» » Namanganda hajmi jihatdan Quroni Usmoniydan keyin ikkinchi orinda turadigan Mushaf saqlanmoqda

Namanganda hajmi jihatdan Quroni Usmoniydan keyin ikkinchi orinda turadigan Mushaf saqlanmoqda


Namangandagi Sulton Uvays Qaroniy ziyoratgohida hajmi jihatdan Ozbekiston musulmonlari idorasidagi Quroni Usmoniydan keyin ikkinchi orinda turadigan Mushafning qolyozma nusxasi saqlanmoqda. Bu haqda Daryo muxbiri Azizbek Abduvaliyev xabar bermoqda.

Mazkur qolyozmaning boyi 74, eni 51, qalinligi 12 santimetrni, ogirligi esa 21,5 kilogrammni tashkil etadi. Jami 428 sahifadan iborat, Qurondagi barcha suralar toliq yozilgan.

Uning Namanganga olib kelinishi bilan bogliq garoyib tafsilotlar bor. Bu haqda uning ishtirokchilari Daryo muxbiriga hikoya qilib berdi.

Hoshimjon Dolmonov, Namangan viloyatini obodonlashtirish va farovonligini oshirish jamoat fondi raisi:

1994-yili Yoshlar ittifoqi Markaziy qomitasi raisi Alisher Teshaboyev tashabbusi bilan Amir Temur yurgan yollar boylab xalqaro ilmiy ekspeditsiyasi tashkil etildi. Men u paytda Markaziy qomita mafkura bolimi mudiri bolib ishlardim. Ekspeditsiyaga Faxriddin Ashrafxojayev va men rahbarlik qiladigan boldik. Turgun Fayziyev, Orif Usmon, Ashraf Ahmedov, Malik Murodov, Nasimxon Rahmonov, Qozoqboy Mahmudov, Usmon Qoraboyev, Nodira Rashidova va boshqa olimlar bilan Qozogiston, Qirgiziston va Tojikistondagi, ozimizning Fargona vodiysidagi Amir Temur bilan bogliq makon va maskanlarini organdik.

1995-yil aprelida yolimiz Qirgizistonning Ozgan shahriga tushdi. Ekspediya azolari bu yerdagi tarixiy obidalardan birini organayotgan chogda shu yerga yaqin manzilda istiqomat qiladigan ulamo Eshonxon Oqilovni yoqlab, uylariga otdim. U kishi bizning eski qadrdon, sinfdoshim Saydulloxon Qodirovning togalari edi. Maktabda oqib yurgan paytlarimiz tatil paytlari dostim bilan uylarida kop mehmon bolgandik. Oxirgi marotaba 1980-yilda, Toshkentga oqishga jonashimdan oldin korishib, duolarini olgandim.

Xullas, oradan 15 yil otib, u kishi bilan yana korishdik. Suhbat chogida ozlari katta ulamo bolgan Eshonxon aka tarixiy obidalar va qolyozmalarni tadqiq qilib yurganimizni eshitib, uylarida hajmi nihoyatda katta Quroni karim saqlanishi, bu kitob asli Ozbekistondan olib kelingani aytib qoldi. Mushafni kozdan kechirib, bebaho xazina qarshisida turganimdan biroz shoshib qoldim. Darrov ekspeditsiya rahbarlaridan biri Faxriddin Ashrafxojayevni chaqirdim. U kishi ham qolyozmani korib, Eshonxon aka bilan uzoq suhbatlashdi. Domlaning bu kitobni asl yurtiga qaytarish niyatlari bor ekanligidan xursand boldik. Buning uchun bafurja kelish haqidagi vadalar bilan xayrlashdik.

Namanganga qaytgandan song ekspeditsiya safari yakunlari haqida viloyat hokimligida bolib otgan yigilishda mufassal axborot berdik. Ozganda saqlanayotgan Quroni karim haqida viloyatning osha paytdagi rahbari Burgutali Rapigaliyev ham xabardor boldi va bunga astoydil qiziqish bildirdi. Yigilishda ishtirok etgan viloyat kinolashtirish boshqarmasi boshligi Kamolxon Muhiddinov esa Mushafni olib kelishga bosh-qosh boldi.

1995-yili viloyat kinolashtirish boshqarmasi rahbari edim. Oshanda viloyat hokimligida Amir Temur yurgan yollar boylab xalqaro ilmiy ekspeditsiyasi azolari ishtirokida otgan yigilishda Ozganda saqlanayotgan noyob kitob haqida eshitib, ichimga ot tushdi. Burgutali akaga kitobni ozim borib olib kelishimni aytdim.

