» » Kim zor Xitoymi, AQShmi? Facebookning xavfi nimada? Dollar hukmronligi qachon tugaydi? Jahon matbuoti sharhi

Kim zor Xitoymi, AQShmi? Facebookning xavfi nimada? Dollar hukmronligi qachon tugaydi? Jahon matbuoti sharhi


Daryo otayotgan haftada dunyo matbuotida keng yoritilgan, kopchilikning qiziqishiga sabab bolgan maqolalar sharhiga toxtalib otadi.

Facebook xavf tugdirmoqdami?

The Daily Mail nashrining yozishicha, Facebook asoschilaridan biri Krik Xyuz sobiq hamkor Mark Sukerberg tasiri cheksiz va Amerika tushunchalariga begona ekanligini bildirib, kompaniyani bolib tashlashga chaqirgan.

35 yoshli Xyuz Facebook kompaniyasini yaratishga yordam bergan va 2007-yilda Barak Obama bilan ishlash uchun kompaniyani tark etgan edi. Uning takidlashicha, Facebook Instagram va WhatsAppni sotib olgandan keyin soz erkinligini, innovatsiya va raqobatbardoshlarni bogib tashlashga qodir bolgan gigantga aylangan.

Markning tasiri hayratlanarli, u hukumat yoki xususiy sohadagi har qanday kishining tasiridan ham yuqoridir, deydi Xyuz.

Facebook vitse-prezidenti Nik Kleg Xyuzga Daily Mail orqali javob berib, yutuqqa erishganini, shu bilan masuliyati ham oshganini va ayni paytda Sukerberg hukumat rahbarlari bilan uchrashganini bildirdi.

Xyuz esa Sukerbergning boshligiyoqligini va shuning uchun u cheksiz tasirga ega bolib qolganini aytib, hukumatni monopoliyaga qarshi qonunlar asosida bolib yuborishga chaqirdi. Uning fikricha, Instagram va WhatsAppni sotishga majbur qilinsagina Facebookning jilovini tizginlash imkoni tugiladi.

Daily Mail xabariga kora, demokratik partiyadan prezidentlikka nomzod senator Elizabet Uorren prezident bolsa, Facebook, Amazon va Google Alphabet Incni bolib yuborishga vada bergan. Donald Tramp ham kop sonli va adolatliroq bolgan ijtimoiy tarmoqlar yaratishga chaqirgan.

Mark yaxshi, oliyjanob inson, lekin men uning rivojlanishiga urinib, xavfsizlikni qurbon qilganidan xafaman, deydi Xyuz.

Xullas, Amerikada monopoliyalarni va ularning cheksiz hukmronligini yoqtirmaydi. Sababi, monopoliya qanday xavfli oqibatlarga olib kelishi mazasini XIXXX asr boshlarida tatib korgan.

AQSh Xitoy savdo urushi avj pallaga chiqdi

AQShning Xitoy bilan savdo urushi Tramp prezident etib saylangan davrdan beri uning eng qaltis siyosati bolib qolmoqda, deb yozadi Bloomberg agentligi. Moliyaviy tahlilchilarning fikricha, tariflar urushidan iqtisodiyot milliardlab dollar zarar kormoqda, moliyaviy oqibatlar bu savdo urushida maglubiyatga uchragan taraf uchun mislsiz yoqotish bolishi mumkin. Xitoy esa AQShning bu siyosatiga qarshi qonga qon, jonga jon tamoyilidan kelib chiqqan holda javob bermoqda.

Donald Tramp Osakada otadigan G20 sammitida uchrashishini bildirgan bolsa-da, savdo urushini davom ettirmoqda. AQSh savdo vazirligi 13-may sanasida Xitoydan keltiriladigan bolalar oyinchoqlaridan tortib kompyuterlargacha jami 360 milliard dollarlik mahsulotlarga 25 foizlik bojxona soligi joriy etilishini malum qildi. Agar Tramp bu siyosatni amalga oshiradigan bolsa, bu amerikaliklarning oziga zarar keltirishi mumkin. Qiziq jihati, bu siyosat Tramp qayta saylanmoqchi bolayotgan paytda yuz bermoqda. Ammo Tramp umidbaxsh bitimlar tuzish haqida ham gapirmoqda.

Barcha sharoitlar yaratilgan vaqtda biz kerakli soatda Xitoy bilan bitimga kelishamiz Biroq bu bitimlar AQSh uchun manfaatli bolishi shart, deb takidladi Donald Tramp. Oldinroq Tramp rasmiy Pekinni sanksiyalarga javob choralari qollashda juda chuqurlashib ketmaslikka chaqirgan edi.

Iqtisodiyotchilar amaldagi tariflar vaqti kelib Amerika iqtisodiyotini sekinlashtirishini aytmoqda. Shuningdek, ular mavjud savdo keskinligi Xitoyning butun savdosiga yoyilib ketishidan xavotir bildirmoqda. Agar shunday bolsa, Xitoy kuchli javob choralarini ishlab chiqishi va bu AQSh iqtisodiyoti oraqaga ketishiga olib kelishi mumkin.

