va 1399-yillarda Amir Temur huzuriga kelgan Vizantiya imperatorining Konstantinopoldagi muovini Fransuaga Sandro ismli vakil hamroh bolgan. Sandroning qolida Genuyaning homiysi bolgan Fransiya qirolining Amir Temur nomiga yozilgan maktubi bor edi.

1402-yilda Karl VI Amir Temur bilan mustahkam siyosiy aloqalarni ornatishga intildi. Ular yozishmalarining bir qismi Fransiya hujjat arxivida saqlanadi. Mazkur maktublarda Amir Temur qirolning Sharqqa nisbatan siyosatini qollab-quvvatlagan holda, oz davlati bilan Fransiya ortasida savdo-sotiq yolga qoyilishining ahamiyatiga etibor qaratadi:Bizning u ulug amirdan kutganimiz shuldurki, doimo bizga shohona maktublarni yuborib, salomatliklarini bildirib tursalar, toki biz xotirjam bolgaymiz. Yana sizning savdogarlaringiz bu tarafga qatnab tursalar, biz bu yerda ularni azizu mukarram tutgumizdir, shuningdek, bizning savdogarlar u tarafga yuborilsa, siz ham ularni azizu mukarram tutsangiz, hech kimsa ularga zorlik qilmasa va zarar-zahmat yetkazmasa! Chunki dunyo savdogarlar bilan oboddir!.

Sohibqironning Fransiya qiroliga yozgan, bizning davrimizgacha lotincha tarjimasi yetib kelgan ikkinchi maktubi ham 1402-yil 1-avgust sanasi bilan belgilangan. Har ikkala maktub arxiyepiskop Ioann III tomonidan Fransiyaga yetkazilgan. 1403-yil iyunda Parijga yetib borgan arxiyepiskop Amir Temurning Fransiya qirolligini qiziqtiruvchi taklifini bayon etadi. Unda ikki davlat savdogarlarining erkin savdo munosabatlarini taminlash va savdo erkinligini tegishli bitim orqali kuchga kiritish oz ifodasini topgandi.

Amir Temurning ozaro hamkorlik togrisidagi tashabbusi Fransiya qiroli tomonidan mamnuniyat bilan qabul qilingani 1403-yil 15-iyunda Karl VI ning Sohibqiron nomiga yollagan maktubida oz ifodasini topadi. Yaratganning marhamati bilan franklar qiroli Karl muhtaram hazrat va muzaffar podshoh Temurbekka salom yollaydi va tinchlik tilaydisozlari bilan boshlanadigan mazkur maktubda Fransiya bilan Amir Temur davlati ortasida savdo aloqalarini ornatish masalasiga katta ahamiyat qaratiladi va shunday sozlar bilan yakunlanadi:Biz sizning ishlaringizni, foydali takliflaringizni qabul qilamiz, imkoni bor joylarda (ularga) barobar va undan ortiqroq iltifot korsatishga vada beramiz.

Amir Temur ham, Karl VI ham ozaro dostlik va birdamlikdan hamda savdo bitimi tuzishdan manfaatdor bolishganini mazkur maktublardan anglash mumkin. Akademik Akmal Saidov va Lyusen Keren hammuallifligidagi Amir Temur va Fransiya nomli asarda Vensan Frunyoning Amir Temur haqidagi ushbu fikri qayd etilgan:Amir Temur mavzusi Garbiy Yevropada Klavixo va Jenkinson safarnomalari elon qilinmasdan burun, shuningdek, Ibn Arabshoh, Sharafiddin Ali Yazdiy singari tarixchilarning asarlari tarjima qilinmasdan oldin tarixiy va adabiy mavzu sifatida mavjud bolgan.

Vatanimiz mustaqillikka erishgach, Ozbekiston dunyoning turli mamlakatlari bilan bolgani kabi Fransiya bilan ham siyosiy, iqtisodiy va madaniy aloqalarni ornatdi. Shunday qilib, Amir Temur va Karl VI tomonidan tamal toshi qoyilgan hamkorlik hamda birdamlik munosabatlari bugungi kunda ikki davlat ortasida yangi suratda rivojlanib bormoqda.



Manba: Daryo.uz
: admin (10-10-2018, 11:57)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 29) ( 0) ( 27) ( 2)
:
-
:
20 ... -