» » Ozdonmahsulot: 2020-yil hosili uchun respublikamiz fermer xojaliklarining 1,2 mln gektar yer maydoniga uruglik don qadaldi

Ozdonmahsulot: 2020-yil hosili uchun respublikamiz fermer xojaliklarining 1,2 mln gektar yer maydoniga uruglik don qadaldi


XIRMON TOLIB TOKILDI DON

Nonning ushogi ham non

Har qanday xalqning oz taomnomasi va unda asosiy orinni egallaydigan yeguliklar boladi. Bolajon xalqimiz dasturxonidagi eng tansiq nemat nima deb sorasangiz, hech ikkilanmay uning markaziga nonni qoyish mumkin. Chindan ham bu tabarruk nematni hamisha qadrlab kozga suramiz, uning ushogini ham isrof qilmay ezozlaymiz. Nonga nisbatan bunday insoniy munosabat bolaligimizdan qon-qonimizga singib ketgan.

Bugun bamisoli bir piyola suvdek qalqib turgan bezovta dunyoda oziq-ovqat, jumladan, nonga bolgan ehtiyoj har qachongidan ham yuqori bolib qolayotganini korib-bilib turibmiz. Aholi sonining muttasil ortishi, ekologik muvozanatning buzilishi, buning ustiga tabiiy resurslarning borgan sari qisqarishi bu nematlarning qadrini bir necha barobarga oshirib yubordi.

Shukrki, shunday murakkab bir sharoitda oz donimiz, oz nonimizga egamiz. Davlatimizda oziq-ovqat xavfsizligini taminlashda muhim omillardan biri bolgan mol-kol galla hosilini yetishtirish, un ishlab chiqarish va istemolchilarga yetkazib berish sohasida ishonchli tizim faoliyati yolga qoyilgan. Bu esa oz navbatida xalqimiz dasturxonidagi mamurlikka sabab bolayotir.

Imkoniyat, imtiyoz, natija

Sifatli va xavfsiz oziq-ovqat mahsulotlariga bolgan talabning ortayotgani xususida bejiz fikr bildirmadik. Ayniqsa, bugungi pandemiya sharoitida ayni holatni yana-da teranroq his qilyapmiz. Aslida shunday murakkab va oldindan prognoz qilish qiyin bolgan beqaror vaziyatlarda tiriklik manbai - oziq-ovqatni gamlash, ertangi kundan kongilni toq qilish har bir oilaning tabiiy ehtiyojiga aylanadi. Endi bu fikrni yana-da rivojlantirib, kopmillionli aholiga ega mamlakat misolida olib korsak-chi? Keling, shu orinda raqamlarga etibor qarataylik.

2020-yil hosili uchun respublikamiz fermer xojaliklarining 1,2 mln gektar yer maydoniga uruglik don qadaldi. Bu ish Ozdonmahsulot aksiyadorlik kompaniyasi tizimi korxonalari tomonidan avans tariqasida, keyin tolab berish sharti bilan ularga tarqatilgan 316,1 ming tonna uruglik don hisobiga amalga oshirildi.

Bundan tashqari, fermer xojaliklariga moljaldagi hosilni yetishtirishda zarur boladigan agrotexnik tadbirlarni oz vaqtida va sifatli bajarishi uchun yoqilgi moylash materiallari, kimyoviy va mineral ogitlar sotib olishga davlatimiz tomonidan 3,4 trln. somlik imtiyozli kredit mablaglari ajratildi. Albatta, taqdim etilgan bunday imkoniyat va imtiyoz oz samarasini berdi: respublikamiz boyicha jami 6 mln. tonna yalpi hosil yetishtirishga erishildi.

Fermer xojaliklari: ulush, don sifati

va narx siyosati

Bazida ozini fermer xojaliklarining jonkuyari sifatida tutib, ularning goyoki shartnomaviy qaramligi va mahsulot narxini belgilashdagi muammolar haqida bildirilgan mulohazalarga kozimiz tushadi.Muayyan masalaga yechim izlaganda albatta uning mohiyatini chuqur anglash talab etiladi. Ayniqsa, biror sohani yaqindan organmay turib, ahamiyati va vazifasini tushunib yetmasdan uning faoliyatini faqat biryoqlama, noxolis baholash adolat mezonlariga togri kelmaydi.

