» » Ozga sayyoraliklarga yollangan mujda. 5-sentabr Voyager-1 kosmik zondi startga chiqqan sana

Ozga sayyoraliklarga yollangan mujda. 5-sentabr Voyager-1 kosmik zondi startga chiqqan sana


Siz ozga sayyoraliklar mavjudligiga ishonasizmi? 60-yillarda jahon matbuotida ozga sayyoraliklar tashrifi bilan bogliq turli fantastik qissalardan tortib, sariq matbuotni egallab olgan uydirma maqolalargacha kop uchrar edi. Hatto 1967-yilda koinotdan kelayotgan aniq davriylikka ega radiosignallarni ham ozga sayyoraliklar yollagan, degan ilmiy nazariya paydo bolgandi va oshanda kopchilik ularning mavjudligiga ishona boshlagandi.DaryoYupiter va Saturnni yaqindan tadqiq qilishni maqsad qilgan Voyager-1apparatining parvoziga 43 yil bolgani munosabati bilan qiziqarli faktlarni taqdim etadi.

Keyinroq aslida osha signallar pulsar yulduzlardan kelishi va hech qanday ozgalar tomonidan jonatilmasligi ayon boldi. Shunday bolsa-da, jamiyatda va hatto eng yuqori siyosiy doiralarda ham bu mavzu kun tartibidan mutlaqo olib tashlangan deyish qiyin. Chunki shaxsan AQSh prezidenti Jimmi Karterning ozga sayyoraliklarga salom yollaganini boshqacha izohlab bolmaydi.

1970-yillardan boshlab koinotni tadqiq qilish maqsadida sayyoralararo avtomat kosmik stansiyalar uchirila boshlandi. Xususan, biz avvalroq Vega zondi, Mars-6 missiyasi hamda Messenger apparatlari haqida hikoya qilgan edik. Osha yillari uchirilgan apparatlar ichida, shubhasiz, eng muvaffaqiyatlilari egizak Voyagerlar boladi. 1977-yilning 20-avgust va 5-sentabr sanalarida ketma-ket uchirilgan ushbu avtomat kosmik stansiyalar mana 40 yildan ziyod vaqt mobaynida hamon ishlab turgani bilan haqli ravishda muhandislik mojizasi hisoblanadi.

Bugun 5-sentabr ushbu egizak kosmik apparatlardan birinchisi Voyager-1 uchirilganiga 43 yil toldi. Yuqorida aytganimizdek, u hamon ishlab turibdi va hozirda inson qoli bilan yasalgan narsalar ichida Yerdan eng olisga uzoqlashgan apparat ham hisoblanadi. Shuningdek, u inson yasagan texnika vositalari ichida eng katta tezlikka erishgan apparat hamdir.

Voyager-1 apparatining asosiy vazifasi gaz gigantlari Yupiter va Saturnni yaqindan tadqiq qilish bolgan. Haqiqatan ham Voyager-1 ushbu ikki eng yirik sayyoraning hamda ularning tabiiy yoldoshlarining tarixan eng birinchi yaqin tasvirlarini olgan va Yerga yuborgan. U 1979-yilda Yupiterga yetib borgan va keyingi yili, aniqrogi, 1980-yilning noyabrida u Saturnga ham tashrif buyurgan. Ushbu sayyoralarni organish borasidagi asosiy vazifani bajargandan keyin Voyager-1 qoshimcha missiyani bajarish sari otlangan va unga kora, Quyosh sistemasining eng chetki qismlari, xususan, Koyper belbogi va geliosferaning chegarasini tadqiq qilishga kirishilgan.

Apparat plutoniy-238 izotopi asosidagi radioaktiv yoqilgi evaziga harakatlangani bois va muhandislik hisob-kitoblarining mukammal bajarilgani tufayli u belgilangan asosiy missiyaning bajarilganidan keyingi bir necha on yilliklar mobaynida ham ishchi qobiliyatini saqlab qolayotgani hayratlanarlidir.

Unga radioaktiv yoqilgili generatordan tashqari yana bir necha ilmiy uskunalar, xususan, ikkita kompyuter ornatilgan bolib, ularni radioaloqa vositasida qayta dasturlash mumkin va aynan shu narsa Voyager-1 faoliyatini sozlab, nazorat qilib, zarur bolsa, tuzatish va qoshimchalar kiritib borish imkonini beradi. Kompyuterlardan tashqari apparat bortida televizion kamera, infraqizil va ultrabinafsha spektrometri, plazma detektori hamda past energiyali zaryadlangan zarralar detektori va kosmik nurlar detektori singari uskunalar ornatilgan.

