» » Kambagallarning umri nega qisqarmoqda? Jahon siyosatining rok-yulduzlari kimlar? Jahon matbuoti sharhi

Kambagallarning umri nega qisqarmoqda? Jahon siyosatining rok-yulduzlari kimlar? Jahon matbuoti sharhi


Daryo otayotgan haftada dunyo matbuotida keng yoritilgan, kopchilikning qiziqishiga sabab bolgan maqolalar sharhiga toxtalib otadi.

Kambagallik bechoralikkina emas

Ortacha olganda qashshoqlar koproq pul topadiganlarga qaraganda koproq kasalga chalinadi va ertaroq olamdan otadi, deb yozadi Finlyandiyaning Suomen Kuvalehti nashri. Bunday xulosalar Finlyandiyadagi ijtimoiy taraqqiyot va sogliqni saqlash muassasasi olib borgan bir qancha tadqiqotlar natijasida yuzaga keldi. Boylar va qashshoqlar yashash davri ortasidagi farqlar erkaklar ortasida 10,6 yilni, ayollar ortasida 5,6 yilni tashkil qildi. Bu esa qashshoq erkaklar boy erkaklarga nisbatan shuncha yil kam yashashini anglatadi.

Tadqiqotlarga kora, Finlyandiya va Buyuk Britaniyadagi qashshoqlar boylarga nisbatan nosoglom ovqatlanadi, sport bilan kamroq shugullanadi, spirtli ichimliklarni koproq istemol qiladi va kashandalikka moyil. Bu hayot tarzidagi tafovutdir.

Moliyaviy qiyinchiliklar tugilishi xavfi omilllari toplanib, ota-onadan bolaga otishi mumkin ekan. Fin tadqiqotchilarining aniqlashicha, ota-onalarning chalasavodligi va ishsizligi bolalarga ham otar ekan. Buni tadqiqotchilar qashshoqlik madaniyati deb ham atadi.

AQSh, Buyuk Britaniya va Kanada olimlari Science nashrida tadqiqot natijalarini elon qildi va unda moliyaviy qiyinchilik miya faoliyatiga ham salbiy tasir qilishini jamoatchilikka bildirdi. Moliyaviy qiyinchiliklar miyani shunday qamrab oladiki, natijada boshqa malumotlarni qabul qilish va fikrlash zarar koradi, deb xulosalaydi olimlar.

Tirikchilik tashvishi va ahvolning yomonligi insonni ichidan yemirib boradi. Adrenalin va kortizol kabi stress gormonlari koproq ishlab chiqariladi. Himoyasizlik hissi saqlanib turaversa, organizm doimo ozini xavfda deb biladi. Tunda ham organizm tiyrak boladi hamda bu apatiya va depressiyani keltirib chiqaradi. Doimiy stress miyadagi neyron aloqalarini qisqartiradi va bu mantiqiy fikrlashning sifatiga yomon tasir qiladi.

Doimiy stress immun tizimni holsizlantiradi va kasallikka chalinish ehtimolini oshiradi. Qon bosimi yuqorilaydi, yurak-qon tomir kasalliklari xavfi ortib boradi. Stress gormonlari metabolizmni ishdan chiqarib, semizlik va qand kasalligiga chalinishni keltirib chiqaradi.

Stressning uzoq davom etishi qarish jarayonini tezlashtiradi. Bu holat esa organizmga tezroq yasha va yosh bolib olamdan ot instinktiv holatini paydo qiladi. Yosh ayollar tezroq farzand korish payida boladi, bu esa homila genlariga tasir qilib, aqli zaif bolalarning tugilishiga olib keladi.

Birgina umid bor, u ham bolsa millat genofondi bolgan aholi haqida qaygurish uchun hukumat rahbarlarida siyosiy iroda, tengsizlikka qarshi kurash, aholi farovonligi haqida qaygurish.

Xitoy Rossiyani Markaziy Osiyodan siqib chiqaradimi?

Shoro davlati parchalanganidan song Markaziy Osiyo respublikalari iqtisodiyoti sekinlik bilan osmoqda. Markaziy Osiyoning besh mamlakati Ozbekiston, Qozogiston, Tojikiston, Qirgiziston va Turkmaniston Tyanshan toglaridan Kaspiy dengiziga qadar bolgan hududgacha chozilib ketgan. Bu mintaqada barcha narsa ulugvor toglar, hosildor vodiylar, foydali qazilmalar, neft va gazning ulkan zaxiralari mavjud. Bular Xitoyning xalqaro savdo yollarini ozgartirish rejalarida muhim vazifa bajaradi.

Kopgina Garb siyosatchilari Rossiya ananaviy ravishda hukmronlikni egallab kelgan Markaziy Osiyoda Xitoy asosiy orinni egallaydi degan fikr bor. Hozir Rossiya iqtisodiyoti turgunlik davrida qolar ekan, Xitoy vaziyatni qoldan boy bermay, arzon istemol mollari, ulkan bozori va kop milliardli oziga jalb qiladigan avtomobil va temir yollari bilan Markaziy Osiyo mamlakatlarining Moskvaga qadalgan nigohlarini Pekinga qaratish payida.

Ammo Bishkekda vaziyat boshqacha. Togri, Xitoy Qirgiziston iqtisodiyotida muhim orin tutadi, lekin Moskva tasiri birinchi orinda. Kopchilik qirgizlar vaziyat shunday bolib qolishini istaydi.

