» » Savodli bolishmas, diplomga ega bolish muhim. Ozbekistonda oliy talim muammolari haqida

Savodli bolishmas, diplomga ega bolish muhim. Ozbekistonda oliy talim muammolari haqida


Daryo kolumnisti, Janubiy Koreyaning Pusan chet tillar universiteti professori Azamat Akbarov Ozbekistondagi oliy talim muammolari haqida soz yuritadi.

Ozbekiston talim tizimining songgi uch yil ichidagi faoliyati tahlili bilan tanishib chiqish va oliy talim tizimining jahon standartlariga, aniqroq qilib aytsak, Bolonya jarayoni talablariga mos kelmaslik jihatlarini aniqlash juda foydali bolar edi. Ozbekistonda zamonaviy biznes-talimning rivojlanishi uchun alohida olingan OTMlar nuqtai nazaridan ham, umuman davlat nuqtai nazaridan ham butun oliy talim tizimining raqobatbardoshliligini taminlash va oshirish zarur.

1999-yildayoq Jahon banki davlatlarning bilimlarga asoslangan iqtisodga otish sxemasini belgiladi. Ushbu sxemaning asosiy qismlari munosib iqtisodiy instutitsional tizim, yuqori darajada rivojlangan inson kapitali, dinamik axborot infraqurilmasi va samarali milliy innovatsion tizimdan iborat. Oliy talim tizimi faoliyatining maqsadi esa inson kapitalini rvojlantirish va milliy innovatsion tizimni shakllantirishdan iborat.

Keyingi 25 yil ichida mamlakatimiz oliy talimida jiddiy ozgarishlar sodir bolishini takidlab otish lozim. Amalda ular erkin parvoz holatiga otkazilishi kerak. OTMlar shu kungacha ular uchun davlat hal qilib kelayotgan koplab muammolarni ozlari yechishga togri keladi. Bu muammolarning aksariyatini yechish uchun uchun katta moliyaviy mablag sarf qilish talab qilinadi va bu talimning yuqori darajada tijoratlashuviga olib keladi. Tijoratlashuv sessiyalarda imtihonlarni qayta topshirish pullik bolishidan boshlanib davlat hisobidan oqishning bekor qilinishigacha joriy qilinadi.

OTMlarning dolzarb muammolari past saviyali kadrlar

Talim xizmatlariga bolgan talabning oshishi talim muassasalari sonining oshishiga olib kelibgina qolmay, adolatsiz raqobatni ham keltirib chiqaradi. Talimning notizim olib borilishi xavfi mavjud, yani oqitiladigan kurslar majmuasi soha oqituvchilarining bor-yoqligiga asoslanib tanlanadi. Kop hollarda chiroyli nomlangan kurslar ortida obyektiv shaklda eski mazmun yotadi. Dasturlarni shakllantirish jarayonida, aksar oliy oquv yurtlari bilimlar tizimi haqida oylamasdan, balki talim xizmatlarining kompetent bolmagan istemolchisining talablarini qondirishga urinishadi.

Mutaxasislar yoshining qarib borayotganii zamonaviy universitetlarning dolzarb muammolaridan biridir. Yosh oqituvchilarni tayyorlash talabalar soni oshishi suratidan sekinroq otmoqda. Shu sababdan universitetlar malaka saviyasi past oqituvchilarni ishga olishga majbur bolayotganliklari holatlari kopaygani kuzatilmoqda.

Universitetlar bilan birga davlat ham barcha imkoniyatlarni ishga solib professor-oqituvchilarning faolligini oshirishga intilishi lozim. Buning uchun talim sohasida maoshlar miqdorini bosqichma-bosqich oshirish, grantlar taklif qilish yoli bilan ilmiy faoliyatni ragbatlantirish lozim.

Ozbekistonda oliy talimning eng ayanchli muammosi talabalarning iqtisodiyot talablariga bogliq bolmagan bilimlari saviyasining pastligidir. Bu holatning arab davlatlarida sodir bolgan vaziyatga kop sonli oliy malumotli hisoblanadigan, biroq ishsiz yosh aholining mavjudligiga olib kelishi xavfi mavjud.

OTMlarning raqobatli talim maydoniga chiqishi

Talim sifati ilmiy tadqiqotlar saviyasi, kolami bilan ham belgilanadi, OTMlarda esa bu korsatkichlar oqituvchilarning ilmiy darajalariga bogliq. Togrisini aytadigan bolsak, bu daraja yetarli saviyada emas. Xalqaro raqobatli talim maydonga chiqish, chet el agentliklarida akkreditatsiyadan otish ilmiy daraja saviyasi baland oqituvchilar otkazadigan darslarning sifati yuqori bolishini talab qilishi tabiiydir.

Oliy talim oldida turgan yana bir vazifa Bolonya deklaratsiyasi talablari bilan integratsiyalashish va bu talablar darajasidan yuqoriroq natijalar korsatishdan iborat. Bolonya jarayoni industrial jamiyatga xos belgidir; Ozbekiston raqobatbardosh bolishi uchun yangi daraja, bosqichga axborotlashgan jamiyat darajasiga otishi juda ham zarur.