Xitoy hukumati ham 1-iyundan boshlab AQSh mahsulotlariga boj oshirilishini malum qildi. Bu bilan Xitoy AQSh chaqirigini etiborga olmadi. Xitoy savdo vazirligi AQShning 2493 turdagi mahsulotlariga 25 foizlik tarif bojlarini joriy qilishi AQSh iqtisodiyotiga berilgan zarbaligini takidladi. Vaziyatning yanada keskinlashuvi istemol tovarlarining qimmatlashuviga olib kelib, AQSh iqtisodiyoti rivojlanishiga tosiq boladi.

Tramp esa Xitoyni deyarli tayyor bolib qolgan bitimdan chiqib ketishda ayblay boshladi va kopgina Xitoy kompaniyalarini mamlakatdan chiqarib yuborish bilan popisa ham qildi. Keskinlik shu darajaga yetdiki, AQSh Xitoyning Huawei kompaniyasini Eronga moliyaviy yordam berganlikda ham ayblab, qora royxatga kiritib qoydi.

Xitoy hozircha javob choralarini juda keskinlashtirishdan tiyilib turibdi. 60 milliardlik 25 foizli tarif bojlarini faqatgina kichikroq uchoqlardan tortib toqimachilik sanoati mahsulotlariga kiritdi.

Ammo bitim tuzilmasa, AQSh va Xitoy ortasidagi savdo urushi jahon iqtisodiyotiga ham tasir qilishi mumkin.

Janubiy Afrika Respublikasidan nimani organish mumkin?

JARda anchadan beri irqchilik mavjud emas, qora tanlilar 1994-yildan beri hokimiyat tepasida. Lekin aholining katta qismi hanuz xarobalarda yashamoqda; ozgarish shuki, boy dahalar faqat oq tanlilarniki bolmay qoldi. Ammo bu yerda ornashgan oq va qora tanli boylar ozlarini qashshoqroq qora tanlilardan ajratib olayotgani aparteid mavjud bolgan davrlardanda xunukroq tus olgan, deb yozadi The Time nashri.

JAR, 25 yil otibdiki, qonun oldida hamma teng bolishiga qaramay oq tanli boylar va qora tanli qashshoqlar mamlakti bolib qolmoqda. Oz sonli qora tanli boylar ham bor, lekin kam. JAR eng noinsoniy irqchi davlatdan eng iqtisodiy notinchlik hukm surayotgan davlatga aylangan.

Jahon banki otgan yili JARda aholining 10foizini tashkil qiluvchi boylar mamlakatning 70 foiz boyligiga ega ekanini, 60 foizni tashkil etgan qashshoqlar esa 7 foiz boylikka egaligini elon qildi. Bu 60 foiz qashshoqlarga nafaqat qora tanlilarning ozi, balki mulatlar va asosan hindlardan iborat osiyoliklar ham kiradi. Bu mustamlakachilik va qullik davrining merosidir. Umuman olganda, qashshoq JAR aholisi kuniga 5 dollardn kamroq mablagga yashaydi.

Tengsizlik keyingi paytda rivojlanayotgan mamlakatlarda ham kuchayib bormoqda. Ammo bu borada JAR ilgor bolib, qashshoqlarning ahvoli aparteid davridagidan-da yomonroq.

Mandelaning xalqi irqchilik va jazolar mamlakati orniga tenglikka asoslangan yangi jamiyat qurmoqchi edi. Ammo Mandelaning orzulari royobga chiqmadi. Buning sababi nimada?

Qora tanli rahbarlar orasida korrupsiya avj olgan. Ishsizlik darajasi yuqori. Talim dasturlari nochor va sayoz. Sogliqni saqlash tizimi yemirilmoqda. Yer masalasi hal qilinmagan. Bosh, foydalanilmay yotgan yerlar anchagina. Hukumat oz vadalarini bajarmay keladi. Arzon uy-joylar dasturi oxiriga yetkazilgani yoq. Xaroba manzilgohlar soni 1994-yilda 300 ta bolgan bolsa, ayni paytda 2700 tadan ortiqdir. Hukumat mansabdorlari oz vazifasiga loyiq emas va islohotlar faqat ogizdan qogozgagina kochyapti. JAR boy mamlakat bolishiga qaramay, boshqa mamlakatlarga ornak bola olmadi.

Dollar hukmronligi tugaydimi?

AQSh va Xitoy ortasida davom etayotgan savdo urushi sharoitida ASEAN+3 mahalliy valyutadan foydalanishni kengaytirish va iyena bilan yuanni asosiy mahalliy zaxira vositasiga aylantirishga urinmoqda. Bu Osiyoning ichki hududiy moliyaviy aloqalarini mustahkamlashga va dollarga asoslangan moliyaviy tizimdan xalos bolishga intilayotganini bildiradi, deb yozadi South China Morning Post.