Aynan ushbu detektorlar vositasida olimlar 2012-yilning avgust oyi oxirida Voyager-1 Quyosh sistemasini uzil-kesil tark etganini aniqlagan. Yani ushbu datchiklar oshanda Quyosh sferasidagi zaryadlangan zarralar oqimining keskin kamaygani va aksincha, yulduzlararo fazodagi yuqori energiyali kosmik nurlar miqdorining keskin ortganini payqagan. Bu narsa esa Voyager-1 va nihoyat Quyosh tizimidan chiqib ketganini dalillovchi korsatkich sifatida qabul qilingan.

Voyager-1 bortida ilmiy uskunalardan tashqari yana bir muhim yuk oltin plastinka joylashtirilgan. Goyaga kora, qachonlardir kelib Voyager-1ni ozga sayyoraliklar tutib olsa, ushbu plastinka orqali Yer sayyorasi va undagi tabiat va odamlar haqida malumot olishi mumkin boladi. Oltin plastinkada koinotdagi bir necha pulsarlarga nisbatan Quyosh va Yerning joylashuv koordinatalari, shuningdek, Yer sayyorasi tabiatiga oid rasmlar, xaritalar, DNK strukturasi, hujayraning bolinib, kopayish sxemasi hamda turli jonivorlarning tovushlari yozib qoyilgan.

Oltin plastinkada inson faoliyatiga oid malumotlar ham mavjud bolib, xususan, Motsart, Stravinskiy, Bax musiqalari, Peru, Bolgariya, Ozarbayjon xalq qoshiqlari, gruzin xor ashulasi, Xitoy, Yaponiya hamda Indoneziya xalqlari mumtoz musiqasi ohanglari bilan toldirilgan. Plastinkaning kirish qismi dunyoning 55 xil tilida, shu jumladan, hozirda olik til hisoblanadigan bir necha qadimiy tillarda (shumer tili, lotin tili va hokazo) yollangan salomlashuv xitoblari bilan boshlanadi va yakunda AQShning osha yillardagi prezidenti Jimmi Karterning ozga sayyoraliklarga yollagan murojaati bilan tugaydi.

Murojaatda, shuningdek, osha yillardagi BMT bosh kotibi bolgan Kurt Valdxaym ham ishtirok etgan. Murojaatda, jumladan, shunday deyiladi: Bu apparat tort milliard odamga ega bolgan Yerning, aholisi 240 million nafar bolgan davlatida yaratilgan. Odamzod hali hamon alohida millat va davlatlarga ajralgan holda yashamoqda, lekin mamlakatlar sayyoradagi umumiy sivilizatsiya uchun intilmoqda. Biz koinotga ushbu mujdani yubormoqdamiz. Ishonamizki, u milliardlab yillar mobaynida tirik qoladi va agar kelgusida qandaydir sivilizatsiya uni topib olsa, unda bizning ularga aytar gapimiz quyidagilardir: Bu olis kichik bir olamdan sovga, bunda bizning tovushlarimiz, ilm-fanimiz, tasvirimiz, musiqamiz, fikrlarimiz va hissiyotlarimiz (joylangan). Biz sizlarning zamonangizda ham mavjud bolish uchun, hozir oz zamonamizda yashash uchun kurashyapmiz. Biz hozirda qarshimizda turgan muammolarni bir kun kelib yechishimizga va kun kelib galaktik sivilizatsiyaga qoshilishimizga ishonamiz. Bu xabar bizning umidlarimiz, qatiyatimiz va koinotga nisbatan yaxshi niyatlarimizni bayon qiladi.

Yuqorida ham aytganimizdek, startga chiqqaniga 43 yil bolgan bolsa-da, Voyager-1 hozirda ham ishlab turibdi. U ayni paytda Quyoshdan 150,3 yoruglik yili masofasida Yerdan 22,5 milliard kilometr narida uchib bormoqda. Apparat yoqilgisi taxminan 2025-yilgacha yetishi moljallangan. Shundan keyin u galaktika boylab, yulduzlararo fazoda erkin harakatda davom etadi.

Muzaffar Qosimov tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (5-09-2020, 20:25)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 39) ( 0) ( 37) ( 2)
:
-
:
20 ... -