» » Bastiliyada saqlangan temir niqobli sirli mahbus. U tarixiy shaxsmi yoki afsona?

Bastiliyada saqlangan temir niqobli sirli mahbus. U tarixiy shaxsmi yoki afsona?


Kopchilik televizorda bir necha bor namoyish etilgan Temir niqobli odam Amerika filmini korgan bolsa kerak. Filmdagi bosh rollarni mashhur aktyorlar Leonardo di Kaprio, Jeremi Ayrons, Jon Malkovich, Jerar Depardye va Gabriel Birnlar ijro etgan. Filmda qirol Lyudovik XIV ning egizagi taxtni egallab, qirolga esa temir niqob taqib zindonga tashlashadi. Xosh, haqiqatda qirol temir niqobda zindonga tashlanganmi? Temir niqobli asir haqiqatda bolganmi? Uning ismi nima? Daryo bugungi maqolada shu haqida hikoya qiladi.

Temir niqobli odam Fransiya tarixidagi eng sirli mahbuslardan biridir. U haqidagi romanlar va filmlar uning mavjudligi va shaxsiyati haqida turli xil mish-mishlarni yaratgan desak mubolaga bolmaydi. XVII asrning 80-yillarida Fransiyada galati mahbus haqida gap-sozlar tarqala boshladi. U shaxsan Lyudovik XIV ning buyrugiga kora hibsga olingan va qamalgan edi. Uning shaxsining nomalumligidan tashqari, temir niqob taqib yurishga majbur edi.

1687-yilda bir gazetada mahbusning Orta Yer dengizidagi Avliyo Margarita orolchasidagi qamoqxonaga temir qafasda, yuziga polatdan niqob taqilgan holda olib kelingani yozilgan. Uni kuzatib kelish esa sobiq mushketyorlardan Bening de Sen Mars ismli ofitserga topshirilgan. Ularning ikkalasi, mahbus va De Sen Mars Alp toglarida joylashgan Pignerol va Ekzil qalalarida ham birga bolishgani manbalarda qayd etilgan.

1698-yil 18-sentabr kuni mahbus Fransiyaning mashhur Bastiliya qala-qamoqxonasiga otkazildi. Chunki Sen Mars bu safar Bastiliya gubernatori etib tayinlangan edi. Mahbusni bu safar ham xuddi osha holatda olib kelishgan edi. Bastiliya mulozimlaridan biri oz xotiralarida shunday hikoya qilgan: u doim niqobda edi va ismi hech qachon aytilmas edi. Uning ismini aytish taqiqlangan edi va ozi bu ishni qiladigan bolsa, darhol otib tashlanishi kerak edi.

1703-yil 19-noyabr kuni sirli mahbus vafot etdi va uni Avliyo Pyotr qabristonida dafn qilishdi. Uning ismi ham, yoshi ham soxtalashtirildi.Kiyimlari va shaxsiy buyumlari yoqib yuborildi, u yashagan qamoqxona xonasi esa ohak bilan oqlanib tashlandi.Shunday qilib, uning kimligi nomalumligicha qolgan bolsa-da, uning osha davrda yashagani aniq.

Temir niqobli kishi Lyudovik XIV ning hukmronligi yillari (16431715) da yashadi. Lyudovik XIV ning tarafdorlari uni Quyosh qirol deyishardi va uning davrida Fransiya qudratli davlatga aylanganini iddao qilishadi. Unga qarshilar esa uning bir mustabiddan farqi yoqligini, mutlaq monarxiya Fransiyani politsiya davlatiga aylantirganini aytishadi. Qirol vafot etgach, sirli mahbus haqidagi gap-sozlar poroxli bochkaga olov yoqqandek boldi.

