» » Uch yil qamalda yashagan shahar. 5-sentabr Ikkinchi jahon urushida Leningrad blokadasi boshlangan kun

Uch yil qamalda yashagan shahar. 5-sentabr Ikkinchi jahon urushida Leningrad blokadasi boshlangan kun


Leningrad blokadasi salkam uch yil davom etgan harbiy qamal bolib, hozirgi Rossiyaning Sankt-Peterburg shahrida bolib otgan. Qamal Ikkinchi jahon urushi davrida Moviy divizion vakillari nemis, fin va ispan qoshinlari tomonidan shaharni egallash va uni yoq qilish maqsadida amalga oshirilgan edi. Daryo ushbu tarixiy qamal haqida hikoya qiladi.

Leningrad jangidan avval nemis askarlari koplab yollarni bosib otdi va nihoyat, 1941-yilning 5-sentabr sanasida Leningradni tolaqonli egallab olishdi va uni butun mamlakatdan uzib qoyishdi. 871 kun davom etgan qamal boshlangach, Leningrad bilan aloqalar faqatgina ikki yol orqali Ladoga koli va havo orqali saqlanib qoldi.

Shahar egallab olingandan song oziq-ovqat va yoqilgi taqchilligi boshlandi. Leningradga kirib-chiqish faqatgina Ladoga koli orqali bolgani sababli tashqariga kemada chiqish mumkin edi xolos, uning ustiga kol atrofida dushman dengiz kuchlari izgib yurar edi. Ushbu transport arteriyasining quvvati shahar ehtiyojlarini qondirish uchun yetmadi va natijada Leningrad keng kolamli ocharchilikka duchor boldi. Qishga kelib muammo soni yana bittaga ortdi issiqlik. Ushbu muammolar yanada ogirlashib, 100 minglab aholining yostigini quritdi.

1940-yilning 18-dekabrida Gitler Barbarossa operatsiyasi deb nomlangan 21-direktivani imzoladi. Ushbu rejada uchta asosiy yonalish boyicha SSSRga uch guruh qoshinlari tomonidan hujum qilish nazarda tutilgan edi: Shimol guruhi Leningradga, Markaz Moskvaga va Janub Kiyevga.

Leningrad SSSRning 3,2 million aholisini oziga sigdirgan muhimligi boyicha ikkinchi shahar edi. Leningrad u paytlarda ilmiy-texnik jihatdan boshqa shaharlarga nisbatan ancha yuksalgan edi, qolaversa, ishlab chiqarish va qurilish sohalari ham rivojlangan edi.

Leningradni egallab olish bilan nemis qomondonlari bir qator muhim vazifalarni hal qilishlari mumkin edi:

Bu orada 17-iyun kuni Finlyandiyaning butun armiyasini safarbar qilinishi togrisida farmon chiqdi va 20-iyunda safarbar qilingan armiya Sover-Finlyandiya chegarasida toplandi. Shundan song finlar ham jangga qoshildi. Finlarning SSSRga qarshi yurishi birinchi bolib 29-iyun kuni quruqlikdagi hujum orqali boshlandi.

1941-yilning 22-iyunida Germaniya SSSRga hujum uyushtirdi. Bu kunda Leningrad shahri va viloyatida, boshqa koplab shaharlar kabi harbiy (favqulodda) holat elon qilindi. Leningrad harbiy-okrug qomondoni general-leytenant Popov Luga hududida Pskov yonalishida qoshimcha mudofaa chizigini yaratish boyicha buyruq oldi. Leningradga, asosan, himoyalanish uchun qalalar qurishga katta ishchi kuchi kerak boldi. Muddatli harbiy xizmatga 16 yoshdan 50 yoshgacha bolgan erkaklar va 16 yoshdan 45 yoshgacha bolgan ayollar jalb qilindi.

