» » Eng kop iqtibos olinadigan ilmiy maqolalar haqida qiziqarli faktlar

Eng kop iqtibos olinadigan ilmiy maqolalar haqida qiziqarli faktlar


Telegramdagi Fan odam (Chelovek nauk) kanalida qiziq maqolataqdim etildi. Ushbu maqolada ilm-fan tarixidagi eng kop iqtibos keltiriladigan rekordchi ilmiy maqolalar haqida toxtab otilgan. Qizigi shundaki, ularning barchasi biologiya fani bilan bogliq va hammasida ishlab chiqilgan yangi ilmiy uslub bayon qilingan.Daryo ushbu maqolaning tarjimasini taqdim etadi.

Ilmiy ish qilmoqchi bolgan har qanday odam, albatta, mavjud ilmiy manbalar va adabiyotlar bilan tanishib, oz ilmiy ishida ham ularga murojaat qilib boradi. Yaxshi bilamizki, muayyan ilmiy ishlarda boshqa olim va mutaxassislarning avvalroq chop etilgan maqolalariga murojaat qilinadi va undan iqtiboslar keltiriladi. Biror olimning ilmiy ishiga boshqalar tomonidan qilingan murojaatlar, berilgan havolalar soni malum manoda osha ilmiy ishning nufuzini ham belgilaydi.

Keltirilgan iqtiboslar sonini osha ilmiy ishning sifatiga berilgan mutlaq baho ham deb bolmaydi. Boz ustiga, juda kuchli ilmiy maqola juda tor fan sohasida qilingan bolib, unga kop sonli boshqa olimlar murojaat qilmasligi tabiiy ham bolishi mumkin. Bundan tashqari, keltirilgan iqtiboslar soni muayyan fan sohalari boyicha bir-biridan keskin farq ham qiladi. Masalan, tibbiyot sohasida bir maqolaga iqtiboslar juda kop uchraydi, matematikada esa juda kam boladi.

Amerikalik biokimyogar Oliver Louri muallifligida 1951-yilda elon qilingan Protein measurement with the Folin phenol reagentnomli maqolaga shu paytgacha boshqa olimlar tomonidan 300 mingdan ziyod marta murojaat qilingan (yani boshqa ilmiy ishlarda bu maqoladan shuncha marta iqtiboslar keltirilgan) bolib, mazkur maqolani haqiqiy manoda blokbaster deyish mumkin. Ushbu maqolada bayon qilingan ilmiy uslub hozirda deyarli barcha biokimyogar mutaxassislarga malum va mashhurdir. Buning ustiga qolda chizilgan ajoyib illyustratsiyalar (chizma-grafiklar) ushbu maqolaning yana bir oziga xos jihati sanaladi.

Kashfiyot mohiyati nimada?

Louri eritmadagi oqsil miqdorini aniqlaydigan uslubni ishlab chiqqan. Londa qilib aytganda, bu quyidagicha ishlaydi: siz eritmaga muayyan bir kimyoviy moddani qoshasiz va natijada uning rangi ozgaradi. Tekshirilayotgan eritmada oqsil miqdori qancha kop bolsa, uning rangi shunchalik kuchli ozgaradi. Maxsus asbob yordamida rangning toyinganini olchash orqali siz grafikdagi nuqtani aniqlaysiz va bu nuqta osha eritmada qancha oqsil borligini korsatadi.

Buning nimasi muhim?

Oqsillar hayot uchun muhim asosdir. Turli suyuqliklardagi oqsil miqdorini aniq bilishning ahamiyati juda katta. Koplab tibbiy tekshiruv-tashxislarda va boshqa ilmiy ishlanmalarda, albatta, oqsil miqdoriga murojaat qilinadi.

Cleavage of Structural Proteins during the Assembly of the Head of Bacteriophage T4korinishidagi uzundan-uzoq nomli ilmiy maqola 1970-yilda elon qilingan bolib, unga har kuni ortacha 14 marta murojaat qilinadi. Nashrdan chiqqan kunidan boshlab bu maqoladan 268 668 marta iqtibos keltirilgan. Sening ilmiy ishing haqida har kuni onlab odam eslab otsa, qanday yaxshi.

Kashfiyot mohiyati nimada?

Bu ilmiy ishda muallif, shveysariyalik olim Lemmli oqsillarni molekulyar massasi va zaryadiga asosan ajratish usulini takomillashtirgan. Bu esa boshqa olimlarga turli xil oqsil molekulalarini bir-biridan ajratish va farqlash imkonini bergan.

