» » Germaniyaga safar chogida Ozbekiston uchun foydali nimalarni organdim?

Germaniyaga safar chogida Ozbekiston uchun foydali nimalarni organdim?


Daryo kolumnisti Yevgeniy Sklyarevskiy Germaniyaga safari chogida amalga oshirgan diqqatga sazovor kuzatishlari haqida hikoya qiladi.

May oyida Germaniyaga ekologiya va suvni asrash muammolariga etiborni oshirishga bagishlangan qoshma safar tashkil etildi. Bunda jurnalistlar, blogerlar, NNT vakillari, irrigatsiya instituti va suv xojaligi vazirligi ishtirok etdi. Juda kop qiziqarli va bilish muhim bolgan malumotlar, jumladan, Berlin shahar suv tarmoqlari va suvni tozalash jarayonlariga ekskursiya, katta ilmiy markazlarda, xususan, Fraungofer nomli xalqaro bilimlar boshqarish institutidagi uchrashuvlar bolib otdi.

Ozbekiston uchun xam qollash mumkin bolgan juda muhim va foydali ish bu qiyinlashib borayotgan Germaniya inftastrukturasi, yanayam boshqacharoq aytsak,ekotizimini organishdir. Turli tashkilotlarni boglash, kommunikatsiyalarini umumlashtirish, ularning goyalarini siyosatchilar va davlat rahbariyatiga olib chiqish eng qiyin vazifalardan biridir.

Suv muammolarini rasmiy darajada hal qilishda tabiatni muhofaza qilish, yadro xavfsizligi va atrof muhit mintaqaviy vazirligi asosiy ishtirokchilar hisoblanadi. Hamkorlik bolimi rahbari doktor Yurgen Keynxorstning aytishicha, vazirlik uch yonalishda ish olib boradi:

- Germaniyaning Yevroittifoqdagi suvni tozalash qiziqishlari va ishtirokini taminlash. Xususan, Yevroparlamentda (may oyida deputatlarni qayta saylov jarayonlari otishi kerak) suv muammolari va ekologiya bilan shugullanuvchi maxsus komissiya bolib, bular barcha mamlakatlarni shunga yonaltiradi. 70foiz qarorlar Yevroittifoqda, qolgani mamlakat ichkarisida qabul qilinadi;

- Germaniyaning hamma yerida vazirlikning maqsadli ishtiroki, qonunlarni ishlab chiqish va qabul qilish, ekologiya va suv muammolari loyihalarini ishga tushirish;

- atrof muhitni asrash uchun OAV, NNT, deputatlar va fuqarolik jamiyatifaollari harakatini taminlashdan iborat.

Vazirlikning bir yonalishi xalqaro hamkorlikni Ozbekiston bilan yolga qoyganidir. U quyidagi yonalishlarnioz ichiga oladi:

- qiya toglardagi tuproq unumdorligini saqlab qolish uchun eroziyadan himoya qilish, xususan, pistazorlarni kopaytirish; bu loyiha allaqachon amalga oshirildi;

- chollardagi osimlik osadigan hududni saqlab qolishda daraxtlarning ornini organish;

- ormonlar, Amudaryo boyidagi toqaylarni organish va saqlab qolish loyihasi 5 yilga moljallangan bolib, unga 3,5 million yevro ajratilgan;

- Xitoy tashabbusi bilan amalga oshirilayotgan Bir makon bir yol doirasida shahar va hududlar insfrastrukturasini rivojlantirishda Yevropa standartlariga yaqinlashtirish loyihalarida vazirlik ozining ekspertlarini taklif qilmoqda.

Yurgen Keynxorst Germaniya yana bir qancha qoshma loyihalarni amalga oshirishga tayyorligini takidlab, bu uchun davlat yoki NNT tomonidan hamkor kerakligini aytdi. Markaziy Osiyoning hududiy ekologik markazi rahbari Shahnoza Umarova MOXEM Ozbekiston bilan hamkorlikka tayyorligini bildirdi.

Mintaqaviy vazirlikdan tashqari, ekologiya muammolari bilan siyosatchilar, biznesmenlar va jamoat birlashmalari shugullanadi. Ularning birgalikdagi umumiy harakati qanday amalga oshadi? Aynan shu haqda safar ishtirokchilaridan biri DAA kompaniyasi (Deyekeling Arndt Advisors) maslahatchisi Margaret Vulf aytib otdi.

Bizda, yani Ozbekistonda bunday kompaniya yoq, shu tufayli biz u kompaniya faoliyatini qiziqish bilan tingladik. Kompaniya asosan siyosatchilar, biznesmenlar, olimlar, OAV va faollarning ozaro aloqalari bilan shugullanadi. Margaret Vulf Bundestagda bir necha yil deputat bolgani uchun siyosatchilar va boshqa segmentlar ortasidagi aloqalarning muammolarini yaxshi biladi. Siyosatchilar unga har xil masalalarda maslahat sorab murojaat qiladi.

