» » Choldagi zarba. 3-sentabr AQShning Iroqqa qarshi birinchi harbiy operatsiyalaridan biri amalga oshirilgan kun

Choldagi zarba. 3-sentabr AQShning Iroqqa qarshi birinchi harbiy operatsiyalaridan biri amalga oshirilgan kun


Bundan 24 yil avval aynan ushbu sanada IroqAQSh tarixidagi nizolaridan biri sodir boldi. Qoshma Shtatlarning dengiz hamda havo kuchlari birgalikda 3-sentabr kuni qurdlarnig fuqarolar urushidagi Iroq hujumiga javoban mamlakat janubidagi havo hujumlari mudofaasiga aynan havo orqali zarba berdi. Dengiz kemalari va havo kuchlari bombardimonchilari tanlab olingan havo mudofaasi nishonlariga oq uzdi. Shunday qilib, 3-sentabrning tongi iroqliklar uchun 27 ta (qanotli) raketani qabul qilib olish bilan boshlandi.Daryo yaqin tarixdagi ushbu voqea haqida hikoya qiladi.

1996-yil 31-avgustda Iroqning Saddam Husayn boshqaruvi ostidagi hukumati oz harbiylarini Iroq Qurdistoniga Qurdiston Vatanparvarlik ittifoqi va Qurdiston demokratik partiyasi ortasida kelib chiqqan fuqarolik urushlarini bartaraf qilish uchun bostirib kirishga buyruq beradi. 1991-yildan beri eng kattasi bolgan ushbu hujum amerikaliklarda Saddam Husaynning 1988- va 1991-yillardagi kabi qurdlarga qarshi genosid kampaniyasi ekanidan xavotirga tushishdi. Mamlakat rahbari BMT Xavfsizlik kengashining 688-sonli qarorini buzgan. U Iroqning etnik ozchiliklariga taziyq otkazishda ayblangan.

Dastlab zarbalarni samolyot-tashuvchi kemalar yordamida samolyotda uyushtirish rejalashtirilgan edi. Amerikaliklar juda yaxshi qurollanishgan edi, ularning ixtiyorida nishonni aniqlay oluvchi qiruvchi samolyotlar, suvosti kemasiga qarshi moslamalar va koplab bombardimonlar bor edi. Reja boshqa bolgan bolsa-da, zarba AQSh dengiz kuchlarining quruqlikdagi harbiy kemalari va havo kuchlari bombardimonlari tomonidan (qanotli) raketadan foydalangan holda amalga oshirildi.

1996-yilning 3-sentabrida shtatlarning havo va dengiz kuchlari birgalikda amalga oshirishi kerak bolgan Choldagi zarba operatsiyasi boshlandi. Operatsiya doirasida AQSh harbiylari turli-tuman kuchli va oz zamonasining eng yaxshisi bolgan bombardimonchilari va koplab texnikalari bilan Iroq havo mudofaasi tomon 27 ta raketa uchirildi.

Shundan song, Fors korfazidagi 23 ming AQSh harbiylari Iroqning har qanday javobiga juda yuqori darajada hushyor holatda tayyor turibdi, deb takidlagan rasmiylar. Saddam Husayn Iroq televideniyesi orqali oz xalqiga murojaat qilib, harbiylarni AQSh zarbalariga qarshi xushyor turishga chaqirdi.

Ikki tomon rasmiylarining bayonotlari bir-biriga unchalik ham togri kelmaydi: Saddamning aytishicha, hujumdan korilgan zarar minimal bolgan va raketalarning aksariyati urib tushirilgan, ammo u aholi yashash punktlariga yonaltirilgani uchun u yerdagi aholi koproq talafot korgan; amerikaliklarning takidlashicha, raketa hujumlari nisbatan aholi kamroq joyga uyushtirilgan bolib, u havo hujumlariga qarshi mudofaa qomondonligi obyektlariga qaratilgan bolgan. Raketalarning 14 tasi Shimoliy Fors korfazidagi Dengiz kuchlari kemasi tomonidan, qolgan 13 tasi esa Guamdan uchib kelgan havo kuchlarining bombardimonchilari tomonidan uchirilgan.

Hujum yakunlangach, Bogdod uzra havo reydi sirenalari eshitilganidan song Pentagon hujum yakunlari Iroqqa yetkazilgan zarar hisobotini kutib turardi. Bir necha soatdan song AQSh prezidenti Klinton Iroqqa qarshi harbiy va iqtisodiy sanksiyalarni imzoladi.

Ushbu operatsiyada Amerikaga yordam bergan davlat Buyuk Britaniya boldi, u moddiy-texnik jihatdan AQShni qollab-quvvatladi: Guamdan Fors korfasiga uchgan AQShning B-52 samolyotlari Hind okeanidagi bazada yonilgi quyib, parvozni davom ettirdi. Shuningdek, hujumdan oldin ikki davlat oz fuqarolarini Iroqni zudlik bilan tark etishga chaqirdi.

Buyuk Britaniya Bogdodga nisbatan jazo chorasi sifatida uchish taqiqlangan zonalarni kengaytiradi. Ozgarish ittifoqdoshlarning samolyotlariga Bogdoddan taxminan 50 kilometr uzoqlikda uchishga imkon beradi. Janubiy zona shimoldagisi singari Britaniya, Fransiya va AQSh samolyotlari tomonidan qoriqlanadi. Qoshimcha samolyotlar talab qilinmadi.

Birinchi navbatda Shimoliy va Janubiy uchish taqiqlangan zonalardagi jangchilar nishonga olingani uchun qasos sifatida uyushtirilgan hujum, shu bilan birgalikda Iroq havo mudofaasi infratuzilmasini yomon ahvolga olib kelishga, yer-havo raketalari uchastkalari va qomondonlik, boshqaruv va aloqa joylarini nishonga olgan edi va qaysidir manoda ushbu hujum ozini oqladi va kerakli natijaga erishdi.

Ammo hujumlar Iroqning shimoliy kampaniyasiga qanday tasir otkazgani munozarali mavzu. Ular Qurdiston demokratik partiyasi Irbilni oz nazoratiga olganidan song, Iroq qoshinlari Qurdiston hududidan chiqib ketdi. QDP Qurdiston Vatanparvarlik ittifoqini boshqa tayanch punktlaridan quvib chiqardi va Iroqning qoshimcha yordami bilan Sulaymoniyani qolga oldi. QVI va uning rahbari Jalol Talabani chegara tomon chekinishdi. Amerika kuchlari Iroq milliy kongressining 700 xodimi va olti mingta garblik qurdlarni Iroqning shimoliy qismidan evakuatsiya qildi. Iroqning ushbu yurishiga AQSh va Buyuk Britaniya boshqa havo operatsiyalarni rejalashtirdi, bu endi boshqa hikoya...

Mirjalol Qosimov tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (3-09-2020, 13:10)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 6) ( 0) ( 4) ( 2)
:
-
:
20 ... -