» » Boriga baraka, Omad shou, Millioner shou kabi korsatuvlar tomoshabinga nima bermoqda?

Boriga baraka, Omad shou, Millioner shou kabi korsatuvlar tomoshabinga nima bermoqda?


Ishonch gazetasida jurnalist Zebo Namozovaning Hayot qimor emas sarlavhali maqolasi chop etildi. Ushbu maqolada hozirgi kunda telekanallarda namoyih etilayotgan turli yutuqli oyinlar tanqid ostiga olingan. Quyida maqola toliqligicha etiboringizga havola etiladi.

Qimor nima?

Islom dinida qimor taqiqlangan va harom qilingan illat hisoblanadi. Buning kasofatidan qanchalab odamlarning hayoti izdan chiqqaniga misollar juda kop. Biroq taassufki, insoniyatning oziday kohna tarixga ega qimor zamonlar osha taraqqiylashsa taraqqiylashdiki, urfdan qolgani yoq. Tobora globallashayotgan bugungi kibervirtual dunyo esa uning yanada gullab-yashnashi uchun yangidan-yangi imkoniyatlar yaratayotgandek goyo... Shulardan biri teleoyinlardir. Kundan-kunga ommalashib, odamlar shuurini band etib borayotgan oyinlar, yutuqli teleshoular, savdo bozorida xaridorlar auditoriyasini oziga tortishga qaratilgan jilvagar lotereya oyinlari chetdan qaraganda kongilochar dastur, reklama yoki raqobat maydonidagi oziga xos kurashga oxshab tuyulsa-da, mohiyatan muqaddas va sahih kitoblarda taqiqlangan qimor oyinining aynan ozidir.

Arab tilida muomala qiluvchilarga xatari bor har bir xatti-harakat qimor deb ataladi. Boshqacha qilib aytganda, golib maglubdan biror narsa oladigan har bir oyin qimor hisoblanadi. Quroni Karimda shunday deyilgan: Sendan xamr va qimor haqida sorarlar. Sen Ikkisida katta gunoh va kishilar uchun naf bor, biroq gunohlari naflaridan kattadir, deb ayt. Va sendan nimani nafaqa qilishni sorarlar. Sen Ortiqchasini, deb ayt. Alloh shundoq qilib sizga Oz oyatlarini bayon qiladi. Shoyadki, tafakkur qilsangiz. (Baqara surasi, 129-oyat)

Demak, qimorning hukmi quyidagicha: osonlik bilan mehnat qilmay, oshiq, qarta oynash yoki boshacha nomlangan oyinlar orqali odamlarning pulini olish harom.

Teleekranlarimizni bezab turgan va keyingi paytlarda goyoki kim ozarga har bir kanalda tashkil etilayotgan, mohiyatan esa qimorni eslatuvchi korsatuvlarni bir koz oldingizga keltiring: Boriga baraka, Omad shou, Millioner shou, Oltin kalit... Ular shakl jihatdan biroz farq qilsa-da, ammo barchasining negizida kopchilikning pulidan kamchilikka foyda keltirish, mehnat qilmasdan oson pul topish, ozgalarning hisobidan bir pasda boyib ketish mashinali yoki uyli bolib qolish kabi notogri goyalar mujassam. Men bu korsatuvlarning hech birida ishtirok etmaganman. Hattoki korsatuv ishtirokchilari yoki uni tayyorlab efirga uzatishda xizmat qilayotgan insonlarga hasad bilan boqmayman. Meni oddiy inson sifatida korsatuvni berilib tomosha qilayotgan ota-onalar, ularga qoshilib zavqlanayotgan va ich-ichidan oson mashinali, qimmatbaho buyumli yoki uyli bolish istagi tugilayotgan bolalarimizning oy-xayollarida yuzaga kelayotgan ozgarishlar xavotirga solmoqda. Ayting-chi, bu kabi yengil-yelpi, dinimiz ahkomlariga togri kelmaydigan aqidalarga tayangan shoularning jamiyatimizga qanday foydasi bor? Umuman, biz bu korsatuvlar orqali farzandlarimizga nima beryapmiz?

