» » Ozbekistonda 1959-yilda ishga tushirilgan yadro reaktori haqida nimalarni bilamiz? Undan qanday maqsadlarda foydalaniladi?

Ozbekistonda 1959-yilda ishga tushirilgan yadro reaktori haqida nimalarni bilamiz? Undan qanday maqsadlarda foydalaniladi?


10-iyun kuni Ozbekistonning yetakchi OAV vakillari uchun Ozbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutiga press-tur tashkil etildi. Bu haqda Daryo muxbiri Sevara Nishonova xabar berdi.

Press-turda Ozatom agentligi, Rosatom davlat korporatsiyasi va Ozbekiston Respublikasi Energetika vazirligi mutaxassislari ishtirok etdi.

Orta Osiyodagi eng yirik ilmiy-tadqiqot muassasasi hisoblanuvchi Ozbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi instituti 1956-yilda tashkil etilgan.

Yadro fizikasi instituti nafaqat yadro fizikasi masalalari, balki qattiq jismlar fizikasi, aktivatsion tahlil va ilmiy asbobsozlik masalalari bilan ham shugullanadi.

Institut 315 gektar maydonda joylashgan bolib, uning hududida 7 ta noyob yadrofizikaviy qurilmalar joylashgan, ushbu qurilmalarda institutning barcha yonalishlari boyicha ilmiy-tadqiqot ishlari olib boriladi. Institut ilmiy-tadqiqot natijalarini texnologiyalarga aylantirib, ular asosida xalq xojaligining turli sohalarida foydalaniladigan mahsulotlarni ishlab chiqarish bilan ham shugullanadi.

Misol uchun aytishimiz mumkinki, institut tomonidan ishlab chiqarilayotgan radiofarmatsevtik preparatlar Ozbekistondagi barcha klinikalarga sotilishi bilan bir qatorda 10 dan ortiq chet davlatlarga eksport qilinadi. Ozbekiston radioizotop mahsulotlar ishlab chiqarish boyicha dunyoning 20 ta yirik tashkilotlari tarkibiga kiradi.

Institutimizning eng asosiy obyektlaridan biri bolgan yadro reaktori 1959-yilda ishga tushirilgan bolib, u 10 megavatt quvvatda ishlaydi. Unda asosiy mahsulotlarimizdan bolgan radioizotop mahsulotlari shu reaktor asosida ishlab chiqariladi. Bundan tashqari oxirgi 1015 yil ichida institutda qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlarga radiatsion rang berish ishlari bilan shugullanilmoqda. Bu ishlar ham shu reaktor orqali amalga oshiriladi. Ozbekiston yadro fizikasi instituti har yili 1 tonnadan ortiq qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlarga radiatsion rang beradi. Buning natijasida toshlarning narxi boshlangich bahosidan 10 baravardan 100 baravargacha qimmatlashadi. Bu institutga yiliga 300500 ming AQSh dollarigacha daromad olib keladi. Umuman olganda, institut eksport va boshqa xizmatlar evaziga yiliga uch million dollar atrofida daromad qiladi, deydi Ozbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi instituti direktori birinchi orinbosari Ilhom Sodiqov.

Press-tur ishtirokchilari institut hududida joylashgan VVR-SM yadro tadqiqoti reaktori bilan tanishdi. Reaktor 1959-yilning sentabr oyida ishga tushirilgan. Avvaliga uning quvvati 2 MVt ni tashkil etgan bolsa, keyinchalik 10 MVt ga yetkazilgan. Joriy yilda reaktor ishga tushirilganiga 60 yil toladi.

Ozbekistondagi tadqiqot reaktori keng qamrovli, jumladan, yadro fizikasi sohasida fundamental tadqiqotlar, neytron fizikasi, moddalar tuzilishi, qattiq jismlar fizikasi, materialshunoslik, tibbiyot izotoplarini organish kabi masalalarni hal etishda foydalaniladi. Qayd etish kerakki, oxirgi yillarda amaliy ishlanmalar jadallik bilan olib borilyapti va ishlab chiqarishga tatbiq etilyapti.

Jurnalistlar shuningdek, 1976-yilda tashkil etilgan Radiopreparat davlat korxonasi faoliyati bilan tanishdi. Korxona tibbiyot, biotexnologiyalar, qishloq xojaligi va boshqa sohalar uchun radionuklidlar; onkologiya, kardiologiya va endokrin kasalliklar; infeksiya kasalliklari diagnostikasi uchun test-tizimi radiofarmatsiya preparatlari ishlab chiqarishga ixtisoslashgan. Tibbiyot va ilmiy maqsadlar uchun ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar 60 turdan ziyodni tashkil etadi. Aksariyat ishlanmalar noyob bolib, mualliflik huquqi va patentlar bilan himoyalangan.

Qayd etish kerakki, institut mutaxassislari tomonidan yadro fizikasi va radiatsion texnologiyalar sohasida toplangan tajribalardan mamlakatda qurilayotgan birinchi AES loyihasini amalga oshirishda foydalaniladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (12-06-2019, 15:59)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 4) ( 0) ( 2) ( 2)
:
-
:
20 ... -