Goyo uning qamalishi qirolning shaxsiy buyrugi sifatida mish-mishlar urchib ketdi. Boshidanoq, u haqidagi gaplar oddiy qorqinchli ertaklardan kora ahamiyatliroq edi: ular Lyudovik XIV ga qarshi propaganda uchun xizmat qildi. Masalan, 16881697-yillarda bolgan urushda oz mustaqilligini fransuz ekspansiyasidan himoya qilishni istagan gollandlar ushbu hikoyalardan Lyudovikka qarshi foydalandi. Golland josuslari qamoqdagi temir niqobli kishini ona qirolichaning jazmani va qirolning haqiqiy otasi ekani haqidagi mish-mishni tarqatdi. Shu tariqa ular Lyudovikning taxtga noqonuniy otirganiga diqqatni qaratmoqchi boldi.

Bunday mish-mishlardan qirol oilasi vakillari ham uzoq qolmadi. Bazi bir konspirologlar niqobdagi kishini Lyudovikning jazmani Luizadan bolgan ogli Lui Burbon ekanini aytdi. Lui Burbon ozining gomoseksualligi oshkor bolgach, otasi tomonidan saroydan badarga qilinadi. U otasi mehrini qayta qozonish maqsadida, Flandriyadagi yurishda qatnashdi va jarohatlanib osha yerda vafot etdi. Konspirologlar fikricha, u tirik qolgan va otasi tomonidan temir niqobda qamoqqa tashlangan deyiladi.

Keyinchalik ham uning kimligi borasidagi taxminlar va shaxslar royxati osishdan toxtamadi. Bir qator mashhur shaxslarning, qirolning egizak ukasi va hatto qirolning ozi ekani haqidagi mish-mish va qarashlar kopayib ketdi.

Masalan, shunday versiyalardan birida niqobdagi kishi Lyudovik XIV davridagi eng kuchli shaxsiyatlardan biri bolgan Kardinal Mazarini ekani aytiladi. Bu nazariyani 1963-yilda fransuz tarixchisi Sharl Benekrut ilgari surdi. Uning aytishi boyicha, 1614-yilda Polineziyadan 12 yoshli Mazariniga ikki tomchi suvdek oxshaydigan albinos bola olib kelinadi. Uning Mazariniga oxshash ekanini 1655-yilda gersog De Gol payqab qoladi. Keyin esa u Mazarinini osha bola bilan almashtirib qoyadi va u Mazarinining ornini egallaydi. Mazariniga esa temir niqob kiydirilib qamoqqa tashlanadi.

1847-yilda Baron Gleyxen ozining Xotiralarida temir niqobli kishini qirol Lyudovik XIV ning ozi deydi va bu voqea biz yuqorida esga olgan Temir niqobli kishi filmi uchun ssenariy vazifasini otab berdi.

1717-yilda Bastiliya qamoqxonasida otirgan buyuk fransuz mutafakkiri Volter oz esdaliklarida qamoqxonadagi yoshi katta mahbuslardan temir niqobdagi mahbus haqida eshitganlarini qayd qilib otdi. U uni shunday tariflaydi: yosh, kelishgan qaddi-qomatga ega, basavlat, kimligi nomalum mahbus. Ushbu tariflardan shuni bilish mumkinki, u muhim shaxsiyatlardan biri bolgan.

U nozik didli bolgan va gitara chalgan, unga mahsulotlarning eng sarasini berishgan. Qamoqxona boshligidan boshqa hech kim u bilan korishish huquqiga ega bolmagan. Volterning fikricha, u qirolning ukasi yoki akasi bolishi mumkin. XX asrdagi koplab filmlarga asos bolib xizmat qilgan versiyaga kora, u qirolning taxtga davogar akasi bolishi mumkin.

XVIII asrning birinchi yarmidan boshlab to XX asrning oxirigacha temir niqobli kishi koplab kitoblar, badiiy asarlar, maqolalar, filmlar uchun mavzu bolib keldi. U haqida uchta xalqaro konferensiya otkazildi, yigirmadan ortiq roman yozildi, yettita teatr pyesasi sahnalashtirildi va on oltita tarixiy filmlar ishlandi. Quyida u haqidagi eng mashhur romanlar va filmlar royxatini keltiramiz.

Filmlar:

Jahongir Ostonov tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (19-09-2020, 10:10)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 40) ( 0) ( 38) ( 2)
:
-
:
20 ... -