Buning nimasi muhim?

Yuqorida ham aytilganidek, oqsillar biologiya va tibbiyot uchun goyat muhimdir. Lekin oqsil turlari juda kop. Masalan, odamning ozida oqsillarning 30 ming xildan ziyod turi bor. Hatto ichak tayoqchasi (fag, virus) singari tuban organizmda ham 160 xil oqsil mavjud boladi. Oqsillarning bu darajadagi ulkan xilma-xilligini birdaniga tadqiq qilishning imkoni yoq. Shuning uchun ularni bir-biridan ajratib, alohida tarzda organgan qulayroq boladi. Lemmli uslubi aynan shu narsaning imkonini beradi.

Nomi Lemmli maqolasining nomidan ham uzun bolgan va ilmiy manbalarda A rapid and sensitive method for the quantitation of microgram quantities of protein utilizing the principle of protein-dye bindingtarzida qayd etiladigan yana bir ilmiy maqola ham oqsillar haqida. Hozirgi kungacha unga naq 221 523 bora murojaat qilingan. Ushbu ilmiy maqola ham yuqorida eng birinchi keltirilgan maqola mavzusi bilan bir xil, yani unda ham oqsillar miqdorini aniqlash usuli haqida soz boradi.

Kashfiyot mohiyati nimada?

Birinchi bolib korsatilgan mutlaq rekordchi maqolada keltirilgan usul Louri uslubining oziga xos kamchiliklari mavjud bolib, uni qollash uchun muayyan shart-sharoitlar taqozo etiladi. Ushbu uchinchi orinni egallagan va nomi favqulodda uzun bolgan ilmiy maqolada esa muallif, amerikalik biokimyogar Bredford tomonidan oqsil miqdorini aniqlashning yanada soddaroq va tezkorroq usuli taklif etilgan. Korib turganingizdek, uning usuli bayon qilingan maqola rekordchilar ichida uchinchi orinni mustahkam egallab turibdi.

Buning nimasi muhim?

Birinchi orindagi maqola haqidagi izohdan buni yaxshi bilasiz.

Olimlar faqat oqsillar bilan shugullanar ekan, degan taassurot uygonmasligi uchun yana bir rekordchi maqola haqida malumot ilova qilamiz. Albatta, bu maqola iqtiboslar soni boyicha yuqoridagilar bilan bahslasha olmaydi. Unga atigi 75 mingta iqtibos keltirilgan.

Mazkur ilmiy ishning nufuzini nafaqat ushbu kop sonli iqtiboslardan, balki uning uchun muallif Nobel mukofotiga loyiq korilganidan ham bilib olish mumkin.

Kashfiyot mohiyati nimada?

DNK bu tirik organizmlarni yigish boyicha yoriqnoma bolib, u har bir tirik hujayrada muhrlangan boladi. Angliyalik biokimyogar Frederik Senger aynan ushbu DNK axborotini oqish imkonini beradigan usulni ishlab chiqqan.

Buning nimasi muhim?

DNK har bir organizm haqidagi favqulodda katta hajmdagi axborotni ozida saqlaydi. Sayyoradagi hayot tarixi, kasalliklarning mexanizmlari, yangi dori vositalarining topilishi uchun kalitlar va boshqa koplab qimmatli malumotlarni DNK orqali bilib olish mumkin. Senger butun dunyo olimlari uchun haqiqiy xazina ochib bergan desak mubolaga bolmaydi. Sengerning mazkur maqolasi chiqqanidan beri aynan ushbu vazifani bajaradigan boshqa shu kabi usullar ham ixtiro qilingan bolsa-da, biroq Senger usuli baribir hamon eng aniq usul bolib qolmoqda. Odam irsiyati genomi ham birinchi bolib aynan shu usul vositasida oqib korilgan edi.

Senger keyinchalik ikkinchi bora ham Nobel mukofotini qolga kiritgan. Unga ikkinchi Nobel nima uchun berilgan deb oylaysiz? Sengerning ikkinchi Nobeli esa... oqsillar ketma-ketligini oqish imkonini beradigan ilmiy usulni ochgani uchun berilgan!

Muzaffar Qosimov tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (16-08-2020, 22:26)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 38) ( 0) ( 35) ( 3)
:
-
:
20 ... -