» » Chaqiruvga mast holda borgani iddao qilingan muboraklik shifokor aslida diabetga yoliqqanini aytgandi. Qandli diabetda odamda mastlik belgilari boladimi? Biz buni aniqladik

Chaqiruvga mast holda borgani iddao qilingan muboraklik shifokor aslida diabetga yoliqqanini aytgandi. Qandli diabetda odamda mastlik belgilari boladimi? Biz buni aniqladik


Daryo muxbiri Otabek Qoldoshev 30-aprel kuni ijtimoiy tarmoqlarda Qashqadaryo viloyatining Muborak tumanidagi Qoraqum qishlogida shifokor chaqiruvga mast holda borgani iddao qilingan video tarqalishi bilan bogliq holat boyicha jurnalistik tekshiruvini elon qilgandan song sayt tahririyatiga oquvchilardan Qandli diabet bilan kasallangan bemor haqiqatan ham ozini mast odamday tutadimi? kabi savollar kela boshladi. Daryo kolumnisti Sarvar Ganiyev bu savolga javob beradi.

Bizning xatti-harakatlarimiz, ozimizni tutishimiz, jamiyat bilan muloqotga kirishimiz va boringki barcha hayotiy funksiyalarimiz miya faoliyati va uning boshqaruvi mahsuli hisoblanadi. Shunday ekan, masalaning tub ildizi alkogol va qandli diabet oz tasirini korsatadigan miyada joylashgan. Insonning qaror qabul qilishi, jamiyat oldida ozini nazorat qilishi, unda qabul qilingan normalarga rioya qilishiga bosh miya postlogining prefrontal qismi javobgar.

Odam alkogol istemol qilganda bu zonada qanday ozgarishlar boladi?

Etil spirtining 10-20 gramm miqdori eng avval membranasi alkogolga sezgirligi yuqori bolgan dofaminli neyronlarga tasir korsatadi. Bu esa, oz navbatida, dofaminning aktivatsiyasiga olib keladi. Dofamin harakat faolligi, ijobiy emotsiyalarga javob beruvchi neyromediator. Shuning uchun oz miqdordagi alkogol kayfiyat kotarilishi, dofaminning psixostimullovchi effekti tufayli charchoq tarqalishi kabi hissiyotlarni uygotadi. Lekin qani endi ichuvchi shu bilan cheklanib qolsa. Ortacha miqdordagi alkogol ozida 20 grammdan 80 grammgacha etil spirti saqlaydi. Bu dozada esa GAMK (gamma-aminomoy kislota) kuchli javob berishni boshlaydi. GAMKasosiy tormozlovchi mediator hisoblanadi. Shu orqali alkogolning tormozlovchi effekti boshlanadi. Mana shu yerda biz kundalik hayotimizda koradigan mastlarning xatti-harakatlari nega bunday masuliyatsiz, besonaqayligiga javob bor. Miyadagi neyronlar faoliyatini GAMK tormozlaydi, ular esa, oz navbatida, ozlari javobgar bolgan azo va toqimalarga kerakli impulslarni yubormaydi. Natijada organizmning funksional yaxlitligi buziladi.

Prefrontal zonaga qaytsak. Yuqorida uning nazorat qilish va jamiyatdagi normalarni tan olib, ularga boysunishga, qaror qabul qilishga javobgar ekani haqida aytib otdim. Qabul qilingan alkogol esa bu funksiyalarni tormozlaydi. Yani endi bu shaxs ozi va jamiyat oldida javobgarlik hissini vaqtincha unutadi. Alkogolizmga ruju qoyganlarning oilasida, shaxsiy hayotidagi kongilsiz holatlarni miyadagi shu jarayonlar bilan izohlash mumkin. Albatta, alkogol qabul qiladigan, lekin hech kimga zarari tegmaydigan insonlar ham bor. Bunga sababhar bir inson miyasi va unda kechadigan biokimyoviy jarayonlarning individualligidir. Lekin, afsuski, ular juda kamchilikni tashkil etadi.