Bazan ayrim mualliflarning internetdagi veb-sahifalar va ijtimoiy tarmoqlarda ozini goyoki fermer xojaliklarining jonkuyari sifatida taqdim etishga urinib, bot-bot shartnomaviy qaramlik, mahsulot narxini belgilashdagi muammolar haqida jar solingan maqola va postlariga kozimiz tushadi. Muayyan masalaga yechim izlaganda albatta uning mohiyatini chuqur anglash talab etiladi. Ayniqsa, biror sohani yaqindan organmay turib, ahamiyati va vazifasini tushunib yetmasdan uning faoliyatini faqat biryoqlama, noxolis baholash adolat mezonlariga togri kelmaydi.

Keling, yaxshisi mavzudan chalgimay, bazi raqamlarga etibor qarataylik. Joriy yil dehqonlarimiz tomonidan yetishtirilgan hosilning 2,9 mln. tonnasi(49 foizi)Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 15-iyundagi 2020-yil hosili uchun ekilgan boshoqli don hosilini oz vaqtida va sifatli orib-yigib olishni tashkil etish chora-tadbirlari togrisidagi qaroriga asosan Ozdonmahsulot AK tizimidagi korxonalar tomonidan belgilangan narxlarda davlat ehtiyojlari uchun xarid qilindi.

Albatta, yuqorida fermer xojaliklari uchun berilayotgan ulkan imkoniyat(uruglik donning avans tariqasida berilishi)va imtiyozlar(yoqilgi moylash, kimyoviy va mineral ogitlar uchun atigi 10 foizli kredit!)xususida mulohaza yuritdik. Ana shu preferensiyalarni taqdim etish barobarida yetishtirilgan hosilning 3,1 mln. tonnasi(51 foizi)fermer xojaliklari ixtiyorida qoldirildi. Bular shunchaki raqamlar emas, balki yerning haqiqiy egasi bolgan dehqonning peshona teri evaziga topgan qoshimcha daromadidir. Va ayni paytda fermer xojaliklari ixtiyorida qolgan bunday ulkan xirmonni korib kormaslikka olish, yurtimiz dehqonlari erishayotgan yutuqdan koz yumish yumshoq qilib aytganda, insofdan emas.

Yana bir gap. Mamlakatimiz iqlim sharoiti yuqori sifatli don yetishtirish imkonini bermaydi. Bu ilmiy jihatdan isbotlangan va asoslangan haqiqat. Shundan kelib chiqqan holda joriy yil hisobidan yetishtirilgan donning 95,3 foizi 3 sinfga, atigi 4,7 foizi esa 4-5 sinflarga qabul qilindi.

Kezi kelganda mahsulot narxi haqida ham toxtalib otsak. Keling, shu orinda avvalambor, bitta savolga javob izlaymiz. Xosh, Ozdonmahsulot AK don mahsulotlariga narx belgilash vakolatiga egami? Albatta, yoq. Kompaniya bunday masuliyatli vakolatga ega emas. Davlat ehtiyojlari uchun don qabul qilish va uning sifatini aniqlashjarayonlari bevosita Vazirlar Mahkamasi Huzuridagi Davlat don inspetsiyasi hamda Ozstandart agentligi mutaxassislari ishtirokida amalga oshiriladi. Ozi umuman, davlatga donni xarid qilish nima uchun kerak? Biroz keskin va qatiy qoyilgan bu savolga javobni quyidan izlaymiz.

Cheklovlar va barqarorlik

Qayd etish lozimki, pandemiya sharoitida qoshni davlatlar tomonidan don va un mahsulotlari eksportiga cheklovlar qoyildi. Yani, eksportyor davlatlar tomonidan kiritilgan kvotalar tufayli mahalliy bozorga otgan yillardagiga qaraganda kam miqdorda don va un kirib keldi. Buning natijasida ichki bozorda ushbu mahsulotlarning narxlari sezilarli darajada oshdi.

