» » Ozbekistonda kochmas mulk bozori kimlarning qolida?

Ozbekistonda kochmas mulk bozori kimlarning qolida?


Rieltorlik tashkilotlari xodimlari fikriga kora, Ozbekistonda kochmas mulk bozori rasmiy vakillari hissasiga oldi-sotdilarning atigi 20 foizi, qora maklerlarga esa qolgan qismi togri kelmoqda.

Mazkur bozorda yuzaga kelgan vaziyat haqida Ekonomicheskoye obozreniye jurnali muxbiri Rieltorlik tashkilotlari assotsiatsiyasi ijrochi direktori Abdumalik Aliyev bilan suhbatlashdi.

2011-yil iyunida Ozbekistonda Rieltorlik faoliyati togrisidagi qonuni qabul qilingan, mazkur hujjatda kochmas mulk bozori qatnashchilari (sotuvchilar va xaridorlar, ijaraga beruvchilar va ijaraga oluvchilar) hamda rieltorlar xizmatlarning professional yetkazuvchilari ortasidagi munosabatlarni tartibga solishi kozda tutilgan edi. Shu maqsadda rieltorlik faoliyatining litsenziyalanishi joriy etilgan, rieltorlik xizmatlari toifalari ornatilgan, rieltorlik tashkilotlari va rieltorlarga (xususiy tadbirkorlarga) minimal talablar belgilangan, rieltorlik tashkilotlarining davlat tizimlari, uy-joy kommunal xojaliklari, oz-ozini boshqarish organlari bilan munosabatlari aniqlangandi.

Biroq afsuski, rieltorlik xizmatlarining professional subyektlari hamon kamchilik bolib qolmoqda va sohani faoliyatini noqonuniy amalga oshirayotgan minglab maklerlar bilan bolishishga majbur bolmoqda.

Kochmas mulk haqidagi malumotlar, yani hujjatlar toplash huquqiga faqat rieltorlik tashkilotlari ega, togrimi?
Malumotlarni toplashga faqat rieltorlik tashkilotlari haqli, chunki xizmatlar korsatishga shartnoma ham ular bilan tuziladi. Biroq qonunning bu bandini chetlab otish oson va bundan mazkur faoliyat bilan shugullanish uchun hech qanday tegishli hujjati bolmaganlar ham foydalanmoqda. Buning uchun malumot toplashga notarial ishonchnoma rasmiylashtiriladi, xolos. Bunday vaziyat kochmas mulk bozorining asosiy qismi qora rieltorlar tomonidan egallab olinishiga sabab bolmoqda, bu esa juda katta mablagni tashkil etadi.

Tahliliy malumotlarga kora, otgan yil 1-oktabr holatiga turli saytlarda 10 mingga yaqin kvartira ortacha 40 ming dollar narx bilan sotuvga qoyilgan, ularning jami qiymati taxminan 400 million dollardan iborat. Vositachilarning xizmat haqi 3 foizni, yani 12 million dollarni tashkil etadi. Bu mablagdan noqonuniy bozorga 9,6 million dollari togri kelmoqda. Bu mablagdan soliq tolanmaganligidan tashqari, ularning nimaga sarflanishi ham nomalum, chunki davlat nazoratidan chetda.

Qora maklerlar tomonidan xizmatlar narxining minimal darajaga tushirilishi mijozlar bilan shartnoma tuzadigan va tashkilotni tutib turish, litsenziya, xodimlarni oqitish bilan bogliq barcha xarajatlarni zimmasiga oladigan rieltorlik tashkilotlari faoliyatiga salbiy tasir korsatmoqda. Shu tariqa qonun doirasida ish koradigan rieltorlik tashkilotlarining faoliyati barbod qilinmoqda.

Ularning soni esa, ayniqsa, mintaqalarda shunday ham yetarli emas.Masalan, otgan yil 1-iyunidagi malumotlarga kora, Qoraqalpogiston Respublikasi, Jizzax, Navoiy va Xorazm viloyatlariga atigi 4 tadan, Surxondaryoga 3, Sirdaryoga esa 2 ta litsenziya togri kelmoqda.

Bunday vaziyat yaxshilikka olib kelmaydi, chunki kochmas mulk egalari turli firibgarlar uchun nishonga aylanishi mumkin. Bu sotuvchilarga ham, xaridorlarga ham tegishli. Ular ozlari deyarli bilmaydigan, tanimaydigan insonning qoliga hujjatlarini topshirib qoyadi. Agar u birdaniga goyib bolsa yoki biror kor-hol yuz bersa, kochmas mulk hujjatlarini qaytarishning iloji bolmaydi. Mijoz aldansa, aybdorni topish ota mushkul. Qora maklerlardan farqli ravishda, rieltorlik tashkiloti rasman shartnoma tuzadi va oz harakatlari uchun toliq javob beradi.

Assotsiatsiya qora maklerlarga qarshi kurash uchun qanday choralar kormoqda?
Biz barcha manfaatdor davlat tizimlari bilan hamkorlik qilmoqdamiz. Kochmas mulk bozoridagi noqonuniy faoliyatga chek qoyish yuzasidan ishlar olib borilayotgan bolsa ham, natijalar juda kamtarona. Assotsiatsiya rieltorlik tashkilotlari orqali ijtimoiy tarmoqlarda kochmas mulk obyektlari haqida malumotlar almashiladigan guruhlarga ega qora maklerlar haqida axborotlar toplagan. Biroq bu malumotlar talab etilmay qolib ketyapti.

Kochmas mulkning rasmiy bozori murakkab davrni boshdan kechirayotgani haqida aytish mumkin. Bu vaziyatdan chiqishning qanday yollarini kormoqdasiz?
Oliy Majlis Qonunchilik palatasi boshqa qonunlar bilan bir qatorda Rieltorlik faoliyati togrisidagi qonunning ham monitoringini otkazmoqda. Assotsiatsiya tomonidan uning ayrim moddalarini ozgartirish boyicha takliflar kiritilgan. Ularda bugungi kunda kochmas mulk bozorida yuzaga kelgan holat hisobga olingan.

Xulosa ornida mazkur bozorda tartib ornatish boyicha davlat darajasida tegishli hujjatlar qabul qilish vaqti allaqachon kelganini takidlab otishni istardim.

Daryoning Telegramdagi rasmiy kanali @toshqindaryoga azo boling!

: admin (25-02-2017, 14:44)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 21) ( 0) ( 19) ( 2)
:
-
:
20 ... -