Buning sabablaridan biri shuki, Pekin sarmoya beradi, Rossiya ish. Rossiyadan kelayotgan pul jonatmalari Qirgiziston yalpi ichki mahsulotining uchdan birini tashkil qiladi va kop oilalar uchun tirikchilik imkoniyatini tashkil qiladi. Bu esa Rossiya Bishkekka boy bolmagan budjetidan hech qanday mablag ajratmay tasir qila olishi belgisidir. Agarda Rossiya qirgiz ishchilarini ishlash imkoniyatidan mahrum qilgudek bolsa, bu Qirgiziston uchun ulkan zarba boladi va siyosiy keskinlikni keltirib chiqaradi.

Rasmiy Kremlning qirgiz armiyasi va maxfiy xizmatlari bilan mustahkam aloqalari mavjud. Qirgiz matbuotining aksari rusparast bolib, Kremlning propagandasini yoyadi.

Rossiya Qirgiziston bilan aloqalarini mustahkamlamoqda. Mart oxirida Putin Bishkekka kelib, 6 milliard dollarlik kelishuv imzolangani va rus harbiy bazasi kengaytirilishi haqida bayonot berdi. Tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov Rossiya Qirgizistonda ikkinchi harbiy bazani ochishidan manfaatdor ekanligiga shama ham qildi.

Qirgizistonda Xitoy sarmoyasi bir xil qabul qilinmayapti. Mamlakatning Xitoydan qarzi tez osib borayotgan bir vaziyatda sobiq prezident Almazbek Atambayevga yaqin siyosiy doiralar atrofidagi korrupsiyaga oid mojaro keng muhokamalarga sabab ham boldi. Qirgiz aholisining Xitoy kompaniyalariga qarshi chiqishlari holatlari kuzatilmoqda.

Xitoyning Bir makon, bir yol rejasi ham qirgizlarda shubha uygotmoqda. Xitoy Qirgiziston hududidan otadigan temir yol sharqdan garbga qarab otishini istaydi, rasmiy Bishkek esa bu temir yol mamlakatning qashshoq mintaqasi janubdan shimolga qarab otishini xohlaydi.

Qolaversa, musulmon uygurlarning Xitoydagi sharoiti ham Qirgiziston ahlining noroziligiga sabab.

Kopchilik oylaganidek, Xitoyning Markaziy Osiyodagi istiqboli xursand qiladigan darajada emas, ammo Rossiyaning tasiri sezilarli. Ammo bu mintaqa uchun xavf ham tugdiradi.

Siyosatning rok-yulduzlari davri

Donald Tramp, Emmanuel Makron, Jastin Tryudo, Jair Bolsonaro, Matteo Salvini va Pedro Sancheslarni qanday umumiylik birlashtiradi? Ularning barchasi siyosat meteoritlaridir, deb yozadi Vensan Martini ozining Hukmdorning qaytishi asarida.Ularning hokimiyatga kelishi bir xil. Ular populistmi yoki yoq, farqi yoq, ular siyosatning rok yulduzlaridir, deb iqtibos keltiradi Vensan Martinining kitobidan Le Monde nashri.

Mazkur davlat rahbarlari hokimiyat tepasiga dastur va goyalar bilan emas, vatandoshlarining hissiyotlariga tasir qilish, oz hayot yollari va tajribalariga tayangan holda erishdi.

Bu yangi hukmdorlar jamoatchilik bilan yuzma yuz turib hokimiyatni boshqarishmoqda. Chunki odamlar siyosatda yangi shaxslarni korishni istab qolgan.

Yangi hukmdorlar harakat qilish zaruratidan xalos bolib, faqat harakatni tasvirlab beryapti. Ular ozlarining qonuniyligini isbotlash maqsadida otmishni ham boyab korsatishga urinmoqda. Hattoki Emmanuel Makron Fransua Mitteranga taqlid qilib, prezident etib saylangach, Luvr maydonida chiqish qildi. Bu yaqqol taqlid.

Otmish siyosatdonlaridan oz hokimiyatini mustahkamlashda foydalanishda Makron yolgiz emas. Siyosiy dastur yoqligini yashirishda Donald Tramp kotarib chiqqan Amerikaga buyukligini qaytaramiz shiori ham yaqqol misol. Bu shior aslida otgan asrning 80-yillarida Ronald Reygan tomonidan ishlatilgan edi. Viktor Orban vengrlarning otmishi haqida, Jair Bolsanaru esa ispan diktaturasiga koproq murojaat qiladi.

Rahbarda aniq, rejali siyosiy dastur bolmagach, hissiyotlarni junbushga keltiradigan shoirlardan foydalanish kozni shamgalat qilish uchun yaxshi vosita.

Ijtimoiy tarmoqlarning borligi rahbar va oddiy odamlar ortasida bogliqlik bor degan puch xomhayolni yuzaga chiqaradi. Bu esa goyalar qanchalik zarar keltirishida davom etishini isbotlaydi.

Aynan shu puch goyalar Fransiyada sariq nimchalar, Ispaniyada gazabnoklar, Italiyada besh yulduz harakati namoyishlariga sabab bolib turibdi. Goyalardan amallarga otish vaqti esa nomalum, deb, Vensan Martini kitobida iqtibos keltirib fikrini tugatadi Le Monde nashri.

Jahongir Ergashev tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (4-05-2019, 09:59)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 35) ( 0) ( 33) ( 2)
:
-
:
20 ... -