» » Ozbekistonda yashirin iqtisodiyot qachon qisqaradi?

Ozbekistonda yashirin iqtisodiyot qachon qisqaradi?


Malumotlarga kora, Markaziy bank banklar, mikrokredit tashkilotlari, lombardlar va kredit byurolari faoliyatini tartibga soladi hamda nazorat qiladi. Shuningdek, ular tomonidan ichki nazorat qoidalariga hamda jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish bilan bogliq axborotni maxsus vakolatli davlat organiga taqdim etish tartibiga rioya etilishi ustidan monitoring olib boradi, deb yozadi OzA.Shunday ekan Ozbekistonda inflatsiya xavfining oldini olish, uni tartibga solish, pulni kafolatlashga doir huquqiy hujjatlarda Markaziy bankning orni qanday?

Bu savolga ekspert, huquqshunos, iqtisodchi Adham Shodmonov oydinlik kiritdi:

Bu kabi masalalar 1995-yil 21-dekabrda qabul qilingan Ozbekiston Respublikasining Markaziy banki togrisidagi Ozbekiston Respublikasining qonuni bilan tartibga solinadi.

Xususan, qonunning 3-moddasida markaziy bankning bosh maqsadi milliy valyutaning barqarorligini taminlashdan iborat deb korsatilgan. Shuningdek, mamlakat rasmiy oltin-valyuta rezervlarini, kelishuvga binoan hukumat rezervlarini qoshgan holda, saqlash va tasarruf etish, davlat byudjetining kassa ijrosini Moliya vazirligi bilan birgalikda tashkil etishga masul va vakolatli hisoblanadi.

Prezidentning 2017-yil 2-sentabrda qabul qilingan Valyuta siyosatini liberallashtirish boyicha birinchi navbatdagi chora-tadbirlar togrisidagi farmoni korxonalar va fuqarolarga chet el valyutasi operatsiyalarini amalga oshirish uchun banklarda erkin sotib olishi va sotishiga kafolat yaratdi. Bunday tarixiy davrdan biz albatta otishimiz kerak edi. Zero, korxonalar uchun bozor kursida chet el valyutasini sotib olish imkoniyatining yaratilishi yashirin iqtisodiyotning qisqarishiga va pul mablaglarini tom manoda bank aylanmasiga jalb qilishga xizmat qiladi.

Biz shu paytgacha amaldagi tizim doirasida tadbirkorlik subyektlarining jiddiy biznes loyihalarini amalga oshirish, xorijlik hamkorlar bilan tengma-teng savdo faoliyatini boshlashda doimo nimadandir hayiqishini kuzatardik. Ularning bir muchasi butun emasdek edi. Endi esa mamlakat eksport salohiyatining oshirilishiga mustahkam zamin yaratildi, xorijlik ishbilarmonlarning bizga munosabati ozgarganligi va ishonchi naqadar ortganligini oz kozimiz bilan koryapmiz, Ozbekistonda ishbilarmonlik va investitsiya muhiti sezilarli yaxshilandi.

Qolaversa, ayrim tarmoqlari va xojalik yurituvchi subyektlari uchun alohida imtiyoz va preferensiyalar bekor qilinganligi bois, tadbirkorlik subyektlari ortasida biznesni bir xilda teng yuritish imkoni batamom ochib berildi. Parallel chet el valyutasi bozori va ayirboshlash kurslariga barham berildi.

Savol: Malumotlarga kora bundan 1517 yil oldin Turkiyada pul qadrsizlanib, odamlar kochada sumka tola pul olib yurgan...

Darhaqiqat, 2001-yil fevral oyida Turkiyada shunday holat yuz bergan. Biroq, bu holat jahon tarixida inflyatsiya emas, Turkiyaning qator banklari inqirozi deb tan olingan.

Birvarkayiga bir necha moliya muassasalari inqirozga yuz tutishiga sabab, osha paytdagi jahon bozorlaridagi turli moliyaviy suistemolliklar va qallobliklarning fosh etilishi tufayli jahon kapitallari (mulk, oltin zaxira, pul) miqyosida turk banklariga qarz berish shart-sharoitlari jiddiy qiyinlashtirilgan edi. Shu tariqa turk banklarining kasodga uchrashi milliy moliya tizimini agdar-tontar qilgan edi.

Turkiyadagi bunday beqarorlikning bir qancha sabablari bor edi. Ananaviy qarzning oshib ketishi, valyuta bozoridagi turli kurslarning birvarakayiga muomalada bolishi, bank tizimidagi muammolar, yani mamlakatdagi byudjet taqchilligi shular sirasidandir. 2000-yil oxiriga kelib, byudjet taqchilligi 12 foizga yetib, inflatsiya 40 foiz, davlat qarzi esa YaIMning 53 foizini tashkil etgan edi.

Oqibatda turk banklariga nisbatan ishonch yoqolib, ularning xususiy kapitali darajasi va aktivlari miqdori pasayib ketgan. Hisob-kitoblarga kora, turk banklarining kapitali qoshib hisoblanganda, dunyoda eng yetakchi bolgan istalgan bankning 20 foiziga ham yetmasdi.

Yana bir masala, bank xodimlarining kasbiy noloyiqligi va mijozlar imkoniyatini tahlil qilish malakasi yoqligi bois banklar zimmasiga olgan kreditlarning 17 foizini qaytara olmagan. Turk banklari asosan zudlik bilan daromad olishga va davlat gaznachilik qarznomalariga boglanib faoliyat yuritganligi ham ana shunday omillardan biridir.

Turkiya bunday vaziyatdan chiqish uchun yangi regulyatorlarlarni (dunyo tajribasida asosan davlat tuzilmasi) tasis etib, davlat banklari majburiyatlarining salkam 25 foizini ularning zimmasiga yuklab qoydi. Koplab banklar tugatildi. Albatta bu jarayon arzon-garovga tushgani yoq, buning uchun Turkiya oz YaIMning salkam uchdan birini (50 milliard dollar ) inqirozdan chiqishga sarflashga majbur bolgan edi.



Manba: Daryo.uz
: admin (2-04-2018, 13:13)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 35) ( 0) ( 32) ( 3)
:
-
:
20 ... -