Biznesmenlar, olimlar va fuqarolar ekologiya tashkilotlari doimiy ravishda ozlarini qiziqtirgan muammolari yuzasidan gaplashish, umumiy yechimga kelish va siyosatchilarga taklif qilish uchun rasmiy uchrashuvlar otkazadilar. Aynan mana shu tizim bizda yetishmaydi. Agar mana shunday vazirlar, deputatlar, olimlar, biznesmenlar, OAV, NNT va ekologiya himoyasi uchun faol fuqarolarni birlashtirgan tizim bizda bolganida, ularning muhokamalari tufayli konstruktiv yechimlar yuzaga kelgan bolardi. Umid qilamanki, germaniyalik ekspertlar yordamida mazkur jarayonlar bizda ham boshlanadi.

Margaret 1980-yilda jamoatchilik yopiq va konservativ bolganini xotirlaydi. Ana shu yillarda ormonlarni saqlash, changlardan ifloslanishning oldini olish va h.k.ga qaratilgan harakatlar boshlanib, alaloqibat faollar yashillar partiyasi nomi ostida birlashadi va parlamentdan joy oladi. U davrlarda siyosatda ayollar deyarli yoq bolib, deputatlar rasmiy kostyum-shimlarda yurgan bir paytda ekologlar ozlari istagan erkin kiyimlarda qollarida gul bilan Bundestagga kelgan. Asta-sekin muloqot natijasida parlament ochiqlashib, ekologlarni qollab-quvvatlash ommalasha boshladi. DAA kompaniyasi 1995-yildan buyon faoliyat korsatadi.

Oxirgi paytlar bizda ancha mashhur bolayotgan masala korrupsiyaga qarshi kurashishga diqqatni qaratishni xohlar edim. WIN (Water Integrity Network) tashkilotida Barbara Shrayner bilan hamyurtimiz Umrbek Allaqulov uchrashividaikki soat davomida suv bilan bogliq loyihalarda yuz beruvchi korrupsiya holatlari haqida gapirildi. Hindiston, Nepal, Albaniyada amalga oshirilgan loyihalardagi boy tajriba va tayyor keyslar bilan tanishtirishdi.

Axborotni tekshirish qanday kechishini, suv olchagichlaridagi ishlatilgan suv miqdorni pasaytirish uchun pora berilganda xalq bilan qanday ishlash usullarini aytib otishdi. Yana firibgarlar tenderda loyiha yutib olish uchun narxni avvaliga pasaytirib, keyinchalik qoshimcha sarf-xarajatlar haqida malumot berib aldashini, aslida loyihada bolgan quvur orniga boshqa olcham, sifatdagi quvurlar yotqizilishi va umuman deyarli har bir mamlakatda har safar takrorlanuvchi ana shunday holatlar boyicha gapirildi. Bunda juda kop omillar orin tutadi: qonunchilik, OAV, shartnomalar va xaridlar ochiqligi, NNT bilan ishlash, axborotni himoya qilish, kongillilar bilan ishlash, manfaatdor taraflar qarshiligini yengish va boshqalar.

Ozbekistonda aynan shu maruza barcha istovchilar uchun qayta otkazilsa, ushbu islohotlar otkazilsa, zor ish bolardi. Birdaniga amalga oshmasligi mumkin buning uchun infrastruktura shakllanishi, oshanday ekotizim va nazorat joriy qilinishi kerak. WINdan maslahatlar kutib qolamiz.

Yana bir biz uchun muhim qism. Bremen hamjamiyati va BORDA rivojlantirish markazi suvni saqlash, kanalizatsiya ekspluatatsiyasi boyicha Hindiston, Afgoniston, Indoneziya va boshqa mamlakatdalarda xorijiy tadqiqotlar otkazgan. Bu tashkilotlar vakillari Ozbekiston bilan hamkorlik qilishga tayyorligini, ammo buning uchun davlat yoki biznesmenlar hamkorligi zarurligini takidlab otdi. Tashkilotlarimizdan tashabbuslarni kutib qolamiz, bu juda foydali hamkorlik bolar edi.

Ozbekiston uchun eng foydali jihatlarini oz nuqtai nazarimdan bayon qildim. Olingan bilimlar hali yanada mustahkamlanadi va muhokama qilinadi. Tur tashkillovchilariga rahmat. Mazkur tur #UzWaterAware loyihasi doirasida, Yevroittifoq homiyligida va Markaziy Osiyo ekologik hududiy markazi tomonidan amalga oshirilganini eslatib otaman. UzWaterAware loyihasi milliy hamkori Ozbekiston suv xojaligi vazirligi.

Muallif fikri tahririyat nuqtai nazaridan farq qilishi mumkin.



Manba: Daryo.uz
: admin (24-05-2019, 09:14)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 31) ( 0) ( 29) ( 2)
:
-
:
20 ... -