» » Maqsud Asadov: Til shaxs kamolotining bosh mezoni, u shikastlansa, millat tanazzulga yuz tutadi

Maqsud Asadov: Til shaxs kamolotining bosh mezoni, u shikastlansa, millat tanazzulga yuz tutadi


Ozbekiston Respubliklari Fanlar akademiyasiOzbek tili, adabiyoti va folklori instituti katta ilmiy xodimi,filologiya fanlari boyicha falsafa doktori Maqsud Asadov ijtimoiy tarmoqlarda til borasida bolayotgan bahslarga munosabatini bildirdi.

Til millatning otmishi, buguni va ertasini boglab turadigan mustahkam koprik. U darz ketsa, istalgan millat ozi, ozligi, manaviy qiyofasini butkul yoqotadi. Til madaniyat, marifat, axloq, tarbiya va shaxs kamolotining bosh mezoni. Bu mezon shikastlansa, millat tanazzulga, uning gozal va abadiy qadriyatlari yoqlikka yuz tutmogi muqarrardir. Unutmaylikki, inson ruhiy kechinmalarining rangin tasviri, oy-fikrlarining joshqin tabiati, fitrat-u fikratidagi erk va hurriyat mushohadasining nurli tasviri Ona tilining jozibasi, shukuhi, sonmas va betakror qudrati orqali namoyon boladi.

Xalqlar, millatlar, elatlar etnik kelib chiqishi, shakl-u shamoyili, madaniyati va tarixiy rivojlanish omillariga kora, inkor etib bolmas mushtarak omillarga ega bolishi mumkin. Ammo muayyan bir millatning, malum bir xalqning bu dunyoda mavjudligi, tirikligi va yashovchanligini korsatuvchi yagona tiniq kozgu Ona tilidir. Tilga bolgan muhabbat hissi, mehr tuygusi, qondoshlik sezimi godak ong-u shuuri, murgakkina qalbiga ona allasi bilan singadi. Dunyoda boshqa biror tushuncha yoki qadriyat muqaddas kalima Ona sozi bilan yonma-yon tilga olinmaydi. Yani til yaratuvchidir. Ozbek xalqining asrlar davomida shakllangan, bugunga qadar yashab, uluglanib kelayotgan oz milliy ananalari, ogzaki ijod namunalari, olimlarimiz tomonidan tadqiq qilinayotgan tarixiy, ilmiy, diniy va adabiy manbalar ozbek tilining yaratuvchilik qudrati mahsulidir.

Tarix ona tiliga ogay munosabatning, gayri tillarga kor-korona ragbat korsatib, inson ozi sozlab, muloqot qilib turgan tilning kamsitilishiga kop bor guvoh bolganligi malum. Ammo tilning millat butunligini taminlovchi, kishi qalbida faxru iftixor tuygusini tarbiyalovchi sehrli kuchi turli davrlarda unga bolgan ishonch va etiqodni mustahkamlab kelgan. XIII asrda elxoniylarda, XV asrda temuriylar davlati, aniqrogi, Husayn Boyqaro saltanatida turkiy tilning mavqei davlat tili sifatida yuksalgani ana shu fikrlarning bir isbotidir. 1989-yilda ozbek tiliga davlat tili maqomining berilishi ozbek xalqining oziga bolgan sobit ishonchi, milliy gurur va ozligini qaytarish yolidagi ilk qadam edi. Oradan 2 yilcha vaqt otib-otmay xalqqa hurriyat va mustaqillik shavqini ulashgan, sitam va zorlik, ishtiboh va mutelikdan zada bolgan erksevar yuraklarga oz taqdiri uchun kurashish matonatini singdirgan ham ana osha davlat tili haqidagi Qonun edi.

Sevimli shoirimiz Rasul Hamzatov nihoyatda kamchilik kishi sozlashuvchi avar tilining jozibasi haqida yozgan sherida jahon minbaridan yangramasa-da Jonimga Masihdir onajon tilim deya ona tilining kishiga jon baxsh etuvchi ilohiy qudratini tariflaydi. Ozbekiston xalq shoiri Abdulla Oripov ona tilining shukuhli navosini bulbulning kalomiga oxshatarkan, oz tilini kamsitib unga panja ortidan qarayotgan, ozgalar tilini uluglab tilyoglamalik qilayotgan ayrim kimsalarni boshqalarga taqlid qiluvchi qush totiga tenglashtirgan.

Bir necha kundan buyon ijtimoiy tarmoqlarda keng muhokama qilinayotgan ana shunday totisifat ziyolilarning rus tiliga davlat tili maqomini berish haqidagi takliflariga shoirlar, olimlar va koksida vatanparvarlik, asriy qadriyatlariga hurmat hissi josh urgan yurtdoshlarimiz oz munosabatlarini bildirdi. Kop millatli, mehridaryo va samimiyati ulug ozbek xalqi hamisha boshqa millatlar va xalqlar bilan yelkadosh, dost-birodar bolib yashagan. Ularning tili, dini, urf-odatlarini hurmat qilgan va bu davlat siyosati darajasiga kotarilgan. Ozbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida, Ozbekiston Respublikasi Davlat tili haqidagi qonunning bir nechta moddalarida Ozbekiston hududida ozga tillarning qollanishi qonun yoli bilan ragbatlantirilgan. Jumladan, Til togrisidagi qonunning 4-moddasida shunday yozilgan: Ozbekiston Respublikasida davlat tilini organish uchun barcha fuqarolarga shart-sharoit hamda uning hududida yashovchi millatlar va elatlarning tillariga izzat-hurmat bilan munosabatda bolish taminlanadi, bu tillarni rivojlantirish uchun shart-sharoit yaratiladi.

Zamonaviy dunyoda til organishga bolgan ishtiyoq, xorijiy tillarda muloqot qilish va bu orqali yurtimiz madaniy, manaviy, ilmiy hayotida yuz berayotgan yangiliklarni chet ellarga targib qilish, oz navbatida, jahonda yuz berayotgan ilm-fan, texnika va boshqa sohalardagi eng songgi kashfiyotlardan xabardor bolish istagi ayni damda har qachongidan kuchli. Buning uchun nafaqat rus yoki ingliz, balki istalgan Sharq va Yevropa davlatlari tilini organish uchun yurtimizda keng imkoniyatlar yaratilgan. Bu sohada koplab davlat va nodavlat talim muassalari faoliyat yuritayotganligi hammaga ayon. Shunday ekan, millatning bir butunligini taminlab, uning yorqin manaviy qiyofasini, ozbek xalqining oziga xos ruhiyati, azaliy va abadiy qadriyatlari, mustahkam va sinmas irodasini ozida jonli aks ettirib turgan Ona tilimizga nafaqat rus tili, balki boshqa har qanday tilning davlat tili sifatida yondosh bolishini hech bir sabab bilan oqlab bolmaydi.



Manba: Daryo.uz
: admin (6-05-2019, 15:44)
0 (: 0)
. !

!


vote-icon
?

?
( 25) ( 0) ( 22) ( 3)
:
-
:
20 ... -