» » Ikkinchi jahon urushining oxirgi jangi. SSSR va Yaponiya urushi haqida

Ikkinchi jahon urushining oxirgi jangi. SSSR va Yaponiya urushi haqida


1945-yilning 9-avgustidan 2-sentabrigacha davom etgan bir oylik urush Uzoq Sharq va Tinch okeani mintaqasi xaritasini ozgartirib yuborish bilan birga dahshatli urushni nihoyaga yetishida sezilarli hissa qoshdi va mintaqaning keyingi bir necha on yillikdagi taraqqiyotini belgilab berishda muhim tarixiy omil boldi. Daryo Ikkinchi jahon urushining eng yirik harbiy amaliyoti sifatida tarixda qolgan SSSR va Yaponiya urushi haqida hikoya qiladi.

Yaponiyaning Rossiyani maglubiyatga uchratishini Sharqning Garbni maglubiyatga uchratishi sifatida baholadik. Yaponiyaning galabasi biz osiyoliklarning galabasi ediSun Yatsen.

1945-yildagi rus-yapon urushining haqiqiy tarixi 1905-yil 5-sentabrdagi Portsmut tinchlik sulhi imzolanishiga borib taqaladi. Birinchi rus inqilobi girdobida qolib ketgan Chor Rossiyasi yaponlar bilan bolgan ilk urushda maglubiyatga uchrashi oqibatida rus imperiyasi uchun sharmandali sulh bitimini imzolashga majbur boladi. Isnod esa unutilmaydi. AQSh prezidenti Teodor Ruzvelt vositachiligida Portsmut sulhi imzolandi va natijada, Chor Rossiyasi Xitoydan ijaraga olingan Lyaodun yarimoroli va Saxalinnning janubiy qismini Yaponiyaga berishga majbur boldi.

Rossiya imperiyasining muvaffaqiyatsiz urushi imperiyaning Uzoq Sharqdagi nufuzi va tasiriga ham darz yetkazgandi. Qoshimcha tarzda Yaponiyadan maglubiyat rus elitasining obrosini ham yer qilgandi. Napaleonni maglub qilgan rus elitasi yuzini yoqotgandi. Yaponiya esa Uzoq Sharqning hukmdoriga aylangan Uzoq Sharqdagi daromadli baliqchilik sohasidan tortib portlarga egalik qilish maqomiga erishgandi.

Ustiga ustak Yaponiya 1936-yilning 25-noyabr sanasida fashist Germaniyasi bilan Antikomintern bitimini imzolagan va oqibatda, Berlin-Rim-Tokio harbiy ittifoqi yuzaga kelgan edi. Bu ittifoq Yaponiyaga Tinch va Hind ummonida oz tasir doirasini kengaytirishga xizmat qildi. Keyinroq, 1938-yilda Hasan koli va 1939-yildagi Xalxin Gol urushlari Yaponiya va SSSR ortasida qurolli nizo tugamaganini anglatardi.

SSSRning Yaponiyaga qarshi urushga kirishi 1945-yilning 11-fevral sanasida Yaltada otgan konferensiyada aniq boldi. SSSR rahbari Iosif Stalin ittifoqchilari bilan birgalikda Germaniyani taslim qilgandan ikki-uch oy Yaponiyaga qarshi jangga kirdi. Yaponiya 1945-yilning 26-iyul sanasida AQSh, Buyuk Britaniya va Xitoyning taslim bolish haqidagi shartlariga konmaydi.

1945-yilning 7-avgust sanasida SSSR tashqi ishlar komissari Vyacheslav Molotov yapon elchisi Sato Naotakeni huzuriga chaqirib 9-avgustdan boshlab SSSR va Yaponiya urush holatida ekanini malum qildi. 9-avgust kuni Sovet Ittifoqi Baykalorti qoshinlari, birinchi va ikkinchi Uzoq Sharq frontlari qoshinlari yordamida yaponlarga qarshi kurashga kirdi. Qoshinga marshal Rodion Yakovlevich Malinovskiy boshchilik qildi.