Qandli diabetdagi mastlik alomatlari

Qandli diabet meda osti bezida insulin gormonining yetarlicha ishlab chiqarilmasligi tufayli kelib chiqadigan va qonda glyukoza miqdorining ortishi bilan kechadigan endokrin kasalligi. Kasallik asosan qon tomirlari va nerv tizimi tolalarini zararlaydi. Bunda qon tomirlarining ichki qavati shikastlanib, qalinlashadi va tomir ichida qon harakati qiyinlashib, tromblar hosil bolishiga sharoit paydo boladi. Natijada azo va toqimalar oziq moddalar va kislorod bilan keraklicha taminlanmaydi. Miya ham bundan mustasno emas. Miya qon tomirlarida ham xuddi shu ozgarishlar kechadi. Shu sababli miyaning malum qismlari ishemiya tufayli atrofiyaga uchraydi. Atrofiya toqima hajmining kamayib, oz funksiyasini bajara olmay qolishi. Organizmda kislorod tanqisligiga eng sezgir azo miya hisoblanadi. Qandli diabet miyada kognitiv ozgarishlarni keltirib chiqaruvchi patologiyalarni chaqirishi olimlar tomonidan isbotlangan. Agar zararlangan zonalar prefrontal va fazodagi muvozanat, harakatlarning aniqligiga javob bervchi miyachaga togri kelsa, bu bemorda alkogol qabul qilmagan bolsa ham, mastlik alomatlarini korishimiz mumkin.

Qandli diabetning yana bir asorati nerv tizimi va uning tolalarini oziqlantiradigan mayda qon tomirlarining kasallik tufayli shikastlanishidan kelib chiqadigan diabetik neyropatiya. Neyron va tolalarning shikastlanishiga qarab uning sezuvchi, sezgi-harakat va vegetativ turlari bor. Sezuvchi turida sezgi hissiyoti buziladi, sezgi-harakat turida bir vaqtning ozida har ikki funksiya buziladi vegetativ turida qorachiq funksiyasining anomaliyalari, ter ajralishi disfunksiyasi va ichki organlarning vazifalarining buzilishi bilan kechadi. Kop yillar davomida qandli diabet bilan kasallangan bemorlarda bularning har birini uchratish mumkin.

Diabetik neyropatiyaning eng kop uchraydigan asoratlaridan biri oyoqlar va qollarda sezgining pasayishi va yoqolishidir. Shuning uchun ham qandli diabet bilan kasallangan bemorlar oyoqlarini kuydirib olsa ham, biror joyda urib travma olganda ham ogriqni sezmaydi. Shu sababli travma olganini sezmasdan, toqimalari nekrozga uchragani uchun oyoqlari amputatsiya qilingan bemorlarni yetarlicha toppish mumkin.

Endi maqolaga qaytsak.

Osha kuni voqea ishtirokchisi bolgan qoshnisi Nargiza Qurbonova shunday deydi: Tez yordam shifokori uyga kirishda eshikka suyanib, oyogidagi tapochkasini yechishga urinyapti, ammo osha oyogida oyoq kiyim yoq edi. Shu darajada mastligidan bir oyogida oyoq kiyim yoqligini hatto sezmadi ham. Damasdan tushayotganda bir poy oyoq kiyimini mashinada qoldirgan shekilli, uyga bir poy oyoq kiyimda kirib keldi. Keyin qoshnilar shifokorga oyoq kiyimingizni yechgansiz degandi, oshandan keyin ichkariga kirdi.

Yuqoridagilarga asoslanib, tez yordam shifokori Eshmamat Botirovda ham diabetik neyropatiya rivojlangan degan taxminga kelish mumkin.

Videoda shifokordan yoqimsiz hid kelayotgani haqida aytilgan. Qandli diabet bilan kasallangan bemorlardan ham qolansa hid keladi, agar ularda diabetik ketoatsidoz rivojlangan bolsa. Bu nima ozi? Agar organizmga insulin yetishmasa, u glyukozani energiyaga aylantira olmaydi. Shundan song u kerakli energiyani yoglardan ola boshlaydi. Badboy hid beradigan keton tanachalari esa yoglarning katabolizmining mahsuloti hisoblanadi. Ular ter va siydik bilan ajralib chiqadi va oziga xos hid beradi. Bu qachon rivojlanadi? Qabul qilinayotgan insulin miqdori juda kam bolsa, insulin qabuli otkazib yuborilsa, juda kop uglevodlar istemol qilinsa, infeksiyalar, haddan tashqari kop alkogol istemol qilganda. Tez yordam shifokori insulin qabul qilish qilmasligi men uchun qorongu, lekin bir kun oldin toyda spirtli ichimlik ichganligini hisobga olsak, unda diabetik ketoatsidoz rivojlanganligini taxmin qilish mumkin.

