» » Koreya madaniyatini tushunishga yordam beradigan on ikki soz

Koreya madaniyatini tushunishga yordam beradigan on ikki soz


Egyo qanday madaniyat? Yolgiz ovqatlanish baxtsizlik belgisimi? Universitet diplomi omadli nikohga sabab boladimi? Nega koreyslar noxush xabarlarni kechqurun aytadi? Arzamas saytida koreys madaniyatini tushunishga yordam beradigan 12 soz tahlil qilindi.

Nunchxi

Kuzatuvchanlik, suhbatdosh niyatini tez anglash, yana ham togrirogi kozdan uqish manosini bildiradi.

Koreyscha sozlar ichida eng tarjimasi qiyini va mashhur ifodalardan biri. Bu soz bizning tilga fahmlilik, tushunuvchanlik deb tarjima qilinadi. Lekin tarjima ham sozning faqat bir jihatinigina ifodalaydi. Qaysidir manoda ziyraklik, baodoblik yoki sezgirlik desa ham boladi.

Nunchxi kishining tevarak-atrofni suhbatdoshning qiyofasi, imo-ishorasi, qarashi orqali darhol aniqlab olishi va qoshimcha omillar ijtimoiy maqomi, yoshi, suhbatidan kelib chiqib javob qaytarishidir. Bu odamning ozi aytmasdan turib uning ehtiyojlarini payqash va sezgirlik bilan moslashish degani.

Odam noqulaylik sezmasdan oldin tez va chiroyli tarzda suhbatni tugatish, sherigining qadahi boshab qolganini va odob doirasida uni toldirish kerakligini kuzata olish malakasi shu soz orqali anglatiladi. Kollektivizm va shaxslararo munosabatlar katta rol oynaydigan koreys madaniyatini hisobga olsak, nunchxi va ijtimoiy intellekt ortasida oxshashlik bor deyishimiz mumkin.

Nunchxidan foydalanish zaruriyati koreyslarning oz hissiyotlarini togridan-togri bildirmasligi, xulosa, hukmlarning qatiy tarzda aytilmasligi, kamgaplik, vazminlik kabi konfutsiyona ananalar jamiyatda mustahkam orin egallagani bilan belgilanadi.

Oz fikrini sergaplik, ochiqlik bilan aytish, hissiyotlarini namoyish qilish koreyslar tomonidan yengiltaklik, nojiddiylik sifatida qabul qilinadi. Voyaga yetgan, obroli odam, ayniqsa, rahbar oz hissiyotlarni nazorat qila olishi kerak. Bunday paytda nunchxi hayotiy muhim masalaga aylanadi. Unda nunchxi yoq yoki uning nunchxisi sekin odamni bemulohaza, nosezgir, qopol sifatida belgilab beradigan ota salbiy baho bolsa, Sizda nunchxi tez degan ibora maqtov sifatida izohlanadi.

Ayrim hollarda izoh muayyan bir ohangda aytilsa, kinoya va pichingni ham bildirishi mumkin. Bunga quyidagi matal misol boladi: Kimda nunchxi bolsa, u budda ibodatxonasida tuzlangan krevetkalarga toyadi.

Nunchxi malakasini qollashda meyorni bilish muhim. Chunki unda jamoatchilik bilan uygunlikni his qilishga intilish yotadi.

Yevropaliklarda nunchxining yoqligi koreyslar bilan ozaro muloqotda tushunmovchiliklarga ham sabab bolib turadi. Garb madaniyati vakili oz ehtiyojlarini ochiq aytsa, koreyslar qanday qilib odam shu darajada nunchxidan benasib bolishi mumkin deya ajablanadi.

Kibun

Kayfiyat, ruhiy holat, hissiyot, dunyo bilan moslik va ichki barqarorlikni bildiradi. Lugatlarda bu soz kayfiyat deb tarjima qilinadi va madaniy nozikliklar chetda qoladi.

Koreys jamiyatida bu tushuncha ijtimoiy barkamollik, vaziyatni ushlab turish, oz obrosini saqlash, iyerarxiya nozikliklariga va qoidalariga rioya qilish bilan bogliq.

Koreys muomala madaniyatida oz kechinmalarini ham unutmagan holda, atrofdagilarning kibuniga zarar yetkazmaslik muhim orin tutadi. Ajnabiylar uchun qiyinchiligi shundaki, oddiy, tabiiy xatti-harakat ham kimgadir tegib ketishi mumkin. Masalan, biror taklif yoki iltimosga togridan-togri yoq deyish, birga ovqatlanishni rad qilish, oz gapida qatiy turib olish, togri kelmaydigan vaziyatda noxush xabarni yetkazish kabilar shunga kiradi.

