» » 18-avgust SSSRning songgi missiyasi Oyga qongan kun

18-avgust SSSRning songgi missiyasi Oyga qongan kun


Bugun oxirgi sovet Oy apparatining yoldosh sirtiga qondirilganiga 44 yil toldi. 1976-yilning xuddi shu sanasida, yani 18-avgust kuni Luna-24 oykezari Oy sirtiga yumshoq qonishni bajargan edi.Daryo sana munosabati bilan Luna-24ning Oyga amalga oshirgan parvozi haqida malumot beradi.

Oy Yerga eng yaqin osmon jismi sifatida nisbatan kop organilgan obyekt hisoblanadi. Oy tomon ilk avtomat kosmik stansiya parvozi 1959-yildayoq amalga oshirilgan edi va oshanda Sovet Ittifoqining Luna-2 apparati tarixda ilk bora tabiiy yoldoshimiz sirtiga qonishga muvaffaq bolgandi. Osha yilning oktabrida Luna-3missiyasi Oyning bizga korinmaydigan, teskari tarafiga ham otishga muvaffaq bolgan va sivilizatsiya tarixida ilk bora odamlarga Oyning korinmas tomonining suratlarini olib korsatgan.

Keyinchalik Oy poygasida amerikaliklar hammadan ozib ketdi. Ular Apollon dasturi doirasida Oyga hatto odamlarni qondirishga ham muvaffaq boldi. Oy missiyalarida bir necha bora Oydan regolit, yani Oy tuprogi hamda toshlaridan namunalar keltirildi.

70-yillarga kelib esa Oyni organishda yangicha uskunalar oykezar (lunoxod) apparatlardan foydalanishga otildi. Xususan, 1970-yil noyabrida SSSRning eng birinchi Lunoxod-1 oykezari uchirildi. Ushbu dastur doirasida oykezarlar Oy sirtida ozi mustaqil ravishda harakatlanib, tuproq va tog jinslari namunalarini tekshirgan va Yerga qimmatli astronomik malumotlarni yuborib turgan. Ular ortacha 45 oy ishlab bergan.

Biroq boshqa osmon jismlaridan kora Yerga qanchalik yaqin bolmasin, baribir Oyga apparat uchirish ham juda-juda qimmatga tushadigan serxarajat jarayondir. Shu tufayli osha 70-yillardan keyin Oyga odam uchirish tugul hatto oddiy jonsiz apparat yuborish amaliyoti ham deyarli toxtatilgan. Masalan, sovetlarning oxirgi Oy missiyasi 1976-yilda rasman yopilgan edi. Bugun osha oxirgi sovet Oy apparatining yoldosh sirtiga qondirilganiga 44 yil toldi. 1976-yilning xuddi shu sanasida, yani 18-avgust kuni Luna-24 oykezari Oy sirtiga yumshoq qonishni bajargan edi.

Luna-24Boyqongir kosmodromidan osha yilning 9-avgustida startga chiqqan bolib, 11-avgust kunida u Oy yuzasidan 115 kilometr balandlikdagi barqaror orbitani egallagan. 18-avgust sanasida esa apparat Oyning janubi-sharqidagi Inqiroz Dengizi hududiga muvaffaqiyatli ravishda ohista qonishni amalga oshirgan. Ushbu oykezarning asosiy vazifasi Oy gurunti namunasini yigish va Yerga keltirishdan iborat bolgan. U burgulash usuli bilan 160 sm chuqurlikdagi tuproqdan 170 gramm Oy tuprogini yigib, oziga joylagan.

Bundan avval ham Luna-16va Luna-20oykezarlari tabiiy yoldoshimiz gruntidan namunalar keltirgan bolib, Luna-24olgan namuna Oy tuproqlaridan olinishi rejalashtirilgan oxirgi proba bolgan. Belgilangan vazifa bajarilgach, 19-avgust kuni Luna-24Oydan Yerga tomon qaytish uchun yana parvozga chiqqan. 22-avgust kunida esa apparat Tyumen viloyatidagi Surgut shahri hududidan janubi-sharq tomondagi taxminan 200 kilometr masofadagi joyga muvaffaqiyatli ravishda kelib qongan. Sovet olimlari ushbu keltirilgan Oy tuprogi namunalarining bir qismi NASAga topshirgan.

Yuqorida ham aytganimizdek, Luna-24 Sovet Ittifoqining oxirgi Oy missiyasi sifatida tarixda qoldi. Juda muvaffaqiyatli bajarilganiga qaramay, 1970-yillarning ortalariga kelib, SSSR ham, AQSh ham ozining Oy dasturlariga barham berdi. Chunki ushbu kosmik dasturlarga sarflanadigan mablagning ozi ham kosmik raqamlarni taqozo etar edi. Luna-24dan keyingi Oy missiyalari yana 14 yil otgachgina bajarilgan va unda ham SSSR yoki AQShning yirik miqyosli Oy dasturlari emas, balki Yaponiyaning kosmik ambitsiyalarini elon qilishi bilan bogliq bolgan kichikroq Xiten kosmik apparati uchirilgan.

Yaponlar 1990-yilda uchirgan osha Xiten apparati ham Oy sirtiga yumshoq qona olmagan, balki zarb bilan urilib, pachoqlanib ketgan. AQSh esa faqat 1994-yilga kelib Oyga qaytdi va oshanda Klementina nomli apparat Oyni xaritalash bilan shugullandi. Oy sirtiga Luna-24dan keyingi ilk yumshoq qonishni esa faqat 2013-yilga kelib Xitoyning Yuytu nomli apparati uddaladi.

Hozirda sovet kosmik dasturlarining malum manodagi davomchisi hisoblanadigan Roskosmos tashkilotida Luna-24ning ukasi Luna-25 loyihalanmoqda va u orqali Rossiya ozining ilk Oy missiyasini amalga oshirishi reja qilgan. Luna-24 parvozi 2021-yilning yoz oylariga moljallangan.

Muzaffar Qosimov tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (18-08-2020, 20:26)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 40) ( 0) ( 38) ( 2)
:
-
:
20 ... -