» » Bibi Netanyaxu va Altalena qasosi. Fashistlardan ilhomlangan sionistlar va ularning bugungi davomchilari haqida

Bibi Netanyaxu va Altalena qasosi. Fashistlardan ilhomlangan sionistlar va ularning bugungi davomchilari haqida


Daryo kolumnisti, rossiyalik siyosatshunos Mixail Magid bugungi Isroil siyosiy elitasida borayotgan voqealar haqida hikoya qiladi. U bosh vazir Binyamin Netanyaxuning parlament bilan ixtilofi hamda bu ixtilof ortida turgan ideologik qarama-qarshilik ildizlarini tahlil qiladi.

Isroil prokuraturasi bosh vazir Binyamin (Bibi) Netantyaxuni korrupsiyada ayblamoqda. Ayblov uch xil epizod boyicha: poraxorlik, qalloblik hamda ishonchni suiistemol qilish borasida ilgari surilgan va sud boshlangan. Matbuot esa Masiyaxu shohona qamoqxonasida Bibi qanday vaqt otkazishi haqida yozmoqda. Bosh vazir esa qarshi hujumga otgan. U Oliy sudning vakolatlarini cheklovchi va avvalgi sud tizimini barbod qiluvchi yangi qonunlarning qabul qilinishiga erishmoqchi.

Netanyaxuning hayoti va Isroil tarixining ogriqli nuqtalari bilan bogliq muhim tafsilotlar mavjud. Isroildagi joriy siyosiy inqirozga kop jihatdan ushbu tafsilotlar izoh bola oladi.

Benyamin Netanyaxu Isroil davlati tashkil qilinganidan bir yil otib, 1949-yilda sionizmning revizionist oqimi yetakchisi bolgan Zev Jabotinskining shaxsiy kotibi va tarix fani professori Bension Netanyaxu oilasida tugilgan. Isroil davlati tuzilganidan keyingi 19501960-yillar Bension singarilar uchun tahlikali vaqt bolgan. U ham oz boshligi kabi ong-radikal millatchilik qarashlar egasi edi. Ehtimol, Bension Isroilning osha paytdagi revizionistlari yetakchisi bolgan Manaxem Begindan ham kora arablarni qattiqroq yomon koradigan odam bolgan bolsa kerak.

1930-yillarda taniqli revizionistlardan biri Abba Aximeir Fashist kundaliklari nomli kitob yozgan va ushbu kitob nomi hazil nom emas edi. Bu oqim vakillaridan ayrimlari Gitler zor odam va agar antisemitizm bolmaganida, boshqa hamma narsa yaxshi degan fikrda bolgan. Urush yillarida esa eng radikal revizionistlar Gitlerga hamkorlik ham taklif qilgan va ularning maqsadi Falastinni inglizlardan tortib olib, u yerda yahudiy davlati tashkil qilish bolgan.

Revizionistlar sionizm ichida birinchi rus inqilobidan to 1977-yilgacha hukmronlik qilgan oqim sotsial-demokratlar oqimining raqiblari bolgan. Arablar bilan murosa yolining dushmani bolish bilan birga revizionistlar, shuningdek, sotsialistik mamlakatlarga xos bolgan, davlatning iqtisodiyot ustidan hukmronligi masalasini ham qattiq qoralagan. Tarixchi Enrst Noltye aytganidek, revizionistlar 19191945-yillardagi fashizm davrida shakllangan bolib, sionizmning ongchilari bolmish bu oqim vakillari bir necha on yilliklar mobaynida fashizmga xos muayyan belgilarga ega bolgan (radikal millatchilik, davlat va rahnamolarning shaxsiga siginish, har qanday sotsialistlarni yomon korish).

Revizionistlar arablarning tinch aholi vakillariga nisbatan terrorlar uyushtirgan va yahudiylarning ham sotsialistik ruhdagi namoyishlariga hujum qilgan; namoyishlarni izdan chiqarish uchun shtreyk-brexerlar tashkil qilingan. Oz raqiblarini ular bolsheviklar deb nomlagan. Yahudiy sotsialistlari va revizionistlar ortasidagi ozaro nafrat juda katta edi. Yahudiy ishbilarmonlarining malum qismi sotsializm tahdidi, yani xususiy korxonalarni egalaridan tortib olinishi masalasiga yechim sifatida revizionistlarni maqbul korgan. Yevropada ham biznes vakillari tomonidan fashizmning moliyalashtirilishi va yirik biznes egalarining oglilari tomonidan harakat toldirilib, qollab-quvvatlanishiga ham ayni shu narsa sabab bolgan edi.

Bolajak Isroil davlatining ozagi shakllangan Falastinda va keyinchalik, Isroilning ozida bir payt ish fuqarolar urushi boshlanishiga qarab ketayotgan edi. Radikal ongchilar vakillari ozlarining Etsel va Lexi nomli jangari guruhlarini tashkil qilgan edi va ular yanada yaxshiroq qurollanishga urinishayotgan paytda Isroil armiyasi ushbu guruhlar uchun qurol-yarog olib ketayotgan Altalena kemasini choktirib yuborgan. Natijada, Tel-Avivda sionizmning sotsialistlari va revizionistlari ortasida mojaro kelib chiqqan.

