» » Deyarli barcha baxtsizlikka mahkum etildi. 5-sentabr SSSRda taqiqlangan Doktor Jivago romani ilk bor nashrdan chiqqan kun

Deyarli barcha baxtsizlikka mahkum etildi. 5-sentabr SSSRda taqiqlangan Doktor Jivago romani ilk bor nashrdan chiqqan kun


Boris Posternakning Doktor Jivago romani ancha muhokamalarni keltirib chiqargan, yozuvchining hayotiga sezilarli tasir otkazgan, Nobel mukofotini olishiga va undan kechishga ham sabab bolgan asari hisoblanadi. Bugun, 5-sentabr ushbu mashhur roman ilk marta nashr etilgan kun hisoblanadi. Daryo sana munosabati bilan dunyoning siyosiy va adabiy manzarasiga tasir qilgan asar tarixi haqida soz yuritadi.

Pasternak nafaqat rus adabiyotining betakror shoiri bolgan, balki u ijodiy umri davomida nasriy asarlar yaratish yolida ham ancha mehnat qilgan. Urushdan keyingi yillarda u Doktor Jivago (1957-yil, Milanda tugallangan) romanini yozib tugatdi hamda unda shaxsiy va ijtimoiy hayot orasida arosatda qolgan Sergey Sikorskiyga qondosh rus ziyolisining obrazini yaratdi. Romanda sovet davri yozuvchilari orasida birinchi bolib inqilob goyasi rad etildi va jamiyatni ijtimoiy jihatdan qayta qurish mumkinligiga shubhalar ochiqlandi. Shunday qilib, asar Pasternakning totalitar tuzum tomonidan tazyiq ostiga olinishiga sabab boldi.

Pasternak roman goyasini uzoq vaqt davomida oylab yurgan, unga puxta tayyorgarlik korgan. Asar 19031929-yillardagi voqealarni tasvirlab otadi. 1946-yilning fevralida romanning ilk sahifalari qoralana boshlandi. Avgust oyida asarning birinchi bobi tayyor bolgan edi. Doktor Jivago mafkuraviy jihatdan begona mualliflarga qarshi kurashning boshlanishiga sabab boldi. Shunga qaramay, Pasternak romanni davom ettiraverdi.

Moddiy qiyinchiliklar esa yildan yilga roman tugallanishiga tasir qila boshladi. 1948-yilning yozida romanning tortinchi qismi tugallandi. Muallif shu yili asarga Doktor Jivago deb nom berdi. Yettinchi bobni tugallash 1952-yilning bahorigacha davom etdi.

1957-yil 5-sentabrda AQSh Markaziy razvedka boshqarmasi Doktor Jivago romanini Italiyada rus tilida nashr ettirdi. Qizigi, roman qolyozmasi okean ortiga qanday yetib borgani hozirgacha sir bolib qolmoqda. Lekin muallifning bu ishga roziligi bolgani aniqdek. Asar nusxalari bu orada sobiq Shoro hukumatining qoliga kelib tushdi. Albatta, romanga qiziqish ortdi, har bir bob organib chiqilishi kerakligi haqida topshiriq berildi. Shunday qilib, Pasternakning ushbu romani sotsializm mohiyatini notogri talqin qilgan asar sifatida baholandi.

Roman Shoro tuzimini qattiq tanqidga olgani tufayli Sovet Ittifoqida 1988-yilgacha chop etilmagan. Aynan shu sababdan Markaziy josuslik xizmati (MJX) shorolar aholisiga bu kitobni tarqatishga kirishadi.

Hammasi shundan keyin boshlandi. Pasternakka ijtimoiy hujum boshlandi. 1958 yil 23-oktabr kuni esa u Nobel mukofotini topshirish uchun taklifnoma haqida telegramma oldi. Ushbu asari uchun Nobel mukofotining berilishi Pasternak va hukumat ortasidagi munosabatni yanada keskinlashtirdi. Komsomollar rahbari Semichasniy Moskvadagi yiginda mayli, Boris Pasternak xohlasa Nobel mukofotini borib olsin, lekin vatanimizga qaytishni oylamasin, degani korsatiladi manbalarda.

