» » Rossiyaning Birinchi jahon urushidagi eng qopol xatosi. Tannenberg jangi yakunlanganiga 106 yil toldi

Rossiyaning Birinchi jahon urushidagi eng qopol xatosi. Tannenberg jangi yakunlanganiga 106 yil toldi


Bundan roppa-rosa 106 yil oldin, 1914-yil 30-avgustda tarixchilar keyinchalik Birinchi jahon urushi davridagi sharqiy frontda yuz bergan eng ulkan jang deb nomlagan dahshatli jang yakunlandi. Tarixshunoslikda ushbu jang Tannenberg jangi deb nomlanadi. Guvohlar va ishtirokchilar esa bu jangga nisbatan Tannenberg falokati degan atamani afzal korgan. Masalan, 5-Kaluga piyoda polkining 2-batalyon qomondoni Yuliy Buchinskiy 1939-yilda oz xotiralarini nashr etganda uni shunday nomlagan.Daryo sana munosabati bilan jang tafsilotlari va tarixiy ahamiyati haqida hikoya qiladi.

Albatta, buning oziga yarasha sabablari bor edi. Birinchi jahon urushi tarixidan ozgina bolsa-da xabardor bolgan har bir kishi rus qoshinlarining sharqiy Prussiyadagi harbiy operatsiyasi qanday muvaffaqiyatsiz tugaganini va bunda generallar Pavel Rennenkampf va Aleksandr Samsonovlarning qanday roli borligini yaxshi biladi. Aslidabu operatsiyaga nisbatan falokatsozi ham juda yumshoq oxshatishdir.

Chunki sharqiy Prussiya operatsiyasining umumiy natijasida ruslar oz qoshinlarning 64 foizini yoqotgan va ogir holatda chekingan. Taqqoslash uchun: yoqotishlarga xotirjam munosabati bilan tanilgan taniqli qomondon, Prussiya qiroli Buyuk Fridrix Agar davlat oz qurolli kuchlar shaxsiy tarkibining 56 foizini yoqotsa, bu deyarli toliq maglubiyatdir degan edi.

Etibor bering, bu jangda nafaqat oddiy kulrang paltolar, yani Rossiya armiyasining oddiy askarlari zarar korgan, balki ofitserlar korpusi ham jiddiy yoqotishlarga uchragan. Hattoki general Aleksandr Samsonovning ozi jangning qayguli yakunini anglab, ormonda ozini otib tashlagan. Bu esa oz navbatida uning boshqaruvidagi 2-armiyaning boshqaruvchanligi va ruhiy holatiga tasir korsatmay qolmagan.

Bu borada kop rus tarixchilari ha, ehtimol, bu falokat bolgan, ammo bu muqaddas falokatdir deb soz yuritadi. Yani Antantaning umumiy galabasi uchun zarur bolgan qurbonlik. Rennenkampf va Samsonov qoshinlari sharqiy Prussiyaga otib, belgilanganidan oldinroq zarba berishdi. Lekin nima uchun? Chunki fransuzlar shuni soragandi, fransuzlarning himoyasi nemislarning shiddatli zarbalariga dosh bera olmagan va ular buning oqibatida deyarli Parijgacha chekingan.

Rossiyaning sharqdan bostirib kirishidan xavotirga tushgan nemislar Fransiyadan ikkita korpusni kochirishga majbur boldi, bu esa nemislarning hujumini toxtatdi va Marnadagi mojizayuz berishi uchun zamin yaratdi. Rus tarixchilarining sozi bilan aytganda Tannenbergda berilgan ruslarning qurboni bejiz ketmadi: doim ozining ittifoqdosh majburiyatlariga sodiq bolgan Nikolay II katta qurbonlar evaziga Fransiyani qutqardi.

Ruslar tomon yuborilgan ikkita nemis korpusi vaziyatni ozgartirishga qodirmidi? Birinchi jahon urushi. 1914 yilgi falokat kitobi muallifi, ingliz tarixchisi Maks Makdonald bunga amin emas. Nemislarning Parijni egallay olmasligiga Rossiyaning sharqiy Prussiyaga bostirib kirishi emas, balki harakatchanlikning yoqligi, taktika va razvedkaning bir qator xatolari va nihoyat bunday kop sonli qoshinlarni boshqarishda notogri hisob-kitoblar sabab bolgan.

