» » Sardoba tut, orik novdalari va qoy suti qoshilgan loy mojizasi

Sardoba tut, orik novdalari va qoy suti qoshilgan loy mojizasi


OzAda suvni qishda issiq, yozda sovuq holda saqlashga yordam beruvchi sardobalar tarixi haqida maqola chop etildi. Quyida maqola etiboringizga havola etiladi.

Rivoyatlarga kora, Amir Temur askarlariga doimo ikki yoki uch donadan gisht olib yurishni buyurgan. Buloq boylarida dam olganda osha gishtlardan sardoba qurdirib, dam olish uchun maskan hozirlar ekan.

Tarixiy manbalarda qayd etilishicha, Sohibqiron Amir Temur farmoni bilan qurilgan sardobalar - Sirdaryo, Toshkent, Qashqadaryo, Surxondaryo va Jizzax viloyatlarida aniqlangan.

Sardoba forscha soz bolib, sovuq suv manosini anglatadi. Otmishda issiqda odamlar ichishga yaroqli suv manbaini hamisha ham topolmagan. Shu bois usti gumbaz bilan yopilgan, tarhi doira shaklidagi chuqur hovuz yoki suvdonlar barpo etilgan.

Movaraunnahrda 44 ta sardoba bolgan. Manbalarda, sardobani qurish juda murakkab va uzoq vaqtni talab qilgan bolib, uning usti gumbaz shaklida, hovuzining diametri 1415 metr, chuqurligi 1015 metrni tashkil etgan. Devorlari va gumbazi pishiq gisht va ganch, poydevori esa tarashlangan toshlardan terilgan. Sardobani qurish uchun yogoch deyarli ishlatilmagan.

Misol uchun, Qarshi shahrida Amir Temur qurdirgan deya taxmin qilinadigan yirik sardoba bor. Bazi manbalarda u Abdullaxon II tomonidan bunyod etilgan deb ham aytiladi. Mazkur inshootni organgan arxeologlar Registon maydoni yonidagi sardoba pishiq gishtlardan qurilgani va tortta kirish joyi bolganini aytishmoqda. Silindr korinishidagi ichki suv havzasining diametri ancha katta 14 metr bolib, sardoba tubiga 40 zina bilan tushilgan. Sardoba gumbazi yer yuzidan 7 metrgacha kotarilib turgan Sardobaning qurilish uslubi, suvni toza saqlash va suvini ishlatishning oziga xos ekologik jihatlari bolgan. Sardoba qurilishi uchun suv, tuproq va qum alohida toza joydan, ganch Qorovulbozor, Nurotadan olib kelingan. Qumga yantoq, qamish, yulgun kuli qoshilgan. Inshoot uchun ishlatiladigan gisht ham issiq va sovuqqa goyat chidamli bolishi lozim bolgan. Loy yaxshi pishitilgan va unga tuya juni qoshilgan. Xom gisht 12 yil quyosh jaziramasida toblangan, ularni pishitib, gishtlar chertib, saralab olingan. Buni obi gisht deyishgan. Xumdonga tut, orikning quritilgan novdalari yoqilgan. Gishtlarni bir-biriga yopishtiradigan qorishma loy, suvdan tashqari qoy suti, tuya juni ham qoshilgan.

Natijada inshoot yanada mustahkam bolib suv chiqib ketmagan va undagi suv hattoki 22,5 yilgacha ozining tabiiy xususiyatini saqlagan. Suv qishda issiq, yozda sovuq holda turgan. Sardobaning osti doira shaklida bolib, suv sizib ketmasligi uchun 3 qavat qoramol, tuya terisi, 3 qavat kigiz ustiga bir qavat ganch, eng yuqorisiga sifatli gisht yotqizilgan.

Otmishdagi bosqinchilik urushlari, talatoplarda boshqa obidalar qatori Qarshidagi sardoba, ayniqsa, uning noyob gumbaziga qattiq shikast yetkazilgan. Bizgacha sardobaning faqat yer ostidagi qismigina saqlanib qolgan edi. Mustaqillik yillarida mazkur sardoba toliq qayta tamirlanib, asl holida qayta tiklandi va sayyohlarni hayratga solishda davom etmoqda.



Manba: Daryo.uz
: admin (19-03-2018, 14:28)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 25) ( 0) ( 23) ( 2)
:
-
:
20 ... -