Men shifokorni oqlash tarafdori emasman. Ozi vrach bola turib, sogligiga etibor bermagani achinarli albatta. Qandli diabeti bola turib alkogol istemolini toxtatmagani meni taajjubga soldi. Eshmamat Botirov osha kuni rostdan ham spirtli ichimlik ichganmi, yoqmi, buni aniqlash uchun guvohlarning sozlaridan boshqa asosli fakt yoqligi xalaqitberadi. Osha kuni qon tarkibidagi alkogol miqdori aniqlanganda va qandli diabetning asoratlari haqida laborator-instrumental tekshiruvlari otkazilganda maqsadga muvofiq bolar edi. Bu tashxis bilan vrachlik faoliyatini yuritayotgan hamkasblarimiz koplab topiladi. Qandli diabet uchun adekvat terapiya belgilangan va parhezga amal qilib yuradigan shifokor bemalol kasallar bilan ishlab yurishi, togri tashxis qoyishi mumkin. Nima bolgan taqdirda ham shifokor ishdan boshatildi.

Tanganing teskari tomoni

Endi etiboringizni masalaning boshqa tomoniga qaratmoqchiman. Vrach oz ishiga masuliyatsizlik bilan qaragani haqida xabarlar chiqsa jamoatchilik junbushga keladi. Ammo oz haqqini talab qilishni biladigan, junbushga keladigan xalq sogligi uchun sidqidildan xizmat qilib kelayotgan shifokor bemor yoki uning qarindoshlari tomonidan kaltaklansa bu haqda sanoqli OAV, blogerlar, shifokorlar yozib chiqadi. Nima uchun bunday hodisalarga jamoatchilik befarq? 10 yillab oqigan malakali, oz ishining ustasi bolgan shifokorlar Ozbekistonni tashlab chet elga ishlash uchun chiqib ketayotganing sabablaridan biri ularning haq-huquqlari qonun bilan mutahkamlab qoyilmagani. Kadrlar tanqisligi muammosi shundoq ham Ozbekistonni tang ahvolga solib qoyganiga har kuni guvoh bolamiz. Yaxshi vrachni odamlar yillab izlaydi. Vrach qilgan masuliyatsizligi uchun javob beradi. Lekin masuliyatsiz fuqarochi? Militsiya xodimlari, harbiy xizmatchilar ozini himoya qilishi uchun qurollari, oddiy fuqaroning qonun bilan belgilab qoyilgan haq-huquqlari bor. Shifokordachi? Bizda hozir otgan yilning avgust oyida chiqqan Sogliqni saqlash vazirligi shifokorlar haq-huquqlarini himoya qilishni kuchaytiradi degan xabardan boshqa hech narsa yoq. Har tomonlama qulay sharoitda ishlaydigan mutaxassis oz ish joyidan ajralib qolmaslik uchun jonini berib xizmat qiladi, oz ustida tinimsiz ishlaydi. Chunki bu joy uchun raqobatchilar juda kop boladi va mana shunda shifokorlarning bilimsizligi, masuliyatsizligi haqidagi xabarlar ham kamayadi. Men ham bolajak shifokor sifatida bilimimga yarasha adekvat oylik beradigan, bemorning qoliga qaratib qoymaydigan, vrach sifatida huquqlarim qonun bilan mustahkamlangan joyda ishlashni xohlayman. Matluba Ibragimovaning farzandiga esa shifo tilab qolaman.



Manba: Daryo.uz
: admin (6-05-2019, 09:00)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 27) ( 0) ( 26) ( 1)
:
-
:
:
20 ... -