Hozirgi kunda Ozbekiston Respublikasi oliy talim rivojlanishining eng muhim yonalishlari mamlakatning jahon talim tizimiga integratsiyalashish maqsadlari va vazifalaridan kelib chiqqan. Ozbekiston talim tizimining 2021-yilgacha harakatlar strategiyasida talim olganlik hujjatlari (diplom, sertifikatlar) boshqa mamlakatlarda tan olinadigan bakalavrlar, oliy malumotli mutaxassislar va magistrlar tayyorlashga qaratilgan ustuvor yonalishlar nazarda tutilgan.

OTMlar tomonidan professional muhitning yaratilishi

Oliy talim vazirligi yangi talim maydoni konsepsiyasini faol ishlab chiqishi lozim, va bu konsepsiyada Bolonya shartnomalari talablari bilan bir qatorda milliy talimning ustuvor yonalishlari ham saqlanib qolinadi. Shu asnoda, oliy talimga birlamchi vazifasi professional jihatdan mobil, raqobatbardosh va kompetent mutaxassislarni tayyorlaydigan maxsus soha sifatida yangi sifat, ijtimoiy status berish lozim.

Jahon tajribasi biznes-talim jiddiy munosabatni talab qilishini tasdiqlamoqda. Uni tor korporativ talim doirasida olib bormaslik kerak. Iqtisodiy talim sohasi, xususan biznes-talim, ilgor texnologiyalar va ilmiy tadqiqotlarda maxsus bilimlar mavjudligini, hamkor OTMlar bilan axborot va intellektual almashinuv olib borilishini talab qiladi.

Mutaxassis malakalari sifati faqat ekspertlar tomonidan baholanishi mumkin, xuddi shunday ekspertlar professonal inson modeli, namunasini belgilashlari, zarur kompetensiyalarni aniqlab berishga qodir.

Biroq joriy talim amaliyotining tahlili bugungi kunda bu ish yuqori ilmiy darajasi bilan farq qilishi, tanlanadigan kurslar sarasi boyicha oqituvchilar taklif qilayotgan kurslarning mavzulari kop hollarda pedagogik asoslanmagan va professional ahamiyatga ega emasligidan dalolat bermoqda.

Talim xizmatlari bozorida raqobatning kuchayishi mutaxassislar tayyorlashda ham, universitet boshqaruvida ham yangi yondashuvlarga otishni taqozo etadi. Raqobatda asosiy ustunlik talim sifatiga otadi.

Muammoning sababini qayerdan qidiraylik?

Mavjud talim tizimi tubdan ozgarayotgan ijtimoiy tizimning zamonaviy talablariga javob bermaydi, inson shaxsiyati voqe axborot inqiloblariga moslasha olmaydi.

Muammoning asosiy sabablari quyidagilardan iborat:

Mamuriy nuqtai nazardan, ilm sohasi vakili sifatida oqituvchi jamoa va hamda boshliqlar surbetligi va ozboshimchaligi oldida himoya qilinmagan. Shuning uchun jamiyatning eng savodli va iqtidorli insonlarining bu sohada ishlashlari amri mahol.

Millatning intellektual boyligidan unumli foydalanish universitet, akademik va turli sohalar tadqiqot muassasalarini tijorat turidagi tizimlarga innovatsion va tadqiqot universitatleriga integratsiya birlashtirish yoli bilan hal qilinishi mumkin. Iqtisodiy talimning sifatiga osib borayotgan talablarni qondirishga yonaltirilgan bunday yondashuv iqtisodiy universitet tranformatsiyasining quyidagi tamoyillarini taqozo etadi:

Fanlararo, muammo va loyihaga maxsus yonaltirilgan oqitish texnologiyalari mavjud innovatsion talimni rivojlantirish.

Akademik talim va bilimlarning katta istiqbolli sohalarida ilmiy tadqiqot ishlarini integratsiya qilish asosida elita iqtisodchilarini oldindan tayyorlash.

Talim tizimining raqobatdardoshligini taminlash nafaqat alohida OTMlarning, balki davlatning ham vazifalariga kiradi. Chunki talim milliy xavfsizlik tizimining asosiy omili hamdir. Mamlakatimizda malakali raqobatbardosh mutaxassislar bizdan boshqa kimga ham kerak? Davlat talim tizimidagi global strategik jihatdan muhim muammolarni kompleks ravishda OTMlarning mulkchilik shaklidan qatiy nazar yagona dasturlar asosida hal qilishi lozim.

Davlatning butun oliy talim tizimiga, mulkchilik shaklidan qatiy nazar uning barcha subyektlariga korsatiladigan maqsadga qaratilgan komaklashuvi iqtisodiy muvaffaqiyatlar va ijtimoiy boyliklarni yetkazib berish orasida muvozanatni taminlashda amalda natija beruvchi qurolga aylanishi mumkin.

Muallif fikri tahririyat nuqtai nazaridan farq qilishi mumkin.



Manba: Daryo.uz
: admin (28-05-2019, 09:29)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 33) ( 0) ( 32) ( 1)
:
-
:
:
20 ... -