» » 9-sentabr Yupiterning beshinchi yoldoshi Amalfeya kashf qilingan kun

9-sentabr Yupiterning beshinchi yoldoshi Amalfeya kashf qilingan kun


1610-yilda Galileo Galiley teleskop orqali Quyosh sistemasini kuzatishni boshlaganida eng birinchi bolib Yupiterning tortta eng yirik yoldoshlarini kashf qilgan edi. Shu sababli osha yoldoshlarni fanda Galiley yoldoshlari ham deyiladi. Uzoq vaqtgacha Yupiterda faqat tortta yoldosh bor deb qaralgan. Lekin hozirda bu eng yirik sayyoraning 79 ta tabiiy yoldoshi borligi fanga malum.

9-sentabr Yupiterning ushbu kop sonli yoldoshlaridan beshinchisi Amalfeya kashf qilingan kun.Daryo sana munosabati bilan Amalfeya haqidagi qiziqarli faktlarni taqdim etadi.

Uni 1892-yilning xuddi shu sanada amerikalik astronom Edvard Barnard tomonidan Kaliforniyadagi San-Xose shahri yaqinidagi Gamilton togida joylashgan rasadxonadagi 91 santimetrlik refraktor vositasida kashf qilingan edi.

Amalfeya Yupiter yoldoshlari orasida olchamlari jihatdan beshinchi orinda turadi (faqat eng birinchi ochilgan Galiley yoldoshlari undan yirikroq xolos). Tartib boyicha ham beshinchi bolib ochilgani uchun unga har jihatdan JV (Jupiter V), yani beshinchi nomi mos keladi. Haqiqatan ham u kashf qilingan dastlabki paytlarda hamma astronomlar tomonidan shunchaki beshinchi yoki JV deb qayd qilinar edi. Hatto kashshof Barnardning ozi ham bu jismga alohida nom berishni maqul topmagan. Unga Amalfeya nomini fransiyalik yozuvchi va astronom Kamil Flammarion taklif qilgan. Amalfeya qadimgi yunon afsonalarida mabud Zevsni oz suti bilan boqqan echkining nomi bolib, Yupiter esa aynan Zevsning rimliklar afsonalaridagi analogi hisoblanadi. Yoldoshning ushbu nomi 1976-yilga kelibgina Xalqaro astronomiya ittifoqi tomonidan rasman tasdiqlangan.

Qizigi shundaki, xuddi bizning Oy kabi Amalfeya ham Yupiterga faqat bir tarafi bilan yuzlanib turadi. U oz sayyorasi atrofini 12 soatga yaqin muddat ichida aylanib chiqadi (aniqrogi, 11 soat-u 57 daqiqa). Amalfeya togridan togri vizual kuzatuv orqali aniqlangan oxirgi tabiiy yoldosh hamdir. Uni Barnard bevosita teleskop orqali kuzatib, korgan va avval nomalum yoldosh ekanini payqab qolgan. Yupiterning qolgan barcha keyingi yoldoshlari esa yoki fotosuratlarni xronologik tahlil qilish orqali yoki ushbu sayyoraga yetib borgan avtomat kosmik stansiyalar orqali kashf qilingan.

Muzaffar Qosimov tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (9-09-2020, 11:25)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 8) ( 0) ( 6) ( 2)
:
-
:
20 ... -