» » Davlat zoravonligiga qanday qarshi turish mumkin? Maksim Trudolyubov Belarus misolida tushuntiradi

Davlat zoravonligiga qanday qarshi turish mumkin? Maksim Trudolyubov Belarus misolida tushuntiradi


Belarusda mamlakat tarixi uchun noyob holat bolgan ommaviy norozilik namoyishlari deyarli bir haftadan beri davom etmoqda. Namoyishlarning ilk kunlarida rasmiylar norozilarni kuch ishlatib bostirishga harakat qildi, ammo bu yordam ham bermadi, aksincha, odamlarni yanada koproq protest qilishga ruhlantirdi. Ular uchun shafqatsizliklar keyingi siyosatga zid bolgan songgi tomchi edi.

The New York Times kolumnisti, Meduzava The Russia File muharriri Maksim Trudolyubov Belarushukumati tomonidan qilinayotgan hozirgi ishlar Lukashenko rejimining kuchsizligidan dalolat berayotganini takidlamoqda.Shu bilan birga, u jazo umidlari haqida ham aytdi: hokimiyat ozgargan taqdirda ham qurbonlar zoravonlik oqibatlari bilan ozlari shugullanishlariga togri keladi. Biroq buni amalga oshirish usullari yaxshi tasvirlangan.Daryo bu boradagi Meduza elon qilganMaksim Trudolyubovning tahlillarini tarjima tariqasida taqdim etadi.

Shubhasiz, kopchilik davlatni 26 yil davomida boshqargan Aleksandr Lukashenko oz hokimiyati uchun kurashishini yaxshi tushunib turibdi, ammo u buni qilish uchun tutgan yoli oz fuqarolariga qarshi maxsus guruhlarni kuch ishlatishga ruxsat berishi u tuzgan tizim haqida kop narsani aytadi.

Qurollangan shaxslar bunday yol tutishlari mumkinmi? Kim ularni majbur qilishi mumkin edi va qanday qilib? Albatta, bularga texnik javob bor: kimdir ularning jangovar va siyosiy tayyorgarligini oz boshqaruvida ushlagan. Ammo bundan ham muhimroq va tizimlilari bor. Aushvitsdan omon qolgan va butun hayoti davomida oz tajribasidan mantiqan foydalanishga harakat qilgan italiyalik yozuvchi Primo Levi barcha matotalitar tizimlar oxshash tarzda tashkil etilgan deb hisoblagan.

Levi totalitar davlatning laboratoriyasi uning qisqartirilgan va mantiqiy nusxasi lager deb ishongan. Lager barcha kuchlar va imtiyozlar (ratsion) yuqoridan beriladigan va pastdan boshqarish mumkin bolmagan tizim. Barcha imtiyozga ega bolganlar xavfni his qilib belgilangan tartibni himoya qilishga tushadi... Chunki imtiyoz tarifiga kora, imtiyozni himoya qiladi va saqlaydi, deb yozadi Levi ozining Chokkanlar va qutqarilganlar kitobida.

Xavfsizlik xodimlari ozlarining rahbariyatidan kuch ishlatish huquqini olganlar, yani imtiyozlilar. Ammo shu bilan birga, ularning maqomiga tegishli bolgan har bir narsada xojayinlariga qaram bolgan odamlardir. Umuman olganda, xuddi mahbuslar kabidir. Agar hokimiyatning rejim himoyachilariga ishonchi pasaysa, rahbariyat xavfsizlik kuchlariga chekinish yolini tosib, ularni jinoyatlariga sherik qilib qoyadi.

Belarusdan toplangan mavjud dalillar shuni tasdiqlaydiki, politsiya va maxsus kuchlar (OMON) ozlarining imtiyozlarini himoya qiladi (bizga 900 emas, 5 ming rubl tolashadi), odamlarga zulm qilishadi (hayvonlarning nomlari bilan atashadi) va kor-korona kuch ishlatadi. Ozining maqsadiga mos kelmaydigan odamlarning obrosini tushirish (Lukashenkoning sozlariga kora, jinoiy tarixga ega, chekib olganlar va ishsizlar), rejim ozining kazarma-qamoqxona tizimini himoya qilayotganini va uning vakolatlari va ratsionlari faqat yuqoridan taqsimlanganini anglatadi. Aleksandr Soljenitsin GULAG arxipelagi kitobida Tolaqonli inson bolmagan odamni azoblash osonroq, deb yozgan.

Belarusaholisi ushbu ratsion piramidasini agdarib tashlashga harakat qildi ular ozlarini hokimiyat manbai bolishi uchun saylov marosimiga haqiqiydek munosabatda bolgan edi. Rejim zoravonlik bilan javob berdi, ammo noroziliklarni bostirishda bolgan ota shafqatsizlik hukumatning xavfsizlik kuchlariga ishonmasligini anglatadi va shuning uchun ularni yomon yol bilan boglab qoyishga harakat qilmoqda. Bu kuchning emas, balki ichki zaiflikning alomatidir. Bu qanchalik balandparvoz korinmasin, Belarusning qurolsiz va kuchsiz aholisi qurolli kuchlardan kuchliroq ekanliklarini namoyish etdi. Bir vaqtlar dessident bolgan va mustaqil Chexiyaning birinchi prezidenti Vatslav Gavel aytganidek, bu kuchsizlarning kuchidir.

