» » Maktab: ota-onalardan pul yigish qonuniy (mi)?

Maktab: ota-onalardan pul yigish qonuniy (mi)?


Ozbekiston davlat budjetidan 2016-yil umumtalim maktablarini tamirlash uchun 1,5 trillion som ajratilgan. Bundan tashqari, davlat budjeti va mahalliy hokimiyatdan umumiy talimni rivojlantirish uchun har yili qoshimcha mablaglar ajratiladi. Shunga qaramasdan, respublika umumiy talim muassasalarida ota-onalardan turli bahonalar bilan pul yigib olish odatiy holga aylangan.

Masalan, ommaviy axborot vositalarida xabar qilinishicha, Toshkent shahri Chilonzor tumanidagi maktablardan birida ota-onalardan sinf fondi uchun har oy 5 ming somdan, maktab fondi uchun esa 30 ming somdan pul yigilishi talab qilingan. Yangi oquv yili boshlanishi bilan yana maktablarda yiga-yig boshlanganligi haqida ijtimoiy tarmoqlarda xabarlar uchrab turibdi.

Maktab mamuriyati oquvchilar orqali ota-onalardan, asosan, sinfni tamirlash, bayram tadbirlarini otkazish, oqituvchilarga sovga sotib olish va maktab faoliyatining boshqa jabhalari uchun pul yigib oladilar.

Biznes-daily.uz nashri mazkur masalani huquqiy jihatdan tahlil qildi.

Xosh, maktab mamuriyati va oqituvchilar oquvchilar va ota-onalardan pul yigib olishi qonuniymi?

Umumiy talim olish huquqi. Umumiy talim muassasasi xarajatlarini qoplash uchun ota-onalardan pul yigib olish amaliyotining qonuniyligini muhokama qilishda, eng avvalo, Ozbekistonda umumiy talim olish huquqi konstitutsiyaviy huquq darajasiga kotarilganligi va bepul ekanligini alohida takidlab otish lozim.

Ozbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 41-moddasiga kora, har kim bilim olish huquqiga ega bolib, davlat bepul umumiy talim olishni kafolatlaydi.

Talim togrisidagi Qonunning 4-moddasiga binoan, har kim bilim olishda teng huquqlarga egadir.

Umumtalim maktabi togrisidagi Nizomning 2-bandiga kora, Ozbekiston Respublikasining barcha fuqarolariga davlat umumtalim andozalari doirasida bepul umumiy talim olishning kafolatlangan huquqi va imkoniyatini beradi.

Umumiy talim muassasalarining davlat tomonidan moliyalanishi. Bepul umumiy talimni kafolatlash davlatning umumiy talim bilan bogliq bolgan asosiy sarf-xarajatlarni oz zimmasiga olishini anglatadi. Shu sababli, Talim togrisidagi Qonunning 31-moddasida davlat talim muassasalarini moliyalash respublika va mahalliy budjetlar mablaglari, shuningdek, budjetdan tashqari mablaglar hisobidan amalga oshirilishi belgilangan. Umumtalim maktabi togrisidagi Nizomning 8-bandida esa, davlat maktab faoliyati va uni rivojlantirishning ijtimoiy-iqtisodiy, huquqiy asosini kafolatlaydi, uning moddiy-texnik, moliyaviy va boshqa ehtiyojlarining qondirilishini taminlaydi.

Unda, shuningdek, maktabda qoshimcha oquv predmetlari va rejadan tashqari kurslar joriy qilinganda, tajriba-eksperiment ishlari olib borilganda, eksperimental pedagogik maydonchalar tashkil etilganda, yangi turdagi maktablar ochilganda, shuningdek, boshqa hollarda hokimliklar maktabni zarur moddiy-texnika bilan taminlash uchun qoshimcha moliyaviy mablaglar ajratishlari mumkinligi yozilgan.

Talimni rivojlantirishga oid maqsadli eksperimentlar, istiqbolli pedagogik dasturlarni ilgari surgan eksperimental va boshqa maktablarning faoliyati Xalq talimi vazirligining markazlashgan fondi hisobidan, shuningdek, Qoraqalpogiston Respublikasi Xalq talimi vazirligi, viloyat XTB, Toshkent shahar XTBB fondlari va boshqa jalb qilingan mablaglardan moliyaviy taminlanishi mumkin.

Hokimliklar maktablarga zarur inshootlar va binolar, muhandislik kommunikatsiyalari, yer maydonlari, oquv qurollari, inventarlarni yetkazib beradi;

maktab binolari va inshootlarini oz vaqtida asosli va joriy tuzatib berishni, maktablarni asbob-uskunalar bilan taminlashni oz zimmasiga oladi.

