» » Avtomobil ishlab chiqarilmaydigan mamlakatlarda ham Gentraning narxi taxminan 8000 dollar. Nega Ozbekistonda qimmat?

Avtomobil ishlab chiqarilmaydigan mamlakatlarda ham Gentraning narxi taxminan 8000 dollar. Nega Ozbekistonda qimmat?


OzA cheklovlar iqtisodiyotga qanchalik foyda va zarar keltirishi, mavjud muammolar va ularning yechimlari haqida huquqshunos Abdurahmon Hamidovning maqolasini elon qildi.Quyida maqola toligicha havola etiladi.

Bugun kochalarimizni toldirib yurgan (hech mubolagasiz) ozimizning avtoulovlarni korib, dilimiz yayraydi. Faxr bilan aytamiz: ozimizniki! Ammo tanganing ikkinchi tomonida dilga gashlik soladigan bir jihat bor: ozimizniki ozimizga qimmatga tushmayaptimi? Keling, shu haqda fikrlashamiz.

Gapni tarixdan boshlasak. 1996-yil Asakada OzDEU zavodi ishga tushganida barchamiz: Endi xorijdan tuya bahosida ot olib kelmaymiz, ozimizning mashinalarimizni minamiz, deya xursand bolganimiz bor gap.

Oshanda zavod ishlab chiqargan Nexianing narxi 7ming dollar atrofida edi. Keyinchalik davlat zavodni qollab-quvvatlash maqsadida xorijda ishlab chiqarilgan avtomashinalarga tolanadigan import bojxona tolovlarini keskin kotarib yubordi. Yani, narxi 20ming dollar bolgan avtomobil uchun kamida 20ming dollarga teng bojxona tolovlari belgilandi. Shunday qilib, endi qimmat bolsa ham faqat ozimiznikiga kunimiz qoldi, boriga shukur qilib, mahalliy monopolistning avtomobillarini xarid qilaverdik.

Lekin zavod ishlab chiqarayotgan avtomobillarining sifati tushib ketganiga qaramay, narxlarini yildan-yilga oshiraverdi. Dilerlik salonlarida shapka atamasi paydo boldi. Uning miqdori hatto 10ming dollargacha yetib bordi. Eng qizigi, ushbu noqonuniy ishlarga yillar davomida barham berilmadi...

Hozirgi kunga kelib nomi ozgargan GM Uzbekistan zavodi Lacetti (Gentra) rusumli avtomobilni ichki bozorda ortacha 15ming dollarga sotmoqda. Bunday narx dunyoning hech qaysi davlatida yoq. Mashina ishlab chiqarmaydigan davlatlarda ham ushbu avtomobil narxi 8ming dollar atrofida. Masalan, Lacetti Moskva shahrida 6,5ming dollardan 8ming dollarigacha bolgan narxda taklif qilinmoqda.

Nima sababdan boshqa davlatda arzon sotilayotgan ushbu avtomobillarni Ozbekiston aholisi ham shu narxda sotib olish imkoniyatidan mahrum etilyapti? Mahsulotini ichki bozorda ikki barobar qimmat narxda taklif qilishdan kozlangan maqsad nima?

Fikrimizcha, eng asosiy monopolist GM Uzbekistan zavodiga berilgan imtiyozlar bekor qilinib, ushbu monopolist manfaatlarida asossiz kotarib yuborilgan xorijda ishlab chiqarilgan avtomashinalarga tolanadigan import bojxona tolovlari qoshni Qozogiston va Qirgizistondagi bojxona tolovlari darajasiga tushirilishi lozim.

Agar shunday qilinsa:

Birinchidan, xorijda ishlab chiqarilgan yuqori sifatli avtomashinalar (Toyota, Mercedes, Volkswagen, BMW, Audi, Hyundai, Volvo) importidan davlat budjetiga kop miqdorda bojxona tolovlari kelib tushadi. Bu mablaglar GM Uzbekistan zavodi faoliyatidan davlat budjetiga kelib tushayotgan foyda summasidan ancha kop miqdorni tashkil qiladi.

Oddiy misolda buni isbotlashga harakat qilamiz: Yaponiyada ishlab chiqarilgan Toyota Corolla avtomobilining BAAdagi narxi 14ming dollar. Shu mashina uchun Qozogistonda 7ming dollar, Ozbekistonda esa 14ming dollar bojxona tolovlari tolanadi. GM Uzbekistan zavodida ishlab chiqarilgan Lacetti mashinasidan davlat 20 foiz foyda olsa ham, bu 3160 dollarni tashkil qiladi. Demak, Ozbekistonda bojxona bojlari kamaytirilsa, har bir olib kelingan Toyota Corolla mashinasidan davlat budjetiga 7ming dollar miqdorida bojxona tolovi tushadi. Bu har bir Lacettidan olinayotgan foydadan ikki barobardan kop.