Ishli aholi oz ishidan song jamoat ishlarida uch soat, ishsizlar esa sakkiz soat ishlashi majburiy qilib belgilandi. Qurilish ishlari yetti kun ketma-ket ish song tort kun dam olish kunlari shaklida otkazildi. Mudofaa inshootlari Leningrad yaqiniga ham, ichiga ham qurilgan. 1941-yilning 20-avgust holatiga kora, Leningradda 814 ming kishiga moljallangan bombadan himoyalovchi va 672 ming kishilik 336 ta chiziqli quvur-xandaqlar mavjud edi. Bu bilan bir vaqtda 65 ming kishini oz bagriga sigdira oladigan yana 383 ta boshpana barpo etilayotgan edi.

12-iyul kuni navbatdagi nemis bolinmalari Luga hududiga yetib bordi, u yerda esa nemislar hujumi kechiktirildi. Charchagan harbiy guruh Leningrad tomon ozgina oldinga yurdi xolos. Ruslar ushbu toxtalishdan foydalanib, oz bolsa-da tayyorgarlik korib oldi. Germaniyaning hujumi bir necha haftaga chozildi. Shahar qolga kiritilmagach, Gitler ushbu toxtalishlardan norozi boldi. U sentabrdan kechiktirmasdan Leningradni bosib olish rejasini tayyorlash uchun Shimol harbiy guruhiga maxsus tashrif uyushtirdi.

Gitler va harbiylarning koplab muhokamalaridan song nemis askarlari qayta yigildi va Katta Sabskda ilgari egallab olingan plasedarmdan boshlab Krasnogvardeys yonalishi boyicha hujumlar boshlashdi. Bir necha kundan song Luga mudofaasi yorib otildi. 15-avgustda nemislar Novgorodni, 20-avgust Chudovni, 30-avgust esa nemis qoshinlari Mga qishloqchasini bosib olib, Leningradni mamlakat bilan boglaydigan songgi temiryolni ham kesib tashlashdi.

Shimol guruhi buyruq oldi. Unga kora, shaharni uzuk kabi qurshab olish va bunda kuchlarni avaylash zarur edi. Bu orada esa finlar armiyasi SSSRga qarshi jang boshlab yuborgan edi. Ular ham Leningrad uchun jangga qoshilib, nemis qoshinlariga yordam berdi. Ikkala qoshinning birgalikdagi yurishi sentabr boshiga togri keladi. Unda Gitler buyrugiga asosan sovet qoshinlarini 15-sentabrdan kechiktirmasdan Leningrad viloyatida qurshab olishlari va Markazga ozining mexanizatsiyalashga jangarilarini va aviatsiyasini taqdim etilishi kerak edi.

8-sentabr kuni Shimol harbiylari Shlisserburgni bosib oldi, bu shaharni nazorat qilish bilan Leningradni quruqlikdagi aloqalarini butunlay uzish mumkin edi. Shimol tomondan finlyandiyalik askarlar shaharni qurshab oldi, shu kundan boshlab 872 kunlik qamal boshlandi. Bosib olingan hududlarning umumiy maydoni besh ming kv km edi. Qamal uzugi ichiga Boltiq floti, Leningrad frontining aksar qismi va koplab oddiy aholi kirgan edi. Qoshinlar va shaharning barcha tinch aholisini qoshib hisoblaganda 2,5 milliondan ortiqroq kishi blokadada bolgan. Leningrad osmonida endi erkinlik bulutlari yoq edi, barcha temiryol, daryo va avtomobil aloqalari uzilgan. Boshqa shaharlar bilan aloqalar faqatgina havo va Ladoga koli orqali qattiq nazorat bilan bolayotgan edi.

10-sentabrda Gitlerning 15 ta kochma bolinmani Markazga otkazish togrisidagi buyrugiga boysunmasdan Fon Leeb Leningradga hujum boshlab yuboradi. Natija kutilganidek boldi shahar atrofidagi sovet qoshinlari mudofaasi buzildi. Qamalda otgan 872 kun esa alohida bir mavzu, uni bu yerda shunchaki yozib otishning iloji yoq.

Mirjalol Qosimov tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (5-09-2020, 09:25)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 22) ( 0) ( 20) ( 2)
:
-
:
20 ... -