Tashqi tasir ostida Belarusda zoravonlik bolishi aniq. Yevropa Ittifoqi ham, Rossiya ham Belarusdagi tuzatilgan status-kvoni saqlab qolishni xohlaydi: ular Lukashenko rejimining agdarilishida uning hokimiyatni vaqtincha saqlab qolishidan kora koproq riskni koradi. Ushbu yonalishda puxta harakat boshlangan va Belarus hukumati mahbuslarni qoyib yubormoqda.

Belarusdagi uzoq yillardan beri kutilgan, kech qolgan revolyutsiya xuddi 1980-yillar oxiri va 1990-yillar boshlarida bolgani kabi bolmoqda. Bu dunyoda qutqaruvchi va himoya qiluvchi Garb endi yoq. Ziddiyatlarni kamaytirish va uni asta-sekin, yumshoq hal qilish asosiy tashqi kuchlar YeI va Rossiya manfaatlariga mos keladi. Bu shuni anglatadiki, Lukashenko ketsa ham, yangi hokimiyat eski tuzum ostida jinoyat qilganlarga nisbatan radikal pozitsiyani egallashi mumkin emas. Zoravonlikning alamli tajribasi saqlanib qoladi, ammo jabrlanuvchilar katta jabrdiydalar ustidan goliblarning sud jarayoniga umid qilmay, u bilan kurashishlariga togri keladi. Kuch ishlatar tizim vakillari javobgarlikdan qochish ehtimollari katta, bu esa garbning yoqligi va Rossiyaning qoshni davlatlardagi rejim himoyachilarini qabul qilishga tayyorligi bilan bogliq. Bunday hodisa allaqachon Ukraina Maydon bosqini ishtirokchilari bilan sodir bolgan.

Biroq bu Belarus voqealarining ahamiyatini kamaytirmaydi. Kuch ishlatilgan va Belarusda zoravonlik qurbonlari allaqachon yordamga muhtoj va sud qilinish kerak bolgan jinoyatchilar bor.Kimki qiynoqqa solingan bolsa, vafotigacha bu haqda unutmaydi ... Uni xorlash qurti doimo tishlab turadi. Insoniyatga bolgan ishonch yuzga tushgan birinchi zarbadan keyin singan, deb yozadi Avstriyada nemis ismi bilan tugilgan (Xans Mayer), ammo keyinchalik uni fransuzcha uslubga ozgartirgan faylasuf Jan Ameri.

Huquq himoyachisi Pavel Chikov Lukashenkodan keyingi Belarus Yevropa Ittifoqiga qoshiladi, shundan keyin Yevropa inson huquqlari boyicha sudining vakolati ochilmagan qitadagi songgi mamlakatga kirib boradi, deb ishonmoqda. Bu Yevropadagi inson huquqlarini himoya qilish institutlariga yangi hayot bagishlaydi va ularning yangilanishiga va Belarusda huquqni muhofaza qilish va sud tizimining eng kuchli islohotiga turtki boladi, deb yozadi Chikov.

Jinoyatchilar qanday qilib oqlanadi? Ehtimol, barcha lager rejimlar bilan bir xil boladi: biz ustimizda turganlarga bemalol itoat etishga tarbiyalanganmiz; biz shiorlar bilan mast edik, marosimlar va namoyishlar bilan mast edik; xalqimiz nomidan qilinadigan barcha ishlar bizning boshimizga tushdi bularning barchasi ayni haqiqat. Jinoyatchilarning haqiqati, odatda, bunday argumentlarda iborat: biz mamlakatni himoya qildik, biz dushmanlar bilan oralganmiz, totalitar tuzum sharoitida qarshilik qilish mumkin emas, agar men rad qilsam, mening ornimda bundan ham shafqatsiz kimsa boladi, rahbarlar bizdan ham yomonroq harakat qildi va albatta biz buyruqni bajardik. Bunday argumentlar yetarlicha topiladi.

Shu sababdan jabrlanuvchilar nafaqat advokatlar va YeIIHMga qilingan shikoyatlarga, balki ozlariga ham ishonishi kerak. Zoravonlikni boshdan kechirgan har bir kishi uni ota ekstremal, zoravonlik bilan duch kelganlarning tajribasini qadrlashi mumkin, chunki omon qolganlarning bazilari, masalan, psixiatr Viktor Frankl travma va azob-uqubatlarni yengib otish yollarini yozib qoldirgan. Bu zoravonlik va jinoyatchilarni jazolash goyasidan yiroqda bolgan mamlakatlar fuqarolari uchun yanada muhimroqdir. Bunday sharoitda hayotni boshdan kechirgan mualliflar nafaqat yuqori kuch bilan togridan togri toqnashuvdan qochishingiz mumkinligini aytadi va bunda nafaqat tanani, balki ruhni ham saqlab qolishingiz mumkin.



Manba: Daryo.uz
: admin (16-08-2020, 07:56)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 29) ( 0) ( 27) ( 2)
:
-
:
20 ... -