» » 19391940-yillarda bolib otgan Fin urushida qaysi ozbekistonlik harbiylar qatnashgan?

19391940-yillarda bolib otgan Fin urushida qaysi ozbekistonlik harbiylar qatnashgan?


Malumki, oxirgi paytlarda 9-may sanasini qanday nomlash (Xotira va qadlash kunimi, Galaba kunimi?) borasida bahslar kelib chiqmoqda. Shuningdek, Ikkinchi jahon urushi va Ulug vatan urushi tushunchalari atrofida ham muhokamalar ketmoqda. Muqaddam Daryo ekspertlar va tarixchilar fikrlarini organib, elon qilgan edi.

Mavzuga doir:

Ulug vatan urushi atamasiga qaytish tarafdorlarining argumentlariga binoan, bu tushuncha Ikkinchi jahon urushining bir qismini 19411945-yillardagi Sovetnemis urushini aks ettiradi, ozbekistonliklar urushning shu bosqichida ishtirok etgan. Ammo tarixiy faktlar korsatib turibdiki, ozbekistonliklar Ikkinchi jahon urushining boshqa epizodlarida ham qatnashgan. Xususan, ilgariroq Sovetyapon urushida qatnashgan ozbekistonliklar haqida maqola elon qilgan edik.

Mavzuga doir:

Bundan tashqari, Ikkinchi jahon urushi voqealari doirasida 1939-yil 30-noyabrida SSSR Finlyandiya hududiga bostirib kirgandi. Urush yakunlari boyicha sovet tomoni Finlyandiyaga oz shartlarini otkazsa ham, agressiyasi uchun Millatlar ligasidan quvildi. Shuningdek, SSSR kichkina Finlyandiyaga qarshi urushda ulkan yoqotishlarga uchragani butun dunyoga Qizil armiyaning yomon tayyorgarligini korsatib berdi va Uchinchi Reyxning SSSRga bostirib kirishini tezlashtirdi.

Sovetfin urushida qatnashgan harbiylar orasida Ozbekiston vakillari ham bor. Daryofalsafa fanlari nomzodi,Ozbekiston Fanlar akademiyasiTarix instituti katta ilmiy xodimiRavshan Nazarovning19391940-yillardagi Sovetfin urushida qatnashgan ozbekistonlik harbiylar haqidagi maqolasini diqqatingizga havola etadi.

Artilleriya general-polkovnigi Parsegov M.A.

Menimcha, tortta urushda ishtirok etgan artilleriya general-polkovnigi, Sovet Ittifoqi Qahramoni Parsegov Mixail Artemyevich (18991964) eng yorqin namoyanda bolsa kerak. U arman millatiga mansub bolib, Togli Qorabogda tugilgan va 12 yoshdan boshlab Turkistonda istiqomat qilgan. Andijondagi paxta tozalash zavodida ishlagan. 19161917-yillarda Birinchi jahon urushida Kavkaz frontida artilleriya askari sifatida qatnashgan.

19181922-yillarda Turkistonda (Andijon, Namangan va Fargonada) xizmat otadi va batareya hamda artilleriya vzvodi komandiri etib tayinlandi. 1922-yilda Toshkentda artilleriya qomondonlik kurslarini, 1926-yilda esa jamoa tarkibini takomillashtirish kurslarini tamomladi. 1936-yilda Harbiy akademiyani tugatdi. Orta Osiyo harbiy okrugida hamda Volgaboyi va Baykalorti harbiy okruglarida xizmat otadi. U artilleriya divizioni va artilleriya polkiga qomondonlik qildi hamda Leningrad harbiy okrugi artilleriyasiga boshliq ham boldi.

19391940-yillardagi Sovetfin urushida 7-qoshin artilleriyasi boshligi lavozimida ishtirok etib, Lipolo va Tronsgunda janglarida va Mannergeym chizigining yorib otilishida qatnashdi. 1940-yilning 21-martida Sovet Ittifoqi Qahramoni boldi. 1940-yilning iyunida esa Pargesovga artilleriya general-leytenanti unvoni berildi va u Qizil armiya artilleriyasining general-inspektori etib tayinlandi. Ozining Finlyandiya bilan urush yakunlariga kora bildirilgan tanqidiy nutqlari va konstruktiv takliflari orqali armiya ichida katta mashhurlikka erishdi.

