» » Bu voqea Amerikada sodir bolsa, fuqarolari qanday munosabatda bolardi? Blackwater xususiy armiyasining Bagdoddagi sarguzashtlari haqida

Bu voqea Amerikada sodir bolsa, fuqarolari qanday munosabatda bolardi? Blackwater xususiy armiyasining Bagdoddagi sarguzashtlari haqida


2007-yil 16-sentabrda Bagdodning Nisur maydonida Amerikaning Blackwaterxususiy xavfsizlik kompaniyasi tomonidan amalga oshirilgan otishmada 17 nafar Iroq fuqarosi oldirildi va yaralandi. Hodisa Iroq jamoatchiligini gazablantirdi va Iroq-AQSh ortasidagi munosabatlarni yanada yomonlashtirdi. 2014-yilda AQSh Federal sudiga tortta askar olib kelindi, ulardan bittasi qasddan va yana uch nafari baxtsiz hodisa tufayli odam oldirishda ayblanib sudlangan edi.Daryo voqea tafsilotlari haqida hikoya qiladi.

Iroq hukumati va tergovchi Faris Sadiy Abdul otishma uchun jiddiy sabab yoqligini takidladi. Ertasi kuni Blackwaterkompaniyasining Iroqda ishlash litsenziyasi vaqtincha bekor qilindi. Biroq malumotlarga kora, kompaniya Iroqdagi faoliyatini 2009-yil yanvarigacha, Iroq va AQSh kelishuvi kuchga kirgunga qadar davom ettirdi.

AQSh Davlat departamentining rasmiy bayonotida begunoh oldirilgan iroqliklar haqida aytilgan, AQSh mudofaa vazirligi ham ushbu voqeada yollanma askarlar aybdor ekani haqidagi ayblovni tan olishga rozi bolgan. Iroq bu vaziyatda berilishi mumkin bolgan eng qattiq jazoni talab qildi. Voqealar doirasida kamida beshta tergov boshlandi, ulardan bittasini Federal qidiruv byurosi boshqardi. Tergov jarayonlarida 17 iroqlik Blackwater xodimlari tomonidan oldirilgani malum boldi, shuningdek, ulardan 14 nafari hech qanday sababsiz oldirildi.

Voqealar talqini

2007-yil 27-sentabrda New York Times gazetasi Nisur maydonidagi voqea paytida hamkasblarining ot ochishni toxtatishga chaqirganiga qaramay Blackwaterxodimining tinch aholini oqqa tutishda davom etgani haqida xabar berdi (Glanz, James.Blackwater Shooting Scene Was Chaotic,The New York Times(28September 2007). Uning tinch aholini isyonchilar bilan adashtirgan yo adashtirmagani aniq emas. U faqat hamkasbi qurolini unga qaratib, toxtashni buyurganida oq uzishni toxtatdi. Voqeani kuzatgan Blackwaterkompaniyasining uchta xodimi otishma uchun hech qanday sabab kormaganliklarini aytdi.

Voqealardan song Iroq Xavfsizlik tashkilotlari assotsiatsiyasi Blackwaterni Iroqda ishlashga litsenziyasi bolmagan tashkilotlar royxatiga kiritdi. AQSh Davlat departamenti va Markaziy razvedka boshqarmasi nomidan Blackwateroperatsiyalari litsenziyalashni talab qilmaydi va shuning uchun faoliyatni taqiqlash ularga hech qanday tasir korsatmagan. 19-sentabr kuni Qoshma Shtatlar barcha fuqarolariga Iroqqa Bogdoddagi mustahkam yashil zonadan tashqarida sayohat qilishni vaqtincha taqiqladi.

Tergov

AQSh Davlat departamenti ushbu hodisani dahshatli voqea deb atadi va tergov otkazish niyati borligini elon qildi. Iroq Bosh vaziri Nuri al-Malikiyning sozlariga kora, AQSh davlat kotibi Kondoliza Rays shaffof va halol tergov otkazishga vada berdi. Keyinchalik Davlat departamenti voqeani tekshirish uchun ham, xususiy harbiy kompaniyalar faoliyatini tartibga solishning umumiy masalalari boyicha ham Amerika-Iroq komissiyasi tuzilishini elon qildi.

Voqeadan bir necha hafta otgach, Iroq Ichki ishlar vazirligi vakili tergov tugaganini elon qildi va barcha aybni Blackwaterxodimlariga yukladi. 2008-yil 19-yanvarda The New York Times gazetasi koplab olimlar uchun javobgar bolgan yollanma xizmatchining ismini Pol Sluuni elon qildi. U 1999-yilda harbiy xizmatga kirgan, Bosniyada 3-piyoda diviziyasida xizmat qilgan, 2002-yilda nafaqaga chiqqan, keyin Texas Milliy gvardiyasi safiga qoshilgan edi. U Iroqda xizmat safarida bolgan, keyin u yerda shaxsiy himoya boyicha mutaxassis sifatida yollangan.