Obyektiv haqiqat va togrilikdan kora yaxshi munosabatlar afzalroqligini va boshqa odamlarning hislarini oylab koreyslar ota yumshoq rad javobi beradi va salbiy yangiliklarni odam zarbani yengilroq kechirishi uchun kechga yaqin aytadi. Shu sababdan xodim ishdan boshatilganini odatda kechqurun eshitadi.

Punvigi

Iqlim, vaziyat, umumiy kayfiyat, aura manolarini beradi.

Bu tushuncha kibun bilan ozaro bogliq. Qaysidir manoda punvigi guruhning umumiy kayfiyati, jamoadagi psixologik iqlim, nunchxi malakasi yordamida darhol sezish kerak bolgan nozikliklardan biridir.

Bu kishiga ozini vaziyatga mos va togri tutishiga yordam beradi. Muhim muzokaralar va bitimlar tuzishdan oldin yaratiladigan muhit ham shunday ataladi. Ozaro ishonch va dostliksiz bunga erishib bolmaydi.

Bu soz geosiyosiy manoda ham yangrashi mumkin. Masalan, Koreya respublikasi va KXDR ortasidagi punvigi shu ikki davlat ortasidagi munosabat mohiyatini anglatadi.

Chon

Samimiylik, ruhiyatlilik, hissiy soglik va aloqadorlik hissi manolarini bildiradi.

Koreyslarning oz tarifi boyicha, chon koreys mentaliteti va temperamentining poydevoridir. U har qanday qarindoshlik boladimi, oilaviymi, dostlarmi, qoshnilarmi, ular ortasidagi shaxslararo munosabatlarning asosi hisoblanadi.

Lugatdagi muhabbat hissi, yaqinlik, bogliqlik manosi tushunchani toliq ochib berolmaydi. Chon, shuningdek, yaxshilik, gamxorlik, saxiylik, bagishlov, yordamga intiluvchanlik, minnatdorlik va kechira olish kabi hislatlar bilan uzviy bogliq.

Shu bilan birga chon qandaydir konkret hisni ifodalamay, takrorlanuvchi munosabatlar, uzoq davom etadigan muomala, birgalikdagi kechinmalar natijasida vujudga keladi.

Chonning muhim xususiyati uning doimiyligi, his qilish esa sekin-asta, sezilmasdan paydo bolib boradi. Vujudga kelgach esa uning yoqolishi qiyin. Koreys maqollarida bekorga Joriya bilan chon uch yilga, xotin bilan chon yuz yilga deyilmagan.

Chonning boshqa muhim xususiyati uning ozaro xarakteri va jamiyatdagi tabaqalanishni yengib ota olishi qobiliyatidir. Boshqacha aytganda, chon teng bolmagan subyektlar orasida ham paydo bolishi mumkin. Masalan, katta va kichik, oqituvchi va oquvchi ortasida.

Chonni barchasi mukammal bolgan yuksak idealistik tushuncha sifatida ham qabul qilmaslik kerak. Sababi chon ozida uzoq davom etgan bogliqlik asosida yuzaga keladigan norozilikni ham mujassam qiladi. Buni tushunish uchun koreyslardagi ayrim matallarga etibor qaratish lozim.

Xan

Gazab va mutelik aralashmasi, nafratni ayta olmasdan azoblanish, adolatsizlik va erksizlikdan kelib chiqadigan qaygu, amalga oshmay qolgan istak tufayli paydo bolgan gam.

Xan manosi ham shaxsiy, ham millat tarixi darajasida anglanadigan sozdir. Avvalo, bu soz Koreya yarimorolining Yaponiya tomonidan bosib olinishi ortidan yuzaga kelgan qayguni ham anglatadi. Ikkinchi tomondan, bir shaxsning boshidan kechirayotgan, ammo sozlarga kochmayotgan nafratini ifodalaydi. Shu tariqa, tashqi bosim ichki bosim bilan qoshilib, azob-uqubatni chidab bolmas darajaga keltiradi.

Xanning vujudga kelishiga ikki omil sabab boladi: geosiyosiy va konfutsiylik axloqi. Xan nazariyasida adolatsizlik chet davlat bosqini, hokimiyatdagilar, qattiqqol ota-onalar, zolim qaynona, er, rahbar, boy tomonidan qilingan bosimni bildiradi. Ijtimoiy tabaqalanishda jamiyat iyerarxiyasining yuqori pogonasida turuvchi shaxsning yarashmagan xulq-atvorini muhokama qilmaslik xanni yuzaga chiqaradi. Gazab shu tariqa tashqariga emas, ichkariga yonaltiriladi. Bu kabi ruhiy zoriqish koreyslarning xorijdagi vakillarida uchraydi.