Oyin ortidagi balo

Albatta, biz nazarda tutayotgan oyinlarni intellektual yutuqli oyinlar bilan aslo solishtirib bolmaydi. Inson bilimi, tafakkuri va fikrlashi orqali yutuqqa erishishini targib qilish yoshlarimizni oz ustida ishlashga, yoshlikda sabr-toqat bilan ilm egallab, jamiyatga kerakli inson bolish mumkinligini anglab yetishga yordam beradi. Shaxsan ozim ham bunday oyinlarni miriqib tomosha qilganman va bilimdonlarga havas qilganman. Yutuqli shou oyinlari esa ozganing hisobidan boyishni targib etgani tufayli yoshlarga salbiy tasir korsatadi. Bu xususida psixolog Zebuniso Ahmedova quyidagicha fikr bildirdi:

Mazkur shou korsatuvlari yoshlarimizni oz oldilariga togri maqsad qoyishdan chalgitadi. Ular mohiyatan qimor bilan teng. Shu manoda millatni tanazzulga yetaklovchi omil desak, aslo xato emas. Inson buyumni halol mehnati evaziga olishga rozi bolishi kerak. Bu oyinlarda (ularning qanchalik adolatli otishi menga qorongu) tasodifan mashinali bolayotgan odamlarni korgan tomoshabin konglida mehnatsiz mashinali bolish istagi gimirlaydi. Agar korsatuvni tomosha qilib zavqlanayotgan yoshlar hayotning oz qoidalari borligini, tasodifiy omad va baxt bir afsonaligini anglasa, olam guliston. Ammo bunday bolmasa, ular hayotda tasodifan va oson keladigan yutuqlarni kutib yashaydi. Ruhiyati bunday oy-xayollar bilan band insonda intiluvchanlik, shasht va vajohat ortga chekinadi. Endi u oson pul topish yolini qidira boshlaydi. Ehtimol, oziga boyvachcha qaynata (yigitlar) yoki kuyov (qizlar) qidirar, rejalari ish bermasa, boshqa notogri yollarga qol urishi ham mumkin. Hayotning tekin tasodiflariga ishonadigan bu kabi yoshlar jamiyatni ozgartirishga, texnik ixtirolar qilishga ozlarini masul sezmaydi. Bu esa bizning, yani jamiyatning maglubiyatidir.

Ehtimol, shundanam vahima yasash kerakmi, bular bir kongilochar dasturlar-ku dersiz? Ammo bitta bolsin, ikkita bolsin, barcha kanallarda yoppasiga lotereyali oyinlarning urchib ketishi, buning ustiga salqin, energetik ichimliklar, qotirilgan non bolakchalari kabi inson salomatligi uchun zararli bolgan konservantlar qoshilgan yegulik mahsulotlari savdosigacha lotereya oyinlari orqali yoshlar, ayniqsa, oquvchi bolalarning etiborini tortishga erishayotganiga nima deysiz? Osha mahsulotlar tabiiy va soglom, salomatligimiz uchun foydali bolsa ham mayli edi... Ammo ana shu turdagi mahsulotlarni ishlab chiqarayotgan firmalar energetik ichimliklar va ularning inson salomatligiga jigar, yurak va asab tizimiga salbiy tasir etishi haqida odamlar qanchalik kop malumotga ega bolgani sari, yoshlar va aholining ishonchini yoqotmaslik uchun tobora rang-barang reklama yollarini izlab topmoqda. Afsuski, yutuqli shou korsatuvlari mehnatsiz imkoniyatni targib etish bilan shugullanayotgan bolsa, endilikda oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqaruvchi firmalarning oylab topayotgan aqlli biznes goyalari yoshlarimizni nosoglom yeguliklar va ichimliklarga ruju qoyishiga olib kelmoqda. Xosh, bu xaridorni zabt etish yolidagi foydali choralar oz natijasini bersa (albatta ular oz maqsadlariga erishmoqda), uning zararini kim koradi?

Yutuqli savdolarning jabrdiydalari kim?

WF, Sitro, Tizer Bular bugungi kunda internet va teleekranlarda eng kop targib qilinayotgan, kerakli qopqoqlarini yigsangiz Nexia, Lacetti, Cobalt kabi avtomashinalar yutib olishingizni vada qilayotgan ichimliklar. Albatta, har yarim soatda tinimsiz aylanib turgan bunday chaqiriqlar osmir bolalar, ayniqsa, maktab oquvchilarining qiziqishini oshirmoqda.