Shundan keyin kop otmay haj ziyorati nasib etdi. Muqaddas manzillarda ham Quroni karimni Namanganga olib kelish nasib etishini astoydil soradim. Ziyoratdan qaytgach kuz oylariga yaqin Ozganga otlandik. Men, folklorshunos olim Malik Murodov va hamkasbim Odiljon Mominov. Ketayotgan ancha-muncha qiyinchiliklarga duch keldik, yollarda kop toxtatishdi.

Eshonxon domlani topdik. U kishi biz bilan obdon muloqot qildi, xususan, meni urug-avlodimni surishtirdi. Keyin kozlarida yosh bilan bu tabarruk kitob asli menga omonat, Namangandan olib kelganman. Buni asl yurtiga qaytish fursati yetibdi. Faqat Mushafni koz qorachigidek asranglar, uni ajib bir ilohiy fayzi bor, dedi. Bu haqda qayta-qayta ishontirib, ozlarini Namanganga taklif qilib, kitobni qolga kiritdik. Bunga hozirgacha ozim ham ishonmayman.

Kitobning karomatini qaytishdayoq sezdik. Borishdagi mashaqqatlardan asar ham qolmadi, hech kim toxtatmadi ham, bunga harakat qilganlari ham ortiga qaytib ketaverdi. Mashinamizdan ham xuddi nur taralib turgandek tuyulardi.

Qaytgandan song kitobni viloyat hokimi Burgutali Rapigaliyevga korsatdim, u kishi juda mamnun boldi. Shuncha yil saqlagan odamni ham rozi qilishimiz kerak dedi. Uyda bir muddat turgach, Oltin meros jamgarmasiga topshirdik. Topshirish marosimiga Eshonxon domlani ham taklif qildik. U kishi ozlari kitobni buning uchun ajratilgan maxsus joyga qoyib berdi. U zotga viloyat ahlidan minnatdorlik ramzi sifatida yangi VAZ 2106 mashinasi kaliti topshirilganini eslayman.

Shu muqaddas xazina Ozbekistonga qaytarilishiga ozgina bolsa ham hissa qoshganimdan, bu tabarruk kitob hozirda Sulton Uvays Qaroniy ziyoratgohi muzeyidagi asosiy eksponatlardan biriga aylanganidan xursandman.

Bu kitobning egasi siz bolsangiz kerak

Eshonxon Oqilov togam boladi. 1929-yilda Ozganda tugilgan, Mir Arab madrasasida tahsil olgan. Diniy idoralarda turli vazifalarda ishlagan. Toytepadagi masjidlardan birida imom-xatib bolib ishlab yurgan paytlari Chustning Olmos qishlogidan bolgan, dehqonchilik bilan shugullanadigan bir namozxon u kishiga astoydil ixlos qoyadi. Shu odam menda bir qadimiy kitob bor, bu kitobning egasi Siz bolsangiz kerak deydi va Quroni karimni topshiradi. Togam esa keyinchalik diniy kitoblarga xuruj kuchaygan payti Mushafni Ozganga olib ketadi.

U kishi nihoyatda taqvodor, avliyosifat kishi edi. Mening joyim Makkada, osha yoqda qolishim kerak degan gapni kop takrorlardi. Niyatiga yetdi: 2002-yili, uchinchi bor haj ziyoratiga borganda Makkada olamdan otdi va osha yerdagi mozorlardan biriga qoyildi.

Bu noyob kitob necha yillik tarixga ega ekanligi haqida turli taxminlar bor. 800 yil, 500 yil degan dalillar keltiriladi. Hazrati Mavlono Xoja Lutfulloh Chustiy xonaqohiga tegishli ekanligi va 1874-yilda kochirib tugatilgani ham qayd etilgan.

Qolyozma 2017-yilgacha Oltin meros jamgarmasida saqlandi va osha yili Namangandagi Hidoya orta maxsus islom bilim yurti kutubxonasiga topshirildi. Hozirda esa Chortoqdagi Sulton Uvays Qaroniy ziyoratgohi muzeyida saqlanmoqda.

Uning sahifalaridan biriga eski ozbek yozuvida Men Oqilxoja Said Burhon Qilich ogli, 1995-yil 6-sentabr kuni Namangan shahrida abadiy saqlash uchun Kamolxon akaga va Burgutali hokim janoblariga topshirdim, deb Eshonxon Ozgandiy, deya imzo qoyilgan.



Manba: Daryo.uz
: admin (17-09-2020, 13:40)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 28) ( 0) ( 26) ( 2)
:
-
:
20 ... -