Koreys sanatida xan va u bilan bogliq azoblar axloqiy katarsis tanazzulning manbai sifatida gavdalanadi. Sanatdagi xanga yorqin misol xalq musiqasi janridagi qashshoqlar va boylar orasidagi zulm munosabatidir. Xan XX asrning ikkinchi yarmida kop jihatdan adabiyotning rivojlanishi uchun turtki boldi. Koreys adabiyot vakilasi Pak Kenning xalqimizning tashvishi faqat gam emas, umid hamdir degan firklari keng yoyildi.

Uri

Biz, bizniki; agar oila azolari, uy, jamoa, mamlakat haqida soz borsa meniki.

Oddiygina koringan olmosh koreys tilini organayotgan xorijlikda hayrat va qiyinchilik uygotishi tabiiy. Uni biz yoki bizniki sifatida eslab qolib, u tez orada bu olmoshni meniki sifatida qollanayotganini payqab qoladi.

Koreyslar mening mamlakatim, mening oilam, mening maktabim deb gapirmaydi, ular bizniki deydi. Bu esa koreys mentalitetiga borib taqaladi.

Shu sababdan koreyslar turli xil uyushmalar, yiginlarga azo bolishga harakat qiladi. Jamoadan tashqarida qolgan koreys ozini noqulay his qiladi. Masalan, yaqin vaqtlargacha bir koreysning restoran yoki kafeda yolgiz ovqatlanishi aybli hisoblangan. Sababi yolgiz ovqatlanayotgan shaxs jamoadan uzilgan, baxtsiz, omadsiz sifatida korilgan. Shuning uchun ham uri koreys jamiyatining jamoaviy birligi sifatida talqin qilingan.

Koreyslar biror hodisa jamoaga tegishli bolgandagina uri sozidan foydalanadi. Xorijliklar bizning xotin kabi tushunchalarni qabul qilishi ancha qiyin. Lekin koreyslar uchun mening xotinim deyishi bu ozini jamoadan ayri holatda, individualist sifatida korsatishga urinishdir. Shu manoda uri oilaviy munosabatlarning mustahkamligini izohlaydi. Uriga hamohang sifatida chon bu tushunchani toldiradi.

Egyo

Bolalarcha sevimli, shirin, yoqimli bolish hissi.

Hozirgi davrda koreys yulduzlarining ijtimoiy tarmoqlarda keng tarqalgan yoqimli belgilaridan biri. Egyo bolalar kabi shirin, yoqimli bola olish belgisidir. Tabiiy egyo bolmasada, bunga erishish mumkin. Soz oxirida unlilarni chozib aytish, toldiruvchilarni jumla oxirida qoshib yuborish yoki ularni bolalarcha ancha baland ohangda buzib gapirish va nutqni ifodali jumlalar bilan gapirish.

Barmoqlar yordamida yurak shaklini chizish ham koreyslarning egyo madaniyati tasirida yuzaga kelgan. Bu ananadan hattoki yuqori toifa vakillari ham voz kechmagan. Ular ham rasmiy tadbirlarda shu anana boyicha suratga tushadi. Egyo madaniyatini suratlar, interyerlar va reklamalarda kop uchratish mumkin. Garchi bu madaniyati hozirda koreys xalqi orasida ozini koz-koz qilish sifatida tushunilayotgan bolsada, odamlar orasida keng tarqalgan jihat bolib qolmoqda.

Tinsan

Togdagi piyoda sayr.

Koreya, asosan, togli mamlakat. Deyarli har bir shahar yoki uning yaqinida togli joylar mavjud. Barcha yoshdagi keksalar orasida tinsan toglarga sayr qilish ommalashgan.

Alpinizm yoki tog sayri tushunchalari tinsan sozining toliq mohiyatini ochib berolmaydi. Birinchidan, koreys toglari uncha baland emas, ikkinchidan, xavfli burilishlarga ega emas, uchinchidan, toglar aholi uchun qulay joylashgan.

Shuning uchun ham keksa koreyslar baland tog tepaliklarida yurganda hormaydigan, charchamaydigandek taassurot qoldiradi. Tinsan uchun koreyslar alohida kiyim kiyishadi. Koreyada tog sayri ishqibozlari uchun alohida klublar faoliyat yuritadi. Insonlar qishda birinchi qor yogishidan maftun bolsa, bahorda ilk tog daraxtlarining gullashidan zavqlanadi. Sababi koreyslar fasllar almashinuvini qadrlashadi.

Yo yu

Biror narsaning ortiqchaligi, oshiqcha, erkin yoki qoldiq narsa ekanini ifodalovchi tushuncha.