Yaqinda maktabda ishlaydigan bir tanishim bu boradagi kuzatuvlarini aytib qoldi: Bunday ichimliklarni 18 yoshga tolmagan bolalarga sotish qonun jihatdan taqiqlanganiga qaramasdan, deyarli har kuni qaysidir oquvchi qolida koramiz va ularga bunday ichimliklarni ichishni taqiqlaymiz. Afsuski, oquvchilarga ichimlikning zarari haqida muntazam ravishda tushuntirsak-da, ular bunday ichimliklarni istemol qilishni goyoki zamonaviylik belgisi sifatida talqin etayotganini sezaman.

Bir kuni 5-sinf oquvchilaridan birining onasi keldi. Bolamga har kuni ovqatlanishi uchun pul bersam, u ovqatlanish orniga maktabdan qaytayotganida kochadagi dokonlardan Tizer ichib yurgan ekan. Nega bunday qilding? desam, Mashina yutmoqchiman, deydi.

Axir, u mashinani yutgunicha sogligidan ajraydi-ku? deydi zorlanib ona.

Jamiyatimizga foydali lotereyalar kerak

Har bir jamiyatning oz kamchilik va yutuqlari bolishi tabiiy. Ammo manaviyatimizga bolta uradigan, dinimiz ahkomlariga zid bolgan bunday kongilochar shoular va yutuqli oyinlarni targib-tashviq etishda bizga teng keladigani bolmasa kerak. Aks holda, tag-zamiriga yetmasdan turib, nima uchun butun jamiyatimiz, iqtisodiyotimizni rivojlantirishga hissa qoshadigan emas, qaysidir toifaga daromad keltiradigan, vaqtinchalik kayfiyatni kotarishdan nariga ota olmaydigan saviyadagi loyihalarni olqishlaymiz?

Matbuotda yozilishicha, yashirin iqtisodiyotga barham berish maqsadida Chili davlati soliq vazirligi juda katta miqdordagi yutuqli lotereya elon qilgan ekan. Unda qatnashish uchun aholi xarid amalga oshirganda beriladigan kassa cheklarining raqamini maxsus bazada royxatdan otkazishi kerak. Qancha kop kassa chekini kiritsangiz, shuncha kop yutish imkoniyatingiz oshadi. Oz-ozidan bu narsa kutilganidan ham ziyoda foyda bergan. Chunki endilikda xalq har bir xaridi uchun sotuvchilardan kassa cheklarini talab qilishni boshlagan.

Bu kabi lotereya keyinchalik Gruziya va Litvada ham otkazilgan. Masalan, Litvada 2017-yil 28-noyabrda shunaqa lotereya boshlangan va hozirgacha otkazilib kelinmoqda. Unda bir yevrodan koproq miqdorda savdo qilgan inson tolov chekidagi raqamni maxsus tashkil qilingan saytga kiritishi kerak. Yutuq esa oz emas. Har hafta yuz kishiga 50 yevrodan beriladi, har oy yakunida bir nafar baxtli ishtirokchi 5 ming yevro yutuqni qolga kiritadi.

Albatta, bu kabi iqtisodiyotimizga, aholiga foydali aksiyalarni boshqa yonalishlarda ham otkazish, bu borada xorij tajribasini organishimiz lozim. Birovning haqi evaziga uyushtirilmagan, faqatgina jamiyatga foyda keltiradigan, qimordan butkul xoli bolgan bunday lotereya oyinlarini televideniye orqali qiziqarli shou korsatuvga aylantirish mumkin. Bu kabi goyalar amaliyotga tatbiq etilib, korsatuv tarzida tayyorlansa, uni hozirgi yutuqli oyinlarning muxlislaridan ortiq tomoshabinlar tomosha qilishi shubhasiz. Eng muhimi, bundan esa iqtisodiyotimizdagi yashirin ogirliklarning oldi olinib, jamiyatimizga kutilganidan ham koproq foyda keltiradi.



Manba: Daryo.uz
: admin (27-05-2019, 14:14)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 40) ( 0) ( 39) ( 1)
:
-
:
:
20 ... -