2009-yil 1-aprelda Assoshieted Press ekspertizaning galati natijalari haqidagi yangiliklarni elon qildi. Hodisa sodir bolgan joyda topilgan oqlarning hech biri otishmalarda ishlatilgan miltiqlardan otilishi mumkin emas edi. Ikki yil otib, 2011-yil 1-aprelda Assoshieted Press Blackwater kompaniyasining sobiq direktori Erik Prinsning yetti soatlik korsatmalarining xulosasini elon qildi. Prins tergov usullarini tanqid qildi va voqeada Amerikaning aybi borligi haqidagi xulosalarga qarshi chiqdi.

Tergov, aftidan, haqiqatni aniqlash uchun emas, balki hamma narsani Blackwaterzimmasiga yuklash uchun otkazilgan, deydi u. Shuningdek, u ekspertiza natijalariga ishonmasligini bildirdi. Federal qidiruv byurosi mutaxassislari yollangan askarlarning toplangan oqlari va qurollarini taqqoslay olmadi, ammo ular Iroqdagi Amerika kontingenti foydalanmagan boshqa turdagi snaryad zaxiralarini topdi. Nisur maydonida otishmalar tez-tez sodir bolgani sababli bu snaryadlar va oqlar qayerdan kelib qolganini aniq aytish qiyin.

BMTning 2007-yil oktabrdagi hisoboti

2007-yil oktabr oyida BMT janglar paytida foydalanilgan xususiy harbiy kompaniyalar muammosini ikki yillik organish natijalari boyicha hisobot chiqardi. Hisobotda xususiy harbiy kompaniyalardan foydalanish xalqaro huquqni buzadigan yollanma faoliyatning yangi shakli ekani aniqlandi.

Iroqdagi reaksiya

Bogdodda yashovchi Halim Mashkur Iroq telekanallaridan biriga oz nuqtayi nazarini quyidagicha izohlaydi: Biz xavfsizlik kompaniyalari bizning kochalarimizda qanday oyinlar qilayotganini korib turibmiz. Ular tinch aholiga mol bilan bolgani kabi munosabatda boladi, bizni kaltaklaydi va oldiradi. Agar bu Angliyada yoki Amerikada sodir bolsa, ularning fuqarolari bunga qanday munosabatda boladi? (Wounded Iraqis: 'No one did anything to provoke Blackwater - CNN.com) Nisur maydonidagi transport vositalarini boshqaruvchi Iroq politsiyasi xodimi Blackwaterxodimlarini terrorchilar deb atadi.

2007-yil 11-oktabrda Konstitutsiyaviy huquqlarni himoya qilish markazi Chet ellik fuqarolarning huquqlari buzilishi togrisidagi qonunga binoan Blackwaterga qarshi davo qozgadi. 2008-yil dekabr oyida yollanma askarlarning beshtasi qotillik va ozini ozi himoya qilish meyorlarini oshirib yuborishda ayblangan, ammo 2009-yil 31-dekabrda barcha ayblovlar qayta olib tashlangan. Iroqning osha paytdagi Bosh vaziri Nuri al-Malikiy sud qarorini keskin tanqid qildi. 2011-yil aprel oyida Pol A. Sluh, Ivan S. Liberti, Dastin L. Xard va Donald V. Ballga qarshi ish qayta tiklandi va sudning oldingi qarori xato deb topildi.

Hodisada ishtirok etgan beshinchi Blackwater xodimi ayblovdan ozod qilindi va oltinchisi birinchi darajali qotillik va qotillikka urinishdagi aybini tan oldi. 2012-yil 6-yanvarda Blackwatervoqeada qurbon bolgan olti kishining oilalariga tovon puli toladi. 2014-yil oktabr oyida Nik Slattenga qasddan qotillik, Slau, Liberti va Xardga qotillik uchun avtomatik oqotar qurol ishlatish ayblovlari elon qilindi. 2015-yil 13-aprelda Slatten umrbod qamoq jazosiga, yana uch kishi ottiz yillik qamoq jazosiga hukm qilindi (Apuzzo, Matt.Emails Reveal Discord Over Blackwater Charges(.),The New York Times(12April 2015).).

2017-yil 4-avgustda sud Slatten va boshqa uchta kishini qayta sudga tortishga qaror qildi. Endi sudning xususiyati ozgargan, u jamoaviy emas yakka shaxs ustida otkazilar edi.

Dilbar Ismatullayeva tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (16-09-2020, 16:40)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 35) ( 0) ( 33) ( 2)
:
-
:
20 ... -