» » Ukraina kosmik dasturlariga berilgan zarba. Zenit-2 eltuvchi raketasining halokati haqida

Ukraina kosmik dasturlariga berilgan zarba. Zenit-2 eltuvchi raketasining halokati haqida


1998-yilning 9-sentabridan 10-sentabriga otar kechasi, tungi 00:29 da Boyqongir kosmodromidan Zenit-2 raketasi startga chiqdi. Uning oz bortida umumiy qiymati 2,8 milliard dollarga teng bolgan suniy yoldosh aloqasini taminlovchi Globalstar loyihasining 12 dona suniy yoldoshini quyi Yer tevarak orbitasiga eltishi lozim edi. Biroq startdan atigi besh daqiqa otib, belgilangan masofaning hali chorak qismi ham bosib otilmagan bir paytda raketa osmonda parchalanib ketdi va uning bolaklari Oltoy va Tuva Respublikasi hududiga qulab tusha boshladi.

Zenit-2turidagi raketalarni Ukraina ishlab chiqargan. Aniqrogi, Dnepropetrovskdagi Yujmash zavodida seriyali yigilgan bu turdagi raketalarni Yujnoye nomli ilmiy tadqiqot birlashmasi loyihalagan. Raketani loyihalash ishlari 1985-yilda yakunlangan bolib, dastlabki tajriba namunalari 1987-yilda amalga oshirilgan.

Zenit-2raketasi 57 metr uzunlikka ega bolgan va start paytida 445 tonna tosh bosgan. U suyuq kislorod va kerosin yoqilgisida harakatlangan. Ikki bosqichli dvigatelning har ikkala bosqichini Moskvadagi Energomash korxonasi yetkazib bergan.Zenit-2turidagi raketalar jami 11,5 tonna foydali yukni orbitaga eltib qoya olish imkoniga ega bolgan (agar start ekvatorga yaqin joydan bajarilsa, foydali yuk 15 tonnagacha bolishi mumkin).

Zenit-2raketasining ishonchliligi nisbatan barqaror bolgan. Endigina mustaqillikka erishgan Ukraina ushbu raketa orqali jahon kosmonavtika bozorida oz ulushini egallashni maqsad qilgan edi. Shu sababli 31 ta startdan sakkiztasi muvaffaqiyatsiz yakunlangan bolsa-da, Ukraina rahbarlari osha paytdagi Globalstar xojayinlarini ushbu raketadan foydalanishga kondira olgan.

Kelishuvga kora, amerikaliklar UkrainagaZenit-2 uchun ikkita yirik loyihaga buyurtma berishi kerak edi va ulardan birida Globalstar loyihasining 36 dona suniy yoldoshlari quyi orbitaga olib chiqilishi kerak bolsa, ikkinchisida Sea Launch loyihasidadengiz platformasidan turib kosmik start loyihasida ishtirok kozda tutilgan bolgan. Loyihaga va kelishuvlarga ishonch bergan shaxs, ehtimol, Ukrainaning osha paytdagi prezidenti Leonid Kuchma bolgan bolsa kerak. Chunki aynan Kuchma Ukraina prezidenti bolishidan avval Dnepropetrovskdagi osha Yujmash zavodiga rahbarlik qilgan.

Tekshirishlarda bu halokat sababi raketaning boshqaruv tizimidagi nosozlik bilan bogliq bolgani haqida xulosa qilingan. Mutaxassislar uning bort kompyuterlari ishdan toxtab qolgani tufayli dvigatellar avariyaviy halokatga sabab boladigan tarzda ishlay boshlagan va oqibatda portlaganini aniqlashgan.

Zenit-2raketalari bundan keyin ham foydalanishda davom etdi. Keyingi startlarda, albatta, ushbu halokat sabablaridan xulosa chiqargan holda uch karra sifat nazorati sistemasi joriy qilindi va raketaning ishonchliligini orttiradigan boshqa takomillashtirish chora-tadbirlari bajarildi. Xususan, uning Sea Launch loyihasi bilan hamkorligi keyin ham davom etdi va 1999-yilda ular dengiz platformasidan parvozni muvaffaqiyatli amalga oshirdi.Zenit-2 raketasining hozircha oxirgi parvozi 2017-yilda bajarilgan. Hozirda bu turdagi raketalarning yangi, takomillashgan modellari chiqarilgani boisZenit-2ni ishlab chiqarilishi toxtatilgan.

Muzaffar Qosimov tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (10-09-2020, 08:40)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 39) ( 0) ( 38) ( 1)
:
-
:
:
20 ... -