» » Ibtidoiy odamlarning Versali. Lasko goridagi qadimiy suratlar topilganiga 80 yil boldi

Ibtidoiy odamlarning Versali. Lasko goridagi qadimiy suratlar topilganiga 80 yil boldi


Bundan 80 yil avval 1940-yilning 12-sentabr kuni Fransiyada ilm-fan uchun muhim voqea sodir boldi. Bir nechta yosh bolalar hozirda ozining qoyatosh suratlari bilan mashhur Lasko gorini tasodifan korib qoldi. Bu esa tarixga Lasko gori topilgan sana sifatida kirdi. Daryo bugungi maqolada Lasko gori ajoyibotlari va uning topilish tarixi haqida hikoya qiladi.

Lasko gorining topilishi borasida bir qancha taxminlar ilgari suriladi. Ular kopincha bir-biriga qarama qarshi keladi: it tomonidan topilgan, top oyini paytida topilgan yoki ilgaridan malum bolgan izlanishlar natijasida topilgan. Nima bolganda ham, bu ikki bosqichda, yani 1940-yilning 8 va 12-sentabr kunlari amalga oshirilgan.

Eng kop tarqalgan versiya esa quyidagicha: 1940-yilning 8-sentabr kuni Marsel Ravidat ortoqlari Jan Klozel, Moris Keyrua va Luis Periyelar bilan Montinyak qishlogida sayr qilib yurganida tasodifan gorning kirish qismiga duch kelib qoladi. Sayr vaqtida ularning iti Robot bir quyonni quvib ketadi va quyon bir tuynukka kirib ketadi.

Marsel esa quyonni chiqarish maqsadida tuynukka tosh tashlaydi, ammo shu payt tuynukning ichi ancha kengligi va u qandaydir bir yerosti yoliga ulangandek tasavvur paydo boladi. Bu yerdan 500 metr uzoqlikda Lasko qasri borligi sababli u qandaydir saroyga olib boruvchi yerosti yoli bolsa kerak deb taxmin qilinadi. (Le tr?sor de Lascaux d?couvert il y a 70 ans,Ouest-France,no664, 12 septembre 2010,p.4(interview de Georges Agniel).

Oradan tort kun otgach 12-sentabr kuni Marsel kerakli anjomlar bilan qurollanib tuynuk topilgan yerga boradi. Pichoq va moy lampalar bilan qurollangan Marselga bu safar Jorj Agniel, Simon Konkas, Jak Marsal, Jorj Estregilar hamrohlik qiladi. Yoshlar diametri 20 sm bolgan tuynuk ogzini kengaytirib, birinchi bor mazkur gorga kirishga muvaffaq boladi va u yerda ilk suratlarni topadi. Bir necha kunlik tashriflar va gordagi quduqni topganlaridan keyin Jak Marsal uni changga belanib kelganini korgan ota-onasiga ushbu topilma haqida aytib beradi. Ular nafaqadagi oqituvchisi Leon Lavalga bu haqda xabar berishadi.

Ammo u buni hazilga yoyib gorga kirishga jazm etmaydi. Montinyakdagi mehmonxonalardan birida istiqomat qilayotgan Moris Taon ushbu topilma haqida eshitib gorga tushadi va u yerdan bir nechta hayvonlarning suratlarini oladi. U esa qadimgi dunyo tarixi boyicha mutaxassis, nemislardan qochib kelgan Anri Breil bilan uchrashadi va bu haqda aytib beradi. Shunday qilib, 21-sentabr kuni Lasko goriga ilk mutaxassis abbat Anri Breil kanonik Jan Buysoni hamda doktor Andre Sheyniye hamrohligida gorga kiradi. Keyinchalik esa boshqa mutaxassislar ham gorga kirishga muvaffaq boladi.

Gor haqida ilk malumotlarni yozgan shaxs esa Anri Breil boldi. U 1940-yil oxiridan boshlab hisobotlar berdi va u yerdagi tasvirlarni organish maqsadida bir necha haftalab hududda qolib ketdi. Gordagi tasvirlarni u Yuqori paleolit davriga oidligini ilgari surdi va Gravet madaniyatiga taalluqli deb hisobladi.

1952-yildan 1963-yilgacha Breilning iltimosiga binoan Andre Glori tomonidan 120 metr kvadrat maydondagi qoyatosh rasmlarining fotosuratlari olindi. Ularda 1433 ta tasvir jamlangan edi, bugungi kunda ularning soni 1900 tani tashkil etadi. Keyinchalik parietal tasvirlar va ularning atrofi ham bir qator olimlar tomonidan organildi va organilmoqda. Gor topilgan yiliyoq tarixiy obida sifatida royxatdan otkazildi. Gor joylashgan hudud ham keyinchalik tarixiy obyekt sifatida royxatdan otdi. 1979-yil oktabr oyida esa Vazer vodiysidagi boshqa gorlar singari Lasko ham UNESCOning royxatiga kiritildi.

Gor qanday tuzilishga ega? Bu haqda bilish uchun Andre Lerua Guranning gor haqidagi tavsiflarini keltirib otamiz.

Lasko gori nisbatan kichik bolib, barcha yolaklarning uzunligi 235 metrdan oshmaydi. Chuqurligi taxminan 30 metr. Asosiy kirish joyi qadimiy bolib, zamonaviy himoya moslamalari bilan jihozlangan. Gor ananaviy tarzda xonalar va yolaklarga bolingan. Bu esa uni tavsiflashga yordam beradi. Ularning nomlari Anri Breil tomonidan oylab topilgan va biroz diniy arxitekturani yodga soladi.

Ularning nomlari quyidagicha:

Laskodan bunday tasvirlardan tashqari bir qator arxeologik buyumlar ham topilgan.

Bugungi kunda Lasko gori omma uchun yopiq bolib, undan bir necha yuz metr uzoqlikda xuddi oziga oxshatib uning faksimilyesi yaratilgan. Tashrif buyuruvchilar aynan mana shu nusxalarga kirib, Laskoning eksponatlari bilan tanishish imkoniga ega boladi. Bunday faksimilyelarning birinchisi 1983-yil 18-iyulda ochilgan bolib, Lasko 2 deb nomlanadi. Ushbu gorni tomosha qilish maqsadida har yili ortacha 270 mingdan ortiq turist tashrif buyuradi. Undan tashqari Laskoning Lasko 3 va Lasko 4 deb nomlangan oxshashlari ham yaratildi.

Lasko goridagi ushbu topilmalar tarixchilar uchun muhim kashfiyot bolib, osha davrdagi odamlar hayoti haqidagi tasavvurlarning shakllanishida yordamchi bolib xizmat qiladi. Lasko ozining gozalligi tufayli qadimgi dunyoning Versali va Fransiya Altamirasi deb ham nomlanadi.

Jahongir Ostonov tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (15-09-2020, 22:25)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 42) ( 0) ( 40) ( 2)
:
-
:
20 ... -