Mutaxassislar savdo urushi dollar ustunligini zaiflashtiradi va istemol modelini ozgartirib, investitsiyalar globalizatsiyadan qochishiga olib keladi, deb hisoblamoqda. Ular globallashgan savdo tizimi orniga uchta yirik mintaqada AQShda, Yevropa Ittifoqida va Xitoyda har biri mustaqil amal qiladigan tizimlar vujudga keladi, deb aytmoqda.

Avvalroq Janubiy-Sharqiy Osiyo davlatlari uyushmasi ASEANga kirgan on mamlakat, shuningdek, Xitoy, Yaponiya va Janubiy Koreya (ular birgalikda ASEAN+3 tashkilotini tashkil etgan) iyena va yuanni yirik valyuta jamgarmasiga kiritishni oylayotgani xabar qilingan edi. Bu Chiangmay tashabbusi deb atalgandi.

240 milliard dollarlik Chiangmay fondi 1997-yildagi Osiyo moliya inqiroziga javoban vujudga kelgan edi. U oz azo davlatlariga inqiroz paytida sugurta vazifasini bajarishi kozda tutilgan edi.

ASEANga Bruney, Kambodja, Indoneziya, Laos, Malayziya, Myanma, Filippin, Singapur, Tailand va Vyetnam azodir.

Hozirga qadar Amerikaning dunyodagi tasiri, uning harbiy qudratiga emas, balki koproq moliyaviy kuchiga, barcha savdo aloqalarida dollar ishlatilishiga, Amerika kapital bozori va banklari qudratiga asoslangan edi.

Xitoy esa tobora koproq oz bozorlarini chet mamlakatlar uchun ochmoqda. Bunga ayniqsa Bir makon bir yol siyosati yordam bermoqda. Xitoyning iqtisodiy osishi AQShning gashiga qanchalik tegmasin, jahon moliyaviy tizimida ozgarishlar kutayotgan mutaxassislar haq bolib chiqishi mumkin.

Raqiblar qurshovida

Iqtisodiy taraqqiyot borasida Xitoyni taqib qilayotgan Hindistonda saylovlar yaqin bolsa-da, AQSh Xitoy, AQSh Rossiya munosabatlari diqqat bilan kuzatilyapti, deb yozadi The Indian Express.

Otgan hafta AQSh Xitoy savdo muzokaralari barbod boldi. Bu hafta Vashington Rossiya bilan munosabatlariga diqqat qaratdi. Buyuk davlatlar ortasidagi munosabatlar noaniq bolgani sababli Hindistonning yangi hukumati AQSh, Xitoy, Rossiya ortasidagi beqarorlikni hal qilishiga togri keladi. Iyun oyidagi uchrashuvlar Bishkekdagi ShHT va OsakadagiG20 hind rahbariyatiga buyuk davlatlar ortasidagi munosabatlar qanday rivojlanishini paypaslab korish imkonini beradi.

Soglom aqldan kelib chiqadigan bolsak, chuqur iqtisodiy bogliqlikda bolgan AQSh va Xitoy nizoni kuchaytirmasligi lozim. Lekin AQSh va Rossiya ortasidagi qarama-qarshi kayfiyatlar ularni ozaro hamkorlik qilishiga yol bermasa kerak.

AQSh uchun muammo Xitoy bilan savdo defitsitigina emas, tizimli xavfda hamdir. AQSh Xitoyni intellektual mulkni ogirlashda ayblamoqda. AQSh oz dostlari va ittifoqchilariniHuaweikompaniyasiga 5G tarmogini rivojlantirishga ruxsat bermaslikka chaqirmoqda. AQSh Xitoyning Janubiy Xitoy dengizidagi tajovuzkor siyosatini jilovlab turibdi va Tayvanga strategik yordamni kuchaytirmoqda.

Rossiya masalasida Tramp mamuriyati Xitoydan farq qilib, uni Yevropaning bir qismi deb hisoblaydi. Tramp Rossiyaga davlat kotibi Mayk Pompeoni yubordi, lekin muzokaralar hozircha kutilgan natijani bermadi. Umid endi Osaka sammitidan.

Xitoy bilan qrama-qarshilik AQShga qiyinchiliklar tugdiradi. Rossiya bilan qarama-qarshilik yanada qiyinroqdir. Rossiya bilan bitim Vashingtonda keskin qarshilikka uchraydi.

Buyuk davlatlar ortasidagi ziddiyatlar qanday bolmasin, Hindiston uchun ham ijobiy, ham salbiy oqibatlarga olib keladi. Dehli sust savdo siyosatidan voz kechishi lozim. AQSh, Xitoy va Rossiya ortasidagi siyosiy ozgarishlar Hindistonga vaqtincha bolsa ham strategik imkoniyatlar yuzaga keltiradiki, ulardan oqilona foydalanib qolish kerak.

Ha, Hindiston ham qulay payt kelishini sabr bilan kutmoqda.

Jahongir Ergashev tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (18-05-2019, 09:14)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 24) ( 0) ( 23) ( 1)
:
-
:
:
20 ... -