Umumtalim muassasalarining mulki va mablagi. Umumtalim maktabi togrisidagi Nizomning VI bolimi maktablarning moliya-xojalik faoliyatiga bagishlangan. Mazkur bolimda maktabning moliyaviy mablagi davlat budjeti va maktabning boshqa manbalardan tashkil topuvchi oz mablaglari hisobiga shakllanishi aytiladi. Maktabning moliyaviy mablaglari uning tola ixtiyorida bolib, uni taqsimlash huquqi Maktab kengashiga tegishlidir. Maktabning oz mablaglari quyidagi asosiy manbalar hisobiga shakllanishi mumkin:

maktabning xojalik faoliyatidan, maktab tomonidan korsatilgan pullik xizmatlardan, maktab binosi va jihozlarini ijaraga berishdan olingan daromadlar;

davlat, tashkilotlar, ota-onalar va boshqa fuqarolarning ixtiyoriy badallari;

bank krediti va boshqa tushumlar;

maktab ustaxonalari, maktab uchastkasi va issiqxonalari mahsulotlarini sotishdan tushgan daromadlar.

Bundan tashqari, Nizomga kora, maktab kam taminlangan oilalarning bolalariga umumiy talim fondi, maktab fondi mablaglari hisobidan darsliklar, oquv-yozuv qurollari, kiyim-bosh, oyoq kiyimlari sotib olishda va tekin yoki imtiyozli ovqatlanishni tashkil etishda moddiy yordam korsatadi.

Yuqorida keltirilgan Nizom bandlariga kora, ota-onalar va boshqa fuqarolar maktabning oz mablaglari fondiga faqat ixtiyoriy ravishdagina moliyaviy tolov berishi mumkin, yani majburiy emas.

Ixtiyoriy va majburiy tolov ortasidagi farq. Yuqorida takidlanganidek, maktabning mablagi ota-onalardan kelib tushadigan ixtiyoriy badallar hisobiga ham shakllanadi. Demak, amaldagi qonunchilik maktablarning ota-onalardan pul yigish amaliyotini taqiqlamaydi. Ammo ota-onalar tomonidan tolanadigan badallar va boshqa korinishdagi xayr-ehson harakatlari ixtiyoriy bolishi kerak. Ota-onani turli yollar bilan pul tolashga majbur qilish noqonuniy hisoblanib, har bir ota-ona bunga qarshi qonuniy choralarni korishi kerak.

Ota-onani pul tolashga majburlash turli xil korinishda bolishi mumkin. Masalan, pul tolanmagan taqdirda, oqituvchi oquvchini sinf oldida kamsitishi, ota-onasi pul tolamagani uchun tanbeh berishi (masalan, Butun sinf toladiyu, bitta sen tolamading) mumkin. Yoki bolmasa, yangi oquvchini maktabga qabul qilish uchun ota-onadan maktab fondi uchun pul otkazishini shart qilib qoyishi mumkin. Umuman olganda, ota-ona maktab mamuriyati soragan pulni yoki boshqa korinishdagi yordamni bermagani uchun farzandiga qarshi qilingan har qanday bosim noqonuniy hisoblanadi. Chunki u bosimga uchragan oquvchilar ota-onasini noixtiyoriy ravishda pul tolashga majbur qiladi.

Tolovlarni nazorat qilish. Ota-ona ixtiyoriy ravishda maktab faoliyatiga moliyaviy komak berish maqsadida pul tolagan taqdirda, barcha toplangan mablaglar rasmiylashtirilishi kerak. Aks holda, ota-onalardan yigilgan mablaglar qanday tasarruf etilayotganini nazorat qilish qiyin boladi. Masalan, ota-onalar majlisida sinf rahbari raqs togarigini ochish uchun yana 800 ming som qoshimcha mablag zarurligini aytsa va ota-onalar mazkur pulni yigib berishga rozilik bildirsa, pul kim tomonidan va qay korinishda yigilishi (masalan, bank hisobiga pul otkazish yoki naqd pul tolash), mablag qaysi maqsadlar uchun sarflanishi (masalan, raqs togaragi olib boriladigan xonani tamirlash va jihozlash), mablag kozlangan maqsadlarda sarflanishini kim nazorat qilishi, mablaglar qanday sarflangani haqida ota-onalarga qachon va qay korinishda hisobot berilishi kabi masalalar haqida rasmiy hujjat tuzilishi shart (bayonnoma korinishida bolishi mumkin).