Mavzuga doir:

19411945-yillarda u janubi-garbiy front artilleriyasi boshligi lavozimida qatnashdi. Kiyev ostonasidagi janglarda, Moskva va Yelets shaharlari ostonasidagi janglarda ishtirok etdi. 1942-yilda Kurs va Voronej ostonasidagi janglarda 40-armiyaga qomondonlik qildi. Yaralanib oyoqqa turgach, Uzoq Sharqqa yuborildi. 1945-yilda ikkinchi Uzoq Sharq fronti artilleriyasi boshligi sifatida Yaponiyaning Kvantun armiyasining yakson qilinishida, Xarbin shahrining va boshqa shaharlarning ozod qilinishida ishtirok etdi.

Urush yillarida ikkita Qizil Bayroq ordeni bilan hamda 2-darjali Suvorov ordeni bilan taqdirlandi. Parsegov sakkizta jangovar orden, koplab medallar Qahramon Oltin Yulduzi, Germaniya ustidan galaba uchun, Yaponiya ustidan galaba uchun singarilar kavaleri hisoblanadi. Urushdan keyin Parsegov Bosh shtab akademiyasi qoshidagi kurslarni tamomlab, Polshada Shimoliy qoshin guruhlari artilleriyasiga, Uzoq Sharq qoshinlari artilleriyasiga va Belarus hamda Leningrad harbiy okruglarida qomondonlik qildi. 1958-yilda artilleriya general-leytenanti boldi, umrining oxirigacha Harbiy artilleriya akademiyasi fakulteti boshligi sifatida xizmat qilib, 1964-yilda vafot etdi va Sankt-Peterburgdagi Bogoslovskiy qabristoniga dafn etildi.

Aviatsiya general-leytenanti Kanarev V.P.

Viktor Pavlovich Kanarev (19071965) Qoqonda tugilgan; Qoqon va Fargona shaharlarida istiqomat qilib, Fargona viloyati yer bolimida statist bolib ishlagan. 1927-yilda Fargona shahar harbiy bolimi tomonidan xizmatga chaqirilgan. Aviatsiya bilim yurtini tamomlab, dengiz aviatsiyasida xizmat qilgan. Fin urushida Boltiq floti 105-aviabrigadasi, 12-razvedkachi eskadrilya komandiri bolgan. Qomondonlikni dushman haqidagi muhim razvedka malumotlari bilan muvaffaqiyatli taminlagani uchun Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

19411945-yillardagi Ikkinchi jahon urushida Qora dengiz floti tarkibidagi harbiy havo kuchlarida aviapolk komandiri, aviadiviziya komandiri orinbosari va aviadiviziya qomondoni sifatida qatnashib, Kavkaz, Qrim, Ukraina, Moldova, Ruminiya va Bolgariyaning ozod etilishida qatnashdi. 1944-yilning 16-mayida Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor boldi, uchta Qizil Bayroq ordeni, 2-darajali Ushakov ordeni, 1-darjali Vatan urushi ordeni, Qizil Yulduz ordeni, oz nomidagi xanjar hamda medallar bilan (Odessa mudofaasi uchun, Sevastopol mudofaasi uchun, Kavkaz mudofaasi uchun va hokazo) taqdirlandi.

Urushdan song Tinch okeani floti harbiy havo kuchlariga qomondonlik qildi. Bosh shtab akademiyasida kafedra rahbari boldi. 1961-yildan etiboran zaxiraga olindi. 1965-yilda vafot etib, Sevastopolda dafn qilindi.

Flot sohil xizmati general-mayori Denisevich N.Y.

Denisevich Nikolay Yulianovich (18931965) Namangan shahrida tugilgan va Fargona erkaklar gimnaziyasini tamomlagan. 1913-yilda harbiy bilim yurtini tamomlab, Birinchi jahon urushida va fuqarolar urushida ishtirok etgan. Fin urushining faol qatnashchisi. Sohil kuzatuvi otryadi komandiri sifatida Kareliya bogozi orqali hujumga otayotgan sovet qoshinlarining qanoti va ortini yopib turgan.

19411945-yillarda general-mayor, Kronshtadt mudofaa hududi Lug sektori qomondoni etib tayinlandi. 19411944-yillar davomida Leningrad mudofaasida qatnashdi va 19441945-yillar davomida Boltiqboyi hamda Sharqiy Prussiyaning ozod qilinishida ishtirok etdi.