Korinib turibdiki, bu soz turli manolarda uchraydi. Nutqda Yo yu bosh vaqt yoq, pul yoq, joy yoq manosida ishlatiladi. Ammo bu soz shaxslarning ishchanligi borasida gap ketganda mukammal rahbar, muvaffaqiyatli inson sifatida talqin qilinadi.

Yo yuga ega shaxs eng murakkab vaziyatlarda ham oz vazminligini, irodasini yoqotmaydi. Oz salohiyatini togri anglaydi, va ortiqcha masuliyatni yordamchilari bilan baham koradi. Asosiysi, u ish jarayonida barcha narsani rejalshtiradi, murakkab vaziyatga tushib qolmaydi, aksincha, vaziyatni vazminlik bilan hal qiladi. U dam olishni ham unutmaydi, chunki dam olish unga ya ngi rejalar uchun kuch toplash imkonini beradi.

Yo yuga ega bolish bu jiddiylik, etiborlilik, safarbarlilik va shu bilan birga mayinlik holatidir.

Kyoyunnyol

Sajda, oqishga intilish.

Bu tarkibli soz bolib, birinchi qismi, malumot, songgi qismi esa ishtiyoq, intilish, kuchli istak manosini bildiradi. Kyoyunnyol konfutsiylik talimotidagi bilim olishga bolgan intilishning yorqin misolidir. Deyarli ming yil mobaynida Koreyada mansabga ega bolish uchun davlat imtihoni tizimida amal qildi.

Unga muvofiq (har holda nazariyada) tabaqasidan qatiy nazar qobiliyatli va qatiyatli har bir odam davlat mansabiga ega bolishi mumkin edi. Muvaffaqiyatli topshirilgan imtihon yuqori ijtimoiy maqom, farzandlarga yuqori malumot berishni kafolatlar edi. Imtihonlarga tayyorgarlik bolalik davridan belgilangan va asosan, iyerogliflar hamda ularga sharhlardan iborat konfutsiycha talimotdan iborat bolgan.

Hozirgi koreyslarda mansab uchun davlat imtihoni ornini oliy oquv yurtiga kirish imtihoni egalladi. Universitet diplomi mamlakatda yaxshi karyeraning majburiy shartigina emas, hurmatli doiralar, omadli nikohning ham belgisidir.

Pudam

Axloqiy burchning ogir yuki yoki masuliyati.

Tarjimada qiyinchilik tugdiradigan bu soz tez-tez uchrab turadi. Sababi koreys muomala madaniyatining kattagina qismi aynan shu pudam yetkazmaslikdir. Suhabtdoshning pudamni his qildirishi, masalan suhbatdoshiga nisbatan qolidan kelmay qolgan ishni yoki iltimosni topshirishidir.

Shu sababdan koreyslar iltimos qiladigan bolsa, suhbatdosh tayyorlanib olishi uchun gapni uzoqdan boshlashadi. Suhabtdoshining pudamini kamaytirish uchun agar bu qiyin bolsa, rad etishingiz mumkin iborasini qoshib qoyishadi.

Koreyslarda ancha qimmat sovga berib ham insonni pudamga solib qoyishingiz mumkin. Maktab yoki oliy talimda konkurs goliblarini tinchlantirish uchun ozingizni qiynamang, qatnashishdan qoniqish hosil qiling deyishadi. Bunga albatta hechqisi yoq, alohida ish qilganim yoq deya javob berish odob etikasiga mos keladi. Koreys tili grammatik tuzilishiga kora pudam hissini kamaytirishga yordam beradi.

Tosirak

Lunch box, uydan olib kelingan tushlik.

Aksarlar doshirak tez tayyorlanadigan tushlik ekanini bilishadi. Lekin tosirak (talaffuzda toshirak) ingliz tilidagi lanch boks, yapon tilidagi bento bolmalari bor qutiga solingan tushlik manosini beradi.

Tosirakka qoidaga kora bir porsiya guruch, bir necha gazak va kimtxi kiradi. Bunday taom tez aynimaydi. Ona ogli uchun maktabga tosirak berib jonatadi degani, u farzandiga tushlik berayotganini emas, balki u farzandiga gamxorlik qilayotganini anglatadi.

Doshirak lapshaning nomi bolsada, aslida, uyda tayyorlangan tushlikni bildiradi. Koreyada bu mehr bilan tayyorlangan tushlik bolsa, boshqa mamlakatlarda, masalan, Rossiyada, pul kamligi sababli yomon ovqatlanganlik manosini anglatadigan bolib qolgan.



Manba: Daryo.uz
: admin (10-04-2020, 12:11)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 39) ( 0) ( 37) ( 2)
:
-
:
20 ... -