Ota-ona oz ixtiyori bilan pul tolashga qaror qilganda, mablagni iloji boricha maktab bank hisobiga otkazish kerak. Bu oz navbatida pul otkazilganligini isbotlashni osonlashtiradi. Shu bilan birga, maktab rahbariyati mazkur mablag qanday sarflangani haqida davlatga hisobot beradi. Ota-ona pulni naqd tolagan taqdirda esa, pulni qabul qilib olgan oqituvchidan qachon, qanday miqdorda va nima maqsadlar uchun pul olingani haqida tilxat tuzib, oluvchi va beruvchi tomonidan imzolanishi kerak. Ota-onalar tomonidan shunday hujjat tuzilishining nazorat qilinmasligi toplangan mablaglarning kozlangan maqsadlar uchun sarflanmasligiga yoki umuman mablag behuda sovurilishiga olib kelishi mumkin.

Qolaversa, yuqoridagi tavsiyalarga rioya etmaslik, umumiy talim uchun ham davlat, ham fuqarolar tomonidan qilinayotgan xarajatlar haqida aniq taassurotga ega bolish imkonini cheklaydi. Masalan, 2017-yil uchun umumiy talim dargohlarini tamirlashga davlat tomonidan 100 milliard som pul ajratilgan bolsa, mazkur miqdor umumiy talim muassasalarini moliyalash uchun yetarlimi yoki yoqmi, bu haqda xulosa chiqarish qiyin. Sababi, ota-onalar ham katta miqdorda tolovlarni amalga oshirmoqda. Davlat har yili 100 milliard som ajratsayu, ota-onalardan kelib tushayotgan tolovlarning umumiy miqdori 50 milliard somni tashkil qilayotgan bolsa, demak davlat umumiy talim muassasalari uchun ajratilayotgan pulni 50 foizi ortib qolishi kerak.

Kimga va qanday shikoyat qilish mumkin? Umumiy talim maskanida roy berayotgan huquqbuzarliklar haqida turli davlat organlariga murojaat qilish mumkin. Avvalo, ota-onalar tolov talab qilgan oqituvchi bilan boglanib, pul nima uchun yigilayotgani, uning majburiymi yoki ixityoriy ekani va tolov tolamaslik qanday oqibatlarga olib kelishi haqida malumot olishi kerak.

Agar oqituvchi tolovni ota-onalar uchun majburiy deb aytsa, yuqorida tilga olingan qonun va nizom bandlarini iqtibos keltirgan holda maktab direktoriga ushbu oqituvchining xatti-harakati ustidan shikoyat qilish va belgilangan muddatda tegishli choralar korilishini talab qilish kerak. Agar maktab direktori shikoyatni etiborsiz qoldirsa, unda shikoyat arizasini yuqori turuvchi organlarga, xususan, shahar yoki viloyat talim boshqarmasiga, qolaversa, tuman/shahar prokuraturasiga yuborish lozim. Bunday holatlarda tegishli huquqiy maslahat olish uchun davlat organlarining portaliga, Ozbekiston Respublikasi Bosh Prokuraturasining veb-sahifasiga joylashtirilgan ishonch telefoni xizmatlaridan ham foydalanishingiz mumkin.

Bundan tashqari, pul tolashga majbur qilish uchun oquvchiga bosim otkazilayotga bolsa, shikoyat qilishdan oldin, bunday bosim otkazish hollarini isbotlash uchun kerakli dalillar yigish lozim. Masalan, maktab mamuriyatidan kim, qachon va nima uchun pul tolashni talab qilgani va oquvchiga qarshi qanday bosim otkazilgani kabi malumotlarni toplash kerak. Agar bosim natijasida oquvchijiddiy ruhiy azob korgan bolsa, doktor qabuliga borib, bolib otgan bosimlarni bayon qilib, oquvchiningruhiy sogligi haqida xulosa olish kerak. Agar boshqa oquvchilar ham pul tolamaganlari uchun maktab tomonidan kamsitilgan bolsa, ularning ota-onalari bilan ham maslahatlashib, birgalikda maktab mamuriyati ustidan shikoyat qilish maqsadga muvofiq.

Barcha lozim bolgan hujjatlarni toplanganidan keyin, yozma shikoyat arizasi bilan shahar/tuman yoki viloyat prokuraturasiga murojaat qilish mumkin. Xalq talim boshqarmalari maktablarning oquv-moddiy bazasini mustahkamlash uchun javobgar bolganlari uchun, shikoyat arizasining bir nusxasini bir vaqtning ozida u yerga ham yuborish mumkin.

Daryo yangiliklarini Odnoklassnikida kuzatib boring

: admin (14-09-2017, 16:27)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 6) ( 0) ( 4) ( 2)
:
-
:
20 ... -