Sovet Ittifoqi Yaponiyaning Uzoq Sharqdagi Kvantun armiyasini taslim qilish uchun 1,5 million askarlarni Ikkinchi jahon urushining songgi jangiga safarbar qildi. Kvantun armiyasiga general Otodzo Yamada boshchilik qilardi. Uning qol ostida bir millionga yaqin askar, 6 500 tadan koproq artileriya qurollari, 1 215 dona tank va 1 907 ta harbiy uchoqlar mavjud edi. Shunga qaramasdan Sovet Ittifoqi Yaponiyaga nisbatan ancha ustunlikka ega edi.

Sovet harbiylari sodda, ammo keng qamrovli edi. Harbiy rejaga kora, sovet qoshinlari 1,5 million kvadrat kilometr maydonda yapon armiyasini qurshovga olish kerak edi. Okinavadagi janglarda yaponlarning fidoyilarcha jang qilishlari inobatga olinsa Kvantun armiyasi ham SSSR qoshinlariga qarshi songgi tomchi qon qolguncha kurashishlari shubhasiz edi. 10-avgust sanasida Moguliston Xalq Respublikasi armiyasi ham Yaponiyaga qarshi urush elon qiladi. Sovet harbiy shtabi general Kravchenkoning tank qoshini yordamida otish qiyin bolgan Xingon toglari orqali Manjuriyaga yurish boshlaydi.

1214-avgust kunlari yapon qoshinlari ham qarshi hujumlarga otadi, biroq sovet qoshinlarining zarbalari natijasida yaponlarning mudofaasi zaiflashib boradi. Sovet qoshinlari sekin-asta janub va janubiy sharq tomon siljishda davom etadi. Kvantun armiyasi Yala daryosi orqali Shimoliy Koreyaga chekinadi. Mazkur qoshin esa 20-avgustga qadar ittifoqchilarga qarshi kurash olib boradi. 19-avgust sanasida Sovet harbiylari Manjuo Goning songgi imperatori Pu Ini asirga oladi. Yapon qoshinlari guruh-guruh bolib asirga tusha boshlaydi.

Manjuriya va janubiy Saxalindagi muvaffaqiyatli yurishlar Kuril orollarining ozod qilinishida muhim boldi. 18-avgust va 1-sentabr oraligida tashkil qilingan desant operatsiyasi davomida Shumshu oroliga desant qoshinlari tushirildi. Uzoq va keskin kechgan janglar natijasida orol garnizon qoshinlari taslim qilindi. Harbiy sanoat bazalaridan va piyoda qoshinlaridan ayrilgan Yaponiya urushni davom ettirishi mantiqsiz edi. Manjuriya, Koreya, Saxalin va Kuril orollaridagi harbiy platsdarmlarning ham qoldan boy berilishi Yaponiyani kapitulyasiyani qabul qilishga majbur qildi. 1945-yilning 2-sentabr sanasida Missuri kemasida Yaponiya taslim bolish haqidagi shartnomaga imzo chekdi.

Urush yakuniga kora, Sovet Ittifoqi ittifoqchilari oldidagi Yalta konferensiyasida kelishilgan shartlarni bajardi va Uzoq Sharqda Yaponiyani taslim qildi. Shu bilan birgalikda Portsmut sulhi natijasida Yaponiyaga otkazilgan janubiy Saxalin, Port Artur, Dalniy va Kuril orollarini SSSR oziga qaytarib oldi. Sovet Ittifoqi yana bir bor Qizil Armiyaning qudratini dunyoga namoyish qilishga erishdi va Xitoy, Moguliston, Koreyani yapon militaristlari zulmidan ozod qildi.

Jahongir Ergashev tayyorladi.



Manba: Daryo.uz
: admin (9-08-2020, 10:11)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 34) ( 0) ( 32) ( 2)
:
-
:
20 ... -