Yuzaga kelgan taqchillikning oldini olish maqsadida qisqa fursatda Ozdonmahsulot AK tizimidagi korxonalar tomonidan qoshimcha quvvatlar ishga solindi. Bu esa oz natijasini uzoq kuttirgani yoq. Otgan yilning 8 oyi davomida 952,8 ming tonna un ishlab chiqarilgan bolsa, joriy yilning mos davrida bu korsatkich 1118,9 ming tonnaga yetkazildi. Boshqacha aytganda, otgan yilgidan kora 166,1 ming tonna kop un ishlab chiqarildi. Oz vaqtida korilgan bu chora provardida ichki bozorda un mahsulotlari narxining keskin oshib ketishining oldini olishga xizmat qildi.

Yuqorida don sotib olish davlatga nima uchun kerak, degan savolni qoygandik. Shu orinda mazkur savolga javob berish mavridi keldi. Aynan davlat xaridlari uchun sotib olingan don hisobidan non ishlab chiqarish korxonalariga bugdoy uni maqbul narxda taklif etilmoqda. Buning natijasida aholi uchun hamyonbop un va non mahsulotlari yetkazib berilmoqda. Misol uchun mamlakatimizda bir dona qolipli nonning narxi 1600-1700 somni tashkil etyapti. Bu, hatto, gallani eksport qiladigan davlatlardagidagi non bahosidan ham bir necha barobar arzondir.

Yuqoridagilar shunchaki oddiy raqamlar yigindisi emas. Aynan ana shu barqaror narx aholining turli qatlamlari, ayniqsa, kop bolali, ijtimoiy himoyaga muhtoj, kam taminlangan oilalar, pensionerlar, talabalarning ogirini oz bolsa-da, yengillashtirish bilan birga ijtimoiy kayfiyatni shakllantirishda ham oz aksini topadi.

Illat bedavomi?

Modernizatsiya eng yaxshi yechim

Yurtimizda korrupsiyaga qarshi kurashishga davlat siyosati darajasida ahamiyat berilayotgani sir emas. Boisi hokimiyat va mansab vakolatini suiistemol qilish, ozlashtirish yoki rastarata yoli bilan talon-taroj qilish va boshqa salbiy illatlar tufayli davlat va jamiyat poydevoriga darz ketadi. Shaxsiy boylik orttirish yolida har qanday pastkashlikdan qaytmaydigan nopok kimsalar esa barcha sohada ham uchrab turadi. Afsuski, tizimdagi ayrim korxonalar ham bundan mustasno emas. Holbuki, el rizqiga koz olaytirish - unga xiyonat qilish bilan barobar va bunday kimsalar albatta qonunga muvofiq jinoiy javobgarlikka tortilishi aniq. Biroq yurt nafratiga duchor bolish hammasidan kora ogirroq jazo.

Ozdonmahsulot AK tizim korxonalarida turli soxtakorlik va korrupsion holatlarning oldini olish va ularni oz vaqtida bartaraf etish doimiy nazoratda. Ana shu maqsadda donni qabul qilish, saqlash va qayta ishlashda inson omilini cheklashga alohida etibor qaratilmoqda. Sohaga raqamli texnologiyalarni tatbiq etish va modernizatsiya tufayli bunga erishish kozda tutilgan. Xususan, tizim korxonalari tasarrufida bolgan don qabul qilish maskanlaridagi donni olchaydigan eski mexanik avtomobil tarozilari zamonaviy elektron tarozilar bilan almashtirildi. Shaffoflikni taminlash maqsadida hamda hosil topshiruvchilar jarayonni oz kozlari bilan korib-kuzatishlari uchun tarozixonalarda monitorlar ornatildi.

Gapning indallosi

Bir soz bilan aytganda, mamlakatimizda don va un mahsulotlari tayyorlash hamda aholiga yetkazib berishga ixtisoslashgan, ota muhim hayotiy ahamiyatga ega tizim yaratilgan. Respublikamiz aholisini sifatli va maqbul narxlardagi don mahsulotlari bilan taminlash bundan keyin ham Ozdonmahsulot AKning bosh maqsadi bolib qolaveradi. Zero, el-yurt dasturxonining tokinligi iqtisodiy faravonlik asosidir.

Norali OCHILOV,jurnalist

Reklama huquqi asosida.



Manba: Daryo.uz
: admin (18-09-2020, 13:55)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 28) ( 0) ( 26) ( 2)
:
-
:
20 ... -