Mohiyatan Ispaniyadagi fuqarolar urushining Isroildagi qisqa muddatli talqini bolgan osha mojaroda sotsial-sionist respublikachilar golib chiqdi va yuz bergan voqeani fashistik qozgolonni bostirildi deb atashdi. Ish katta miqyosli yahudiy fuqarolar urushiga aylanib ketmaganiga sabab esa har ikki taraf ham Isroilni arablar qamal qilishidan qorqishgani boldi va taqdir bilan oyin qilmasdan, aksincha, kuchli dushmanga qarshi birlashishni maqul korishdi.

Taqdirni qarangki, Falastin arablarini Isroil egallab olgan joylardan siqib chiqarish loyihasini ota-ongchi yahudiylar emas, balki sotsial-sionistlar amalga oshirdi. Lekin revizionistlar shunda ham norozi boldi. Gap shundaki, Isroil tashkil qilinishidan keyingi ilk on yilliklarda uning siyosiy va iqtisodiy hayotida sotsialistlar mutlaq hukmronlik qilgan. Armiyani, politsiyani, mamuriy boshqaruvni, hukumatni, OAV va kasaba uyushmalari aynan ular nazoratida bolgan. Maktablarda oqituvchilar bolalarga sotsialistlarning raqiblari davlat dushmanlari boladi deb tushuntirgan. Sanoatni boshqarishda davlat apparati katta tasirga ega bolgan, shu orqali yaxshi ish joylari taqsimotida ham (shuningdek, katta xususiy sektor ham mavjud bolgan).

Boshqa oqim vakillariga revizionistlarga, stalinistlarga hamda diniy partiyalarga saylovlarda qatnashishga imkon berilgan bolsa-da, (har qalay, sistema SSSRnikidan farq qilar edi), baribir ular ushbu tadbirda begonadek edi. Boz ustiga, muxolifat juda kuchli nazorat ostida tutilgan. Maxsus xizmatlar apparatini tolaligicha nazorat qilgan Iser Xarel bosh vazir David Ben Gurionning dosti edi va u davlatdagi ikkinchi shaxs bolib, ular ikkalasi Isroil siyosatidagi koplab muhim masalalarni dostona tushlik ustida hal qilib qoyaverishgan.

Rasman Isroil kop partiyaviylikka asoslangan, demokratik davlat bolib, amalda esa davlatning eng tepasida otirgan sotsial-sionistlarning qatiy diktaturasiga asoslangan mamlakat edi. 1977-yilda tarixda birinchi bor Isroilda revizionistlar partiyasi Likud saylovlarda yutib chiqib, hukumat tepasiga kelgunicha ish shu zaylda davom etdi. Oshandan buyon esa hukumat koalitsiyalarida revizionistlarning, sotsial-sionistlarning va boshqa partiyalarning vorislaridan iborat vakillar bir-birini almashlab kelmoqda.

19501960-yillardagi Bibiga qaytsak. Bunday vaziyatda uning otasi oz joyida uzoq vaqt qola olmasdi. Oxir-oqibat uni universitetdan ketishga majbur qilishdi. Oila AQShga muhojirlikka ketdi va vaqti-vaqti bilan Isroilga kelib turishdi. Bibi oz otasini taqib qilganlarga va ular tashkil qilib olgan ichkaridagi davlatga nisbatan nafrat bilan yashadi.

Revizionistlarning vorisi bolgan Likud partiyasi va ushbu partiyaning natsionalistik bloki vakili bolgan Netanyaxuning boshqaruv davri bu Altalenaning qaytishi hisoblanadi. Undagi shaxslarning qarashlari malum manoda ozgargan bolsa-da hamda 19301940 yillardagi revizionistlarning goyalarini takrorlamasa-da, lekin ushbu ongchilar bloki oz atrofida bir paytlar sotsial-sionistlar boshqaruvidan jabr korganlarni yoki ozini jabrlanganlarning vorisi deb bilguvchilarni toplagan.

Bular Isroilga arab mamlakatlaridan kelgan yahudiylar (ulardan aksariyati Isroilga Yevropadan kelgan yahudiylar tomonidan kamsitilishdan arz qilishardi), ultra-ortodoksal dindor iudeylar (ularga Isroil davlatining dunyoviy xarakteri yoqmasdi), ota millatchi yahudiylar va shuningdek, oziga Ben Gurion hukumati yetarlicha etibor qaratmagan deb hisoblagan kambagal yahudiylardan iborat odamlardir. Netanyaxuning ichkaridagi davlat bilan jangining asl ildizi shu yerda bolib, Isroilda haqiqatan ham sotsial-sionistlar va ularning tarafdorlari bilan vorislari hanuz davlat va jamiyat boshqaruvining muhim sohalarini eng birinchi navbatda, armiya va sud tizimini nazorat qilib turibdi.

Bibi va sud organlari ortasidagi urush bu nafaqat siyosiy yetakchi va davlat mashinasidagi unga boysunmaydigan qismlar ortasidagi urush bolibgina qolmasdan, balki bu hali Isroil davlati tashkillanmasidan avval butun sionizm harakatini larzaga solgan eski urushning davomi, Altalena uchun qasos hamdir.



Manba: Daryo.uz
: admin (13-09-2020, 16:25)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 34) ( 0) ( 32) ( 2)
:
-
:
20 ... -