Bundan tashqari, agar xolis yondashib qaraydigan bolsak, rus qoshinlarining nemislarga hujumi qon kechib bolsa-da Parijni qutqarish emasdi, ularning asl maqsadi Berlinni egallab, urushni kotarasiga tugatish edi. Ayrim rus tarixchilarining asl maqsad Fransiyani qutqarish edi, kabi gaplari bu daraxtdagi olmani oq bilan ura olmay, ozi daraxtning shoxini nishonga olgandim deyishday gap.

Darhaqiqat, rus qoshinlarining Berlinga nisbatan bitta (ammo muvaffaqiyatli) zarbasi keyinchalik butun urush yonalishini ozgartirib yuborishi mumkin edi. Urushdan oldin ham Germaniyaning dala bosh shtabi qomondoni Helmut fon Moltke: Agar ruslar Berlinga yetib kelsa, bizning garbiy frontdagi barcha yutuqlarimiz befoyda boladi, deb aytgandi.

Ha, bu mumkin edi. Germaniya bosh shtabi Rossiya hujumi haqida xabar topgach, nihoyatda tashvishga tushdi. Ayniqsa, 20-avgust kuni Gumbinnenda Rennenkampf bilan toqnashuvda nemis qoshinlarining maglubiyatga uchrashi va Germaniya 8-armiyasi qomondoni Maksimilian fon Pritvits Visladan ortga chekinishga qaror qilgani Germaniya bosh shtabini qattiq tashvishga solib qoydi. Keyin esa Samsonov ozining ikkinchi armiyasi bilan yetib keldi. Vaziyat ota ogir edi. Agar hamma narsa xuddi shu ruhda davom etsa, Berlin uchun jiddiy xavf tugilishi aniq edi. Hattoki, Rossiya bosh shtabining boshligi general Yakov Jilinskiy allaqachon sharqiy Prussiya general-gubernatori lavozimini egallashga umid qilardi.

Biroq Germaniya bosh shtabni rokirovka qilishga qaror qildi. Omadsiz fon Pritvits 8-armiya qomondoni lavozimidan chetlashtirildi. Uning orniga kuchli tandem qoyildi: Paul fon Gindenburg armiya qomondoni lavozimiga tayinlangan bolsa, Erix Lyudendorff u bilan birga shtab boshligi boldi. Visla daryosi ortiga chekinish toxtatildi. Ammo bunday kuchli rus qoshiniga hujum qilish qorqinchli edi. Eng muhimi, ruslar nima qilishlari va keyingi zarbani qayerga berishlari aniq emasdi. Nemis armiyasining razvedka shtabi rus radiogrammalarini qolga kiritganida hamma narsa aniq boldi.

25-avgust kuni Rennenkampfning radioxabaridan malum bolishicha, u hatto bor kuchi bilan Samsonovga qoshilishga shoshilgan taqdirda ham oradan bir kun otsa-da, nemislarga orqa tomondan tahdid qilish pozitsiyasidan juda uzoqda bolardi. Samsonovning radioxabaridan malum boldiki, u nemislarning kichik bir qismi bilan kechagi toqnashuvni katta galaba deb qabul qildi, nemis otryadlarining chekinishini vahima bilan qochish deb oyladi. U dushmanni taqib qilishga qaror qildi.

Gindenburg va Lyudendorff oz omadlariga ishonmadi. Nahotki yapon urushining qahramonlari bolgan general Samsonov va Rennenkampflar ulkan tajribaga ega bolaturib, shunchaki beparvolik qilishdi? Ular ozaro xabarlarni nahot oddiy ochiq radio orqali, hatto ularni shifrlamasdan almashadilar? Ha, ular aynan shunday katta xatoga yol qoygan edi. Berlin yoki Kyonigsbergni egallash rejalarining qulashi, shuningdek, ruslarning umumiy maglubiyati osha paytning ozida hal bolgan edi.

Natijada rus armiyasi tor-mor etildi. Jangda 56 mingdan ortiq rus qoshinlari oldirildi, yaralandi, asirga olindi. Ushbu jangdagi qaqshatqich maglubiyat Rossiyaning Birinchi jahon urushida galaba qozonishiga umuman umid qoldirmadi, bu esa oz navbatida mamlakatda tez orada sodir bolishi kerak bolgan bolsheviklar inqilobiga zamin yarata boshladi. Bu endi umuman boshqa hikoya...

Nurbek Alimov tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (31-08-2020, 09:25)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 28) ( 0) ( 26) ( 2)
:
-
:
20 ... -