Urushdan keyin 19451947-yillarda Viborgdagi dengiz piyodalari bilim yurtiga rahbarlik qildi. Harbiy dengiz akademiyasida kafedra boshligi (19471951) va fakultet boshligi (19511955) bolgan. 1955-yildan esa zaxiraga olindi. Lenin ordeni bilan beshta Qizil Bayroq ordeni, nomi yozilgan qurol, koplab medallar (Leningrad mudofaasi uchun va hokazo) bilan taqdirlandi. 1965-yilda vafot etib, Sankt-Peterburgdagi Bogoslovskya qabristoniga dafn etildi.

Gvardiya mayori SerperI.L.

Odessalik Serper Iosif Lazarevich (19112002) 19331935-yillarda Orta Osiyo harbiy okrugida harbiy xizmat otagan, 19351939-yillarda Toshkentda yashab ishlagan. 1939-yildan esa yana armiya safida, Fin urushida qatnashdi. Muhandislik-sapyorlar vzvodi qomondoniga yordamchi etib tayinlandi. Mannergeym chizigi istehkomlarini yorib otishda qatnashdi. Kichik leytenantlar kursini tamomladi.

19411945-yillardagi Ikkinchi jahon urushida muhandis-sapyorlar qoshinida xizmat qildi. Vzvod, rota va batalyon komandiri etib tayinlandi. Kavkaz uchun janglarda, Ukraina, Belarus, Polsha va Sharqiy Prussiyaning ozod qilinishida qatnashdi. Melitopol shahrining ozod qilinishida ishtirok etdi. 1943-yil 1-noyabrida Sovet Ittifoqi Qahramoni boldi. Lenin ordeni, 1 va 2-darajali Vatan urushi ordenlari, Qizil Bayroq ordeni va medallar bilan (Jangovar xizmatlari uchun, Kavkaz mudofaasi uchun va hokazo) taqdirlandi. 1946-yildan zaxiraga olindi. 2002-yilda vafot etib, San-Fransiskoda dafn etildi.

Gvardiya katta leytenanti Saidbekov A.

Amirali Saidbekov (19201945) Fargona viloyati Sox tumani, Topimozor qishlogida tavallud topgan. 19391940-yillarda Fin urushida qatnashdi. Buning uchun 1940-yilda kichik leytenantlar kursiga yuborildi. Frontda 1941-yilning 22-iyunidan vzvod va rotaga qomondonlik qildi. Moskva mudofaasida, Belarus, Ukraina, Chexoslovakiya va Polshaning ozod qilinishida qatnashdi. Gvardiya leytenanti Saidbekov 1945-yilning 8-aprelida Polshadagi Ribnik shahrida vafot etdi va osha yerda dafn qilindi. Lenin ordeni, Aleksandr Nevskiy ordeni, Qizil Bayroq ordeni, 1 va 2-darajali Vatan urushi ordenlari va medallar bilan taqdirlandi. 1945-yilning 29-iyunida vafotidan song Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berildi.

Tankchi va mehnat qahramoni Zamanov M.F.

Zamanov Maxsut Faizraxmanovich (19141988) Boshqirdistonning Baymoq tumani Isyanbet qishlogidan bolgan. 19311935-yillarda Qashqadaryo viloyati, Yakkaboggalla sovxozida traktor brigadasiga boshchilik qilgan.

Armiyaga chaqirilgach, 19391940-yillarda Fin urushida tankchi sifatida qatnashdi. 19411945-yillardagi urush qatnashchisi. Urushdan keyin qishloq xojaligi sohasida mehnat qildi va qoriq yerlarini ozlashtirish borasidagi xizmatlari uchun Mehnat Qahramoni unvoniga sazovor boldi (1957-yil). Qahramon Yulduzi, ikkita Lenin ordeni hamda koplab medallar bilan taqdirlandi. Boshqirdistondagi Eski Sibay qishlogida vafot etdi va osha joyda komildi. Qishloqdagi kochalardan biriga uning nomi berildi.

Orden va medallar bilan taqdirlanganlar:

Umuman olganda, alohida qayd etish joizki, ozbekistonlik jangchilarning 19391940-yillarda bolib otgan Fin urushidagi ishtiroki harbiy tarix sohasida eng kam organilgan masalalardan biri hisoblanadi va harbiy-tarixchilar oldida ushbu masalalarni keng jamoatchilik uchun yoritib berish borasidagi qilinishi kerak bolgan ishlar hali bisyor.



Manba: Daryo.uz
: admin (14-05-2020, 21:41)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 22) ( 0) ( 19) ( 3)
:
-
:
20 ... -