Ikkinchidan, GM Uzbekistan zavodi mahsulotlarining narxi tushib, aholimiz ancha arzon narxlarda avtomashinalarni sotib olish imkoniga ega boladi.

Uchinchidan, Ozbekistonda investitsion muhit tubdan yaxshilansa, dunyoning yetakchi avtomobil ishlab chiqaruvchilari mamlakatimizda oz korxonalarini ochish istagini bildirishi mumkin.

Gap shu haqda ketar ekan, maishiy texnika bozoriga ham toxtalmasak bolmaydi. Soz yana bir monopolist korxona Artel brendi ostida maishiy texnika vositalarini ishlab chiqaruvchi korxonalar haqida ketayotganini, albatta, anglagandirsiz. Ushbu korxonalar Xitoy va Janubiy Koreyada ishlab chiqarilgan maishiy texnika vositalarining butlovchi qismlarini import qilib, Ozbekistonda ularni yigib, ichki bozorda tayyor mahsulot sifatida sotish bilan shugullanadi.

Ichki bozorda Artel mahsulotlarining narxi Xitoydan import qilingan xuddi shu turdagi mahsulotlarning narxidan uncha katta farq qilmaydi. Ayrim hollarda, hatto qimmatroq ham. Bundan korinadiki, ushbu korxonalar ham Ozbekiston aholisini arzon maishiy texnika vositalari bilan toliq taminlay olmayapti.

Etiborli tomoni shundaki, mazkur korxonalar 2022-yilga qadar mahsulot ishlab chiqarish uchun zarur bolgan materiallar va butlovchi qismlarni import qilishda bojxona tolovlaridan (0,2 foiz bojxona rasmiylashtiruvi yigimidan tashqari), shuningdek, foyda soligi, mulk soligi va Respublika yol fondiga ajratmalarni tolashdan ham ozod etilgan.

Shunday ekan, unda nima sababdan ichki bozorda Artel mahsulotlari Xitoydan import qilingan shu turdagi mahsulotlardan arzon emas? Artel mahsulotlari Qozogistonda Ozbekiston ichki bozoridagi narxlardan kamida 3040 foiz arzon sotilayotganini qanday tushunish mumkin? Xitoydan import qilingan maishiy texnika vositalarining Qozogiston bozorlaridagi narxlari ham Ozbekiston ichki bozoridagi shu turdagi mahsulotlar narxlaridan 3040 foiz arzon. Nega?

Bayon etilgan tahlildan faqat bir xulosa qilish mumkin elektrotexnika mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarga davlat tomonidan berilgan imtiyozlar, ularni qollab-quvvatlash choralari kutilgan natijani bermayapti.

Xorijda ishlab chiqarilgan maishiy texnikaga belgilangan asossiz yuqori import bojxona tolovlarining Qozogistondagi bojxona tolovlari darajasiga tushirilishi ushbu mahsulotlarning Ozbekiston ichki bozoridagi narxlari pasayishiga olib keladi. Elektrotexnika mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarga berilgan imtiyozlar va davlat tomonidan qollangan qollab-quvvatlash choralari bekor qilinsa, Ozbekiston ichki bozorida soglom raqobat muhiti shakllanadi.

Demak, Artel ham butlovchi qismlarni import qilishda kamaytirilgan bojxona bojlarini tolab, soglom raqobat muhitida oz mahsulotlarining ichki bozordagi narxini tushirishga majbur boladi. Bu, oz navbatida, aholining tolov qobiliyati, yani ichki bozor salohiyatini yanada oshiradi. Import qilingan va Ozbekistonda ishlab chiqarilgan mahsulotlar narxining ichki bozorda arzonlashishi qoshni davlatlardan ushbu mahsulotlarni sotib olib kirishga bolgan ehtiyojni oz-ozidan yoqotadi.

Ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar turi va hajmi kopayishi, aholi daromadlari, yani tolov qobiliyati, shuningdek, eksport oshishi milliy valyutamiz qadri yuksalishiga asos bolishi esa natijalarning eng ahamiyatlisidir.

Abdurahmon Hamidov,

huquqshunos



Manba: Daryo.uz
: admin (27-04-2019, 21:14)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 30) ( 0) ( 29) ( 1)
:
-
:
:
20 ... -