» » Yaqin Sharqning eng katta bozori. 22-avgust qadimiy Petra shahri xarobalari topilgan kun (fotogalereya)

Yaqin Sharqning eng katta bozori. 22-avgust qadimiy Petra shahri xarobalari topilgan kun (fotogalereya)


Petra hozirgi Iordaniya hududida joylashgan, miloddan avvalgi IV asrda bunyod bolgan shahardir. Oz zamonasining sanoqli megapolislaridan biri va yirik savdo shahri hozirgi paytga kelib muhim arxeologik va sayyohlik maskani bolib xizmat qilmoqda. 1812-yil 22-avgust kuni shveysariyalik tadqiqotchi Yoxan Lyudvig Bukxard tomonidan Petraning noyob xarobalari topildi. Daryo sana munosabati bilan Atirgul shahar nomini olgan shahar tarixi haqida hikoya qiladi.

Atirgul shahar hozirgi Iordaniyaning janubi-garbiy qismida joylashgan hududida yashovchi arab badaviylaridan bolgan nabatiylar tomonidan savdo punkti sifatida tashkil qilingan. Shaharda istiqomat qilib savdo qilgan nabatiylar tez orada katta boylik yigdi va hasadgoy yunon imperiyasi miloddan avvalgi 312-yilda Petraga hujum uyushtirdi. Aynan ushbu voqea qadimgi Petra shahrining birinchi tarixiy voqeasiga aylandi. Jangda mahalliy aholi galaba qozondi.

Ammo bu yagonaligicha qolmadi: rimliklar miloddan avvalgi 106-yilda Petra shahriga bostirib kiradi, oxir-oqibat shahar aholisi maglub boladi. Rim imperiyasi qolga kiritilgan yangi yerlarni oz hududiga qoshib olib, uni nomini Arabiston Petrasi nomiga ozgartiradi.

Rimliklarning hukmronligi miloddan avvalgi IV asrning ortalarigacha 250 yildan ziyodroq vaqt davom etdi. Shu vaqtga kelib shahardagi koplab binolar kuchli zilzila sabab vayronalarga aylangan edi.

Miloddan avvalgi VIII asr boshlariga kelib koplab aholi Petrani tashlab boshqa joylarga kochib ketishni boshladi va endi u tijorat, siyosat va madaniyat jihatdan umuman ahamiyatga ega bolmay qolgan edi.

Shunday bolsa-da, shahar tarixchi va arxeologlar uchun uning noyob arxitekturasi, shuningdek, uni barpo qilgan odamlar tomonidan yaratilgan oziga xos yangilik sifatida ajralib turadi. Uning atrofidagi togli hududlarni hisobga olganda Petra shahar qurish uchun mantiqiy joydek korinmaydi. Nabatiylar ushbu geografik joylashuvdan uning asosiy tuzilmalarini ornatishda oqilona foydalanib, shunday shahar barpo etdi.

Mahalliy aholi shaharni Tosh memorchiligi nomi bilan mashhur bolgan yonalishda qurishni boshladi. Unda bir nechta binolarni tosh sirtlaridan oyib yasashgan edi. Nabatiylar madaniyati rivojlanishi va rimliklar va vizantiyaliklar ham shaharda oz izlarini qoldirmoqchi bolganliklari sababli Petra arxitekturasi uni egallagan turli madaniyatlarni aralashtirishni boshladi.

Rimliklar nabatiylardan keyin, Vizantiyadan oldin Petraga hukmronlik qilayotgan davrda yuz bergan evolyutsiyada keyinchalik shaharning asosiy magistrali bolib xizmat qilgan Petra Rim yollari barpo etilgan. Oradan biroz vaqt otib shaharga kirishda Rim uslubida bezatilgan darvozalar ornatilgan. Shuning uchun Petra turfa xillik memorchilikni sevuvchilar uchun ayni muddaodir.

VIII asrda Petra savdo markazi sifatida tan olinmay qoyganidan song uning tosh konstruksiyalari kochmanchi choponlar tomonidan bir necha asrlar davomida boshpana sifatida ishlatilgan. Keyinchalik, 1812-yil 22-avgust kuni shveysariyalik tadqiqotchi Yoxan Lyudvig Bukxard tomonidan Petraning noyob xarobalari kashf etildi.

Tadqiqotchining asosiy maqsadi Niger daryosining manbayini topish bolgan edi. Angliyada 1809-yilda u Qohiradan sahro boylab sayohat qilish uchun Qirollik jamiyati prezidenti va Afrika tadqiqotlarini ragbatlantirishda muhim rol oynagan ser Jozef Boksni qollab-quvvatladi. Tadqiqotchi arab tilini organish maqsadida Kembrijga qatnay boshladi. Bukxardt Petrani izlayotgan boshqa bir tadqiqotchining olimini eshitgach, ushbu shaharga yanada koproq qiziqib qoladi. Song Suriyadan kichik kulba sotib olib, arab tili, Quron va musulmonlikni chuqurroq organishni boshladi.

Tadqiqotchi ozini shayx Ibrohim ibn Abdulloh deb atay boshladi. Mahalliy shayxlardan himoya uchun pul tolab, kop marta talon-toroj qilinsa-da, Burkxard Suriya, Livan va Falastinga sayohat qildi. Horunga atab echki qurbon qilmoqchi bolganini aytib, Burkxard uni xarobalarga olib borish uchun mahalliy yolboshchini yolladi va u yerda qadimiy qabrlar va Rim maqbaralarining qoldiqlarini korib hayratda qoldi.

Burkxard bu Petra ekaniga amin edi, lekin u yerda kop qola olmadi, chunki yoqolgan xazinani izlayotgan kofir sifatida tanilishdan va uni ortidan hujumga uchrashdan qorqqan edi. U echkini Horunga qurbon qildi va osha kechaning ozida yana Qohiraga boradigan yolga qaytib ketdi.

Keyinchalik Burkxard Nil boylab sayohat qildi va Abu Simbelda ulkan haykallari bilan Ramses Buyuk ibodatxonasini kashf etdi, Makkaga haj qildi va Madinaga tashrif buyurdi. U 1817-yilda 32 yoshida Qohirada dizenteriya kasalligidan vafot etgan. Ammo u asosiy maqsadi bolgan Niger daryosiga yeta olmadi...

Bundan keyin bir necha on yillar davomida koplab topilmalar chiqdi. Masalan, 1993-yilda Vizantiya davriga oid yunoncha varaqlar va suniy yoldosh tasviri orqali topilgan mintaqa qumlari ostiga komilgan nomalum monumental strukturalar ham aynan shu shaharga tegishliligi aniqlangan.

Hozirda Petra shahri YuNESKOning Jahon madaniy merosi va dunyoning yetti yangi mojizasi sifatida tan olingan. Ushbu shaharni turistlar, yomgir va boshqa tabiiy ofat va atrof-muhit omillaridan himoya qilish boyicha tegishli ishlar olib borilmoqda.

Mirjalol Qosimov tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (22-08-2020, 21:25)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 41) ( 0) ( 38) ( 3)
:
-
:
20 ... -