» » Davlat soliq qomitasi yalpi ichki mahsulot korsatkichlardagi farqlarga izoh berdi

Davlat soliq qomitasi yalpi ichki mahsulot korsatkichlardagi farqlarga izoh berdi


Davlat statistika qomitasi Iqtisodiy rivojlanishga komaklashish markazi eksperti Yuriy Naumovning Spot saytida Davlat statistika qomitasining Ozbekiston YaIM korsatkichi togrisidagi hisobotida nima notogri? nomli maqolasi elon qilinishi munosabati bilan tushuntirish berdi.

Mazkur maqolada Davlat statistika qomitasining turli davrlarda e`lon qilingan press-relizlarida 2017-yil uchun YaIM boyicha keltirilgan malumotlarning ozaro mos emasligi togrisida soz boradi. Bu quyidagi obyektiv sabablarga egadir.

2017-yil uchun YaIM korsatkichi boyicha tafovutlar tarmoqlar statistikasi malumotlarini qayta hisoblab chiqish natijalari bilan bogliq. Davlat statistika qomitasining 2018-yil yanvar oyida elon qilingan dastlabki baholashlariga kora, Ozbekistonda YaIM hajmi 249,1 trillion somni tashkil etdi.

Keyinchalik, 2018-yilning may oyida Davlat statistika qomitasi YaIM hajmiga dastlabki aniqliklarni kiritdi va unga kora YaIM hajmi 254,0 trillion somni tashkil etdi. Ushbu malumotlar Davlat statistika qomitasining rasmiy saytida, shuningdek, XVJning kengaytirilgan Malumotlarni tarqatishning umumiy tizimi (k-MTUT) doirasida Ozbekistonning yigma malumotlar milliy sahifasida (r-OSRD) joylashtirildi.

2019-yil yanvar oyida Davlat statistika qomitasi tomonidan 2017-yil uchun YaIM korsatkichi keng miqyosda qayta korib chiqildi va bu asosan qishloq xojaligi tarmogi malumotlaridagi ozgarishlar natijasida kelib chiqdi. Bu ozgarishlar, bir necha yillar davomida qishloq xojaligida ishlab chiqarish hajmini hisoblashda bozor narxlariga nisbatan sezilarli darajada past bolgan narxlardan foydalanilganligi bilan izohlanadi.

Ushbu muammoni bartaraf etish maqsadida qishloq xojaligi mahsulotlarining barcha turlari boyicha ortacha yillik narxlar qayta korib chiqilib, bozor narxlariga otkazildi. Bunda qishloq xojaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish miqdori, yani natura korinishidagi hajmlari ozgarmadi. Masalan, 2017-yil uchun qayta baholashga qadar 1 kilogramm donning ortacha yillik narxi 648 somni tashkil qilgan bolsa, qayta baholashdan keyin 1686 somni, sabzavotlar qayta baholashga qadar 895 somni, qayta baholashdan keyin 2547 somni, poliz ekinlari qayta baholashga qadar 865 somni, qayta baholashdan keyin 1128 somni, tirik vazndagi mol goshti qayta baholashga qadar 5986 somni, qayta baholashdan keyin 17470 somni; sut qayta baholashga qadar 577 somni, qayta baholashdan keyin 1678 somni tashkil etdi.

Qishloq xojaligi mahsulotlarining ortacha yillik narxlari qayta hisoblab chiqilganidan song ushbu tarmoqning yalpi qoshilgan qiymati hajmi 43,1 trillion somdan 91,0 trillion somga va mos ravishda, YaIM hajmi 254,0 trillion somdan 302,5 trillion somga oshdi (+47,9 trillion som qishloq xojaligi hisobiga, +0,6 trillion som boshqa tarmoqlarga kiritilgan aniqliklar hisobiga).

Shu bilan birga, qayta hisoblash natijasida YaIMning osish suratlari 5,2 foizdan 4,5 foizgacha pasaydi. Shuningdek, qishloq xojaligining YaIM tarmoqlari boyicha tarkibidagi ulushi 19,7 % dan 34,0 % gacha osdi, sanoatning ulushi 27,2 % dan 22,2 % gacha, qurilishning ulushi 6,9 % dan 5,7 % gacha, xizmatlar sohasining ulushi 46,2 % dan 38,1 % gacha kamaydi.

Qayd etib otish lozimki, mahsulotlarga sof soliqlar korsatkichidagi ozgarishlar Milliy hisoblar tizimi va Davlat moliyasi statistikasi malumotlari ortasidagi ozaro muvofiqlikni taminlash maqsadida amalga oshirilganligi bilan izohlanadi.

Jahon tajribasida qabul qilinganidek, dinamik qatorlarda ozaro muvofiqlikni taminlash maqsadida 20142016-yillar uchun YaIMni qayta baholash ishlari amalga oshirildi va ushbu malumotlar foydalanuvchilar uchun Davlat statistika qomitasining rasmiy saytiga zaruriy tushuntirishlar bilan joylashtirildi.

2019-yil iyul oyiga qadar yaIMni 2010-yildan boshlab retrospektiv qayta hisoblashlarni davom ettirish va ularni Davlat statistika qomitasi rasmiy saytida elon qilish rejalashtirilgan.

Takidlash lozimki, uzoq davrlar uchun statistik korsatkichlarni bunday qayta hisoblash ishlari tez-tez amalga oshirilmaydi va ular, odatda, uslubiy yondashuvlardagi sezilarli ozarishlar bilan bogliqdir. Xalqaro tajribadan kelib chiqqan holda, Davlat statistika qomitasi statistik axborotlarni siklli qayta korib chiqish tamoyili asosida shakllantiradi. Boshlangich bosqichda statistik korsatkichlar boyicha dastlabki baholashlar amalga oshiriladi, keyinchalik esa hisob-kitoblar kengroq axborot bazasini olish asosida aniqlashtiriladi.

YaIM deflyatori indeksi (2018-yil yakunlari boyicha 128,1 %) boyicha shuni takidlash kerakki, bu korsatkich mohiyatan iste`mol narxlari indeksi (INI) korsatkichidan farq qiladi.

INI faqatgina istemol savatiga kiritilgan cheklangan sonli tovarlar va xizmatlar narxlarining ozgarishini ifodalasa, YaIM deflyatori indeksi iqtisodiyotda ishlab chiqarilgan barcha tovarlar va xizmatlar, jumladan, investitsion tovarlar, eksport qilinadigan tovar va xizmatlar hamda bozorga xos bolmagan (bepul korsatilgan) xizmatlarni ham qamrab oladi.

Shuningdek, INI import qilinadigan tovarlarni ham qamrab olsa, YaIM deflyatori indeksi hisob-kitoblarida faqatgina milliy iqtisodiyot rezidentlari tomonidan ishlab chiqariladigan tovarlar hisobga olinadi.



Manba: Daryo.uz
: admin (13-05-2019, 18:14)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 32) ( 0) ( 30) ( 2)
:
-
:
20 ... -