Boris Pasternak albatta bunga rozi bolmadi. Ijodkor oz jasoratini namoyon qildi va Rossiyadan ketish men uchun olim bilan barobar, deya mukofotdan voz kechdi. Shu voqealardan song Pasternakka qaratilgan hujumlar birmuncha pasaya boshladi.

Akademik D.S. Lixachev Doktor Jivago romani avtobiografik roman ekaniga ishongan. Pasternak ozi haqida yozadi. Bosh qahramonning lirik ovozi, uning falsafasi Pasternakning ovozi va etiqodidan ajralib turishi turgan gap. Ajablanarlisi shundaki, muallifning haqiqiy hayotiga mos keladigan tashqi faktlar qahramonda deyarli yoq. Tadqiqotchi ushbu romanni oziga xos avtobiografiya, davrning tarjimayi holi deb tasniflaganida esa biz Pasternakning ruhiy avtobiografiyasini tushunishimiz mumkin.

Asar 17 qismdan iborat. Mutolaa jarayonida romandagi bosh qahramon va muallif beixtiyor oz oquvchisiga turli sinflarga mansub odamlarning Oktabr tontarishi yillaridagi qiyinchilikda kechgan hayotini tasvirlab bera boshlaydi. Qahramonlardan birining: inqilob insoniyatning yarmi ustida otkazilgan oyin bolib, u boyning ham, qashshoqning ham hayotini borondek supurib ketdi, deyarli barcha baxtsizlikka mahkum etildi, degan sozlari bevosita turmushning ozidan kochirilgandek taassurot uygotadi.

Doktor Jivago bosh qahramonning ismi. Pasternak ism tanlashda hamisha diqqatli edi. Birinchisi Patrisian Jivult edi. Jivago familiyasi esa kopincha Masihning qiyofasi bilan bogliq deb qaraladi. Shuning uchun ham Pasternak Jivago ismiga toxtalgan deb tahlil qilinadi.

Doktor Jivago 1903-yilda onasidan ayrilib, amakisi qaramogida qoladi. U oqiydi, ulgayadi va bolaligidan beri tanish bolgan qizga uylanadi, sevimli ishi bilan mashgul boladi. Va sheriyatga qiziqishi uygonadi sher yoza boshlaydi. Va tosatdan odatiy hayotida ozgarishlar sodir boladi...

Doktor Jivagoga jamiyatda sodir bolayotgan kop narsalar bora-bora bemani va keraksiz bolib korinadi. U hokimiyatning bolsheviklarga qanday otishiga guvoh boladi. Dastlab, uning fikriga kora, inqilob ajoyib jarrohlik bolib, u hayotni ifodalar edi. Ammo qahramonda bariga nisbatan ishonchsizlik kuchaya boradi. U ochiq norozilik bildirmaydi, lekin shartsiz yangi hukumatni qabul ham qila olmaydi. Asardagi aynan shu narsa muallifning hayotiga tahdid soladi.

Roman, bir soz bilan aytganda, qahramonlarning inqilobga bolgan munosabati, mamlakat tarixidagi muhim voqealarning esa ularning taqdiriga tasiri haqida hikoya qiladi.

Doktor Jivago romani dunyo boylab million nusxalarda sotildi va 1965-yilda shu nomdagi badiiy film Oskar mukofotiga munosib topildi. Biroq Sovet Ittifoqida faqat Mixail Gorbachyov boshlagan Perestroyka islohotlari davrida 1988-yili chop etilgan edi. Shuni ham aytish kerakki, Doktor Jivago romani nashrdan chiqqanidan uch yil otmay SSSR parchalanib ketdi.

Qahramon doktor Jivago insonni olimdan saqlab qoluvchi, ezgulik uchun kurashuvchi inson sifatida namoyon boladi. Romanda kurashishga tayyor har qanday inson harakati qon tokilishiga olib keladigan har qanday inqilobdan ustun ekani tasvirlanadi. Oktyabr inqilobiga yillar otgan bolsa-da, asarni oqigach tagin insoniyat kechib otgan yana bir mashum otmishga duch kelamiz, tarixdan esa togri xulosa chiqarish darsini olamiz.

Zulxumor Orifjonova tayyorladi.

Muallif fikri tahririyat nuqtayi nazaridan farq qilishi mumkin.



Manba: Daryo.uz
: admin (5-09-2020, 23:55)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 39) ( 0) ( 37) ( 2)
:
-
:
20 ... -