» » Qachon uchuvchisiz samolyotlarda uchishimiz mumkin?

Qachon uchuvchisiz samolyotlarda uchishimiz mumkin?


Uchuvchisiz uchish texnologiyasi bir necha yil ichida tayyor bolishi mumkin, biroq na yolovchilar na uchuvchilar bunga tayyor emas, deyiladi Republic nashri chop etgan tahliliy materialda.

1980-yillarda uzoq parvozlar uchun kamida uchta uchuvchi va tortta dvigatel kerak boladi. Bugun esa samolayotlarni ikkita uchuvchi boshqarmoqda. Bundan tashqari, hatto eng uzun parvozlarda ham (17 soatdan oshiqroq parvozda) nazorat organlari tortta emas, faqat ikkita dvigateldan foydalanishga ruxsat beradi. Bundan taxmin qilish mumkinki, yaqin kunlarda havo lochinlari faqat bitta uchuvchi bilan samoga kotarilishadi. Bundan tashqari, tijorat laynerlarining uchuvchi kabinasida hech kim bolmaganda ham havoga kotarilish kunlariga ham yaqin qoldi.

Bir vaqtning ozida bir nechta kompaniyalar Boeing va Airbus aerokosmik gigant kompaniyalardan kichik startaplargacha muhim masalani yechish ustida bosh qotirishmoqda: aviatsiyaning keyingi avlodida uchuvchilar asosiy omil hisoblanmasdan, samolyotlarda ularsiz malumot almashinuvini yolga qoyish va insoniyatni qanday qilib bunday parvozlarga tayyorlash borasida izlanishlar olib borishmoqda. Eng asosiysi esa uchuvchisiz parvozlarda yuqori darajadagi xavfsizlikni taminlash muammolarini yechish uchun bosh qotirmoqda.

Hozirgi kungacha nimaga erishildi?

Aviaparvozlar uzoq vaqtdan beri eng xavfsiz transport turi hisoblanadi. Masalan, Amerika aviakompaniyalarida 2009-yildan 2018-yilning apreliga qadar hech qanday halokat qayd etilmagan. Shu vaqtga qadar 100 million parvoz amalga oshirilgan. Aslida zamonaviy samolyotlar hozirda shu qadar avtomatlashtirilgan tizimda ishlab chiqilganki, layner avtopilot rejimida parvoz qilayotganda uchuvchilar koproq vaqtlarini asbob-uskunalarni nazorat qilishga ajratadi.

Dunyodagi eng yirik aviakompaniya American Airlines oz uchuvchilaridan uchish va qonishda kuniga kamida 60 marta avtopilot yordamidan foydalanishni talab etadi. Samolyot barcha tezlik va balandlik chegaralariga rioya etgan holda uchuvchi tomonidan boshqaruv tizimiga dasturlashtirilgan trayektoriya asosida uchadi. Xuddi shunday qonish paytida ham samolyot yerga sekin-astalik bilan tezlikni pasaytirib yonaltiriladi.

Odatda avtopilotdan samoda korish chegaralangan sharoitda va ob-havo yomon bolganda foydalaniladi. Yolovchi sifatida siz samolyotning qachon ozi qonganini ham bilmaysiz, chunki uchuvchilar buni kamdan-kam holatlarda elon qiladi. Ikkita uchuvchi tomonidan nazorat qilinadigan tizim aviakompaniyalarga parvozlarning qatiy grafigiga rioya qilishlariga yordam beradi. Bu esa yolovchilarning manzillariga oz vaqtida yetib borishlariga, parvozlarning kechikishi yoki bekor bolishini aniqlashlariga yordam beradi, aviyatsiya iqtisodida esa xarajatlar miqdori ham kamayadi.

Goyalar

Bitta uchuvchili samolyotlar bu u qadar qiyin emas, xavfli ham emas, deydi M2C Aerospace kompaniyasi vitse-prezidenti Elpert Xoj. Ushbu startap parvoz chogida barcha vazifalarni bitta uchuvchi uddalashi mumkin bolgan tizimni ishlab chiqmoqda. Kompaniya bir oq bilan ikki quyonni urish orqali aviakompaniyalar ishini yengillatishni rejalashtirmoqda. Bu aviaparvoz xarajatlarini kamaytirish, shuningdek, malakali uchuvchilar yetishmasligi muammosini yechishga yordam beradi.

M2C Aerospace shtab-kvartirasi Massachusetsda joylashgan. Xoj ishlab chiqilgan tizim yaqin ikki yil ichida Federal aviatsiya boshqarmasi sinovidan muvaffaqiyatli otishiga ishonadi. Bugungi kunda kompaniya tizimni ishlab chiqish uchun 15 million dollar miqdorida investitsiya ajratgan. Xojning rejasiga kora, ushbu tizim birinchi ikki yil ichida qariyb 55 million dollar daromad keltiradi.

Biroq kopchilik aviakompaniyalar, shuningdek, yolovchilar ham bitta uchuvchi bilan parvoz qilishga hali ruhan tayyor emas. American Airlines kompaniyasining ijrochi direktori Dag Parkerning takidlashicha, kompaniya laynerlarning avtomatlashgan tizimda ishlashini hali yolga qoyish niyatida emas, chunki uchuvchilar bortda yolovchilar uchun qulaylik va xavfsizlik yaratish uchun zarur.

Biroq Uoll-strit tahlilchilari uchuvchilarsiz parvozlarning qancha daromad keltirishini alloqachon hisob-kitob qilgan. UBS Group AG bankining malumotlariga kora (2018), aviakompaniyalar 2013-yildan boshlab bitta uchuvchi bilan uzoq parvozlarni amalga oshirishi mumkin. Xabarda aytilishicha, bitta uchuvchi bilan uchish aviakompaniyalarga 15 milliard dollargacha, toliq avtomatlashtirilgan tizimga otish esa 35 milliard dollargacha xarajatlarni tejash imkonini beradi. Aviatsiya sanoati bunga tayyor, songgi yillarda kompaniya ushbu innovatsiyani keng joriy etmoqda. Yolovchilarning fikriga toxtaladigan bolsak, bank tomonidan otkazilgan sorovnomada 63 foiz respondent avtomatlashgan parvozga qarshi ekanini bildirdi. Yana bir tadqiqotda 52 foiz yolovchi bortda ikkinchi uchuvchi bolmasligiga hali tayyor emasligini bildirgan.

Suniy ong aviatsiyadagi ozgarishlarning muhim tarkibiy qismi boladi. Ushbu texnologiya sanoatning asosiy sohalariga bosqichma-bosqich joriy qilinib boriladi va sekin-astalik bilan avtomobillarga, elektronika va zavodlarga ham targib qilina boshlanadi. Yaqin yillarda avtomatlashgan parvozlar uchun hech qanday muammolar bolmaydi, deya ishonch bilan takidlaydi Xoj. Faqat uning xavfsizligini kishilarga korsatib bersak bas, ular bajonidil bunday reyslarda uchish uchun chipta xarid qiladi. Bundan tashqari, UBS doirasida yana bir sorov otkazildi. Unda salohiyatli mijozlardan bitta uchuvchili samolyotda parvoz qilish uchun chipta sotib olishi mumkinligi soraldi. Mijozlarning yarmidan kopi rozi ekanligini bildirgan.

Tanqid

Uchuvchilarni qisqartirish bilan tajribasi bilan AQSh hukumati ham qiziqqan. Masalan, vakillar palatasi versiyasida bitta uchuvchi bilan boshqariladigan yuk samolyotlarini qollab-quvvatlash tadqiqot dasturi haqidagi band mavjud. Loyihani Federal aviatsiya boshqaruvi ham qollab-quvvatlagan. Shunga qaramay, qonun loyihasining yakuniy variantida bu tadbir kiritilmadi.

Ushbu loyihaga FedEx va United Parcel Serviceni aks ettiruvchi yuk aviatashuvchi uyushmasi qarshi boldi. 30 ming uchuvchisi bolgan uchuvchilar uyushmalari koalitsiyasi prezidenti Li Kollins ikkita uchuvchisiz parvoz bu halokatdan darak beradi deb takidlaydi. Texnologiya hali vaqt sinovidan otmagan va xavfsizlikning yuqori darajasini taminlay olmaydi deb hisoblaydi u. Uning bu fikrlarini AQShning havo yollari yirik uchuvchilar uyushmasi prezidenti Tim Kannoll Bitta uchuvchi yoki avtomatlashgan tizimda parvoz qilish amerikaliklar uchun emas deya qollab-quvvatlaydi.

Uchuvchilar havo yollarida roy berishi mumkin bolgan har qanday vaziyatda faqatgina insonlar yechim topa olishini takidlaydi. Bunda ularning oz ishlarini yoqotmaslik uchun kurashayotganlarini tushunish mumkin. Nima bolganda ham ularning fikrlarida ham jon bor. Misol tariqasida 2018-yilning aprel oyida Dallasda Southwest Airlines samolyoti bortida roy bergan voqeani keltirish mumkin. Dvigatelning portlashi oqibatida teshik hosil boldi va natijada yolovchilardan biri shu teshikdan tushib ketdi. Uchuvchi Filadelfiyaga qonishga muvaffaq boldi, biroq yolovchini qutqarib qolishning iloji bolmadi. Suniy ong bunday shoshilinch vaziyatlardan chiqib ketishni uddalay olmagan bolardi.



Manba: Daryo.uz
: admin (20-01-2019, 14:29)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 38) ( 0) ( 